Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық тергеу журналисі
Dutch investigative journalist
Уиллем Леонард Олтманс (кейбір ағылшын тіліндегі басылымдарда Уильям Олтманс деп аталады; 10 маусым 1925 – 30 қыркүйек 2004) – халықаралық саясатта белсенді голландиялық тергеу журналисі және автор. 1956 жылдан бастап голландиялық сыртқы саясатқа қатысты жиі айтқан сындыларының нәтижесінде, голландия үкіметі оны жұмыстан шығаруға тырысты. Патшалық отбасының қатысуымен болған ұзақ сот процесі (1991–2000) мемлекетті оған өтемақы төлеуге міндеттеді.
Willem Leonard Oltmans (addressed as William Oltmans in some English publications; 10 June 1925 – 30 September 2004) was a Dutch investigative journalist and author active in international politics. Due to the highly critical stance he often took towards Dutch foreign policy, as of 1956, the Dutch government conspired to keep him out of work. A lengthy lawsuit (1991–2000) involving the Royal family led to the state having to pay him damages.
Ерте өмір
Олтманс Голландиялық Шығыс Үндістандағы бай отбасында дүниеге келген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Голландия қарсыласу қозғалысының мүшесі болды. Олтманс 2003 жылы голландиялық Reformatorisch Dagblad газетіне: "Біз неміс пойзын жардық", - деді. "Гитлер мені террорист деп атады, бірақ мен өзімді бостандық күрескері деп есептедім". Ол 1946 жылы Nyenrode Business University-де және 1948 жылы Йель университетінде оқыды, бірақ бітірген жоқ. Алғашқыда сыртқы істер ведомствосының дипломатиялық корпусында мансап құруға ниеттенген, бірақ 1953–1955 жылдары Нидерландтағы баспасөз бюроларында жұмыс істеді. Ол Беатрикс пен Гертруда Бюринг Боххоудтқа (1893 жылғы 24 наурыз – 1982 жылғы 3 қыркүйек) жақын адам болды, ол 1951 жылғы сәуірден бастап тәж мұрагері Беатрикске ұстаздық еткен. Ол 1955 жылы үйленді және 1956 жылы De Telegraaf газеті үшін Римде тілші болып жұмыс істеген кезде Сукарноның Италияға сапары кезінде Индонезия президенті Сукарномен сұхбаттасып, дос болды. Осылайша ол көп жылдар бойы Нидерланд қауіпсіздік қызметінің қатаң бақылауында болған даулы журналист ретінде мансабын бастады. Сукарноның сенімді серігі және оның жақын шеңберінің мүшесі болғаннан кейін, ол Нидерландтағы көпшілікті Сукарноның көзқарастарының дұрыстығына көндіруді өз міндеті деп санады. 1957 жылы ол Индонезияда Голландиялық Жаңа Гвинеяны Индонезияға беруді сұрады. Ол АҚШ президентіне хат жолдап, Жаңа Гвинея үшін Нидерланд пен Индонезия арасындағы соғыстың алдын алғанын мәлімдеді. Кейін Сыртқы істер министрі Йозеф Лунс Олтманстың мансабын саботаждауға тырысты, бұл оның үлкен табысы болды: Олтманс көп ұзақ әлеуметтік жәрдемге тәуелді болуға мәжбүр болды. Олтманстың жауы болған Лунс оны "бір қозғалтқыштың күшімен ұшатын шыбық" деп атады. 1995 жылы Олтманс "Менің досым Сукарно" атты кітабын жариялады. Ол Нидерланд мемлекетіне қарсы ұзақ сот процесін (1991–2000) жүргізіп, соңында жеңіске жетті. 2000 жылы комиссия оған салықтан кейін сегіз миллион гульдер (төрт миллион доллар) өтемақы төледі. Екі миллион гульдерді адвокаттарға төлегеннен кейін Олтманс Амстердамдағы канал жағасында пентхаус және Steinway фортепианосын сатып алды.
Oltmans was born into a wealthy family with roots in the Dutch East Indies. During the Second World War he was a member of the Dutch Resistance. "We blew up a German train," Oltmans told the Dutch daily Reformatorisch Dagblad in 2003. "Hitler called me a terrorist, but I saw myself as a freedom fighter." He studied at Nyenrode Business University (1946) and Yale University (1948), without graduating. Originally intent on a career with the diplomatic corps of the foreign service, he ended up working in press offices in the Netherlands (1953–1955). He was a close confidant of both Beatrix and Gertrude Büringh Boekhoudt (March 24, 1893 – September 3, 1982) who had been Crown Princess Beatrix's tutor since April 1951. He married in 1955 and worked as a freelance reporter in Rome in 1956 for De Telegraaf when he interviewed and befriended Indonesian president Sukarno during Sukarno's trip to Italy in 1956. This started his career as a controversial journalist which the Dutch Security Service would closely watch for many decades. Once he became a confidant of Sukarno and part of his inner circle he took it upon himself to convince the broader public in the Netherlands of the legitimacy of Sukarno's viewpoints. In 1957, he pleaded for the transfer of Dutch New Guinea to Indonesia while in Indonesia. He claimed to have prevented a Dutch war against Indonesia over New Guinea by sending a memo to US president. Subsequently Joseph Luns, Minister of Foreign Affairs, covertly tried everything to sabotage Oltmans' career, with considerable success: for a long time, Oltmans was forced to live off welfare. Luns, who now had become Oltmans' nemesis, called him a 'one engine mosquito'. In 1995, Oltmans published his book My friend Sukarno. He fought a long lawsuit (1991–2000) against the Dutch state, which he eventually won. In 2000, a commission awarded him eight million guilders (four million dollars) in damages, after taxes. Having paid two million guilders in lawyer's fees, Oltmans bought a penthouse on a canal in Amsterdam and a Steinway piano.
Кеннедидің қастандықтары
Олтманс 1960 жылдары АҚШ-та тұрды, ол голландтық NOS телеарнасының тілшісі болып жұмыс істеді және Президент Кеннеди әкімшілігінің мүшелеріне Жаңа Гвинея мәселесі бойынша лобби жасады. Одан әрі жүргізілген тергеу оны Освальдпен таныс Джордж де Мореншильдтке жеткізді. Бірақ 1975 жылы Хилверсумда сақталған фильм жоғалып кетті. 1977 жылдың 3 наурызында Де Мореншильдт пен Олтманс Нидерландының Схипхол әуежайына ұшты, онда Де Мореншильдт багажын, ақшасын және кілттерін Олтманс үйінде қалдырып, бірнеше күннен кейін Брюссельге ұшты. Олар сағат 12:30-да кеңес дипломатымен түскі асқа кездесті, Де Мореншильдт орыс тілінде сөйлесіп, кенеттен үстелден тұрып кетті, бірақ Олтманс Де Мореншильдтті ешқашан қайта көрген жоқ. 1977 жылдың 29 наурызында Де Мореншильдт Флоридадағы қызының үйінде аузына мылтықтан оқ жіберіп, өлі күйде табылғандықтан, өзін-өзі өлтірген деген жорамал бар. Олтманс оқиғаның аудиожазбасы бар екенін айтты, онда есілген қадамдар, содан кейін мылтық атылған дыбыс және қайтадан есілген қадамдар естіледі. Олтманс үш сағат бойы жабық есіктердің артында куәлік берді және комиссияға Де Мореншильдт Кеннедиге жасалған қастандықты Ли Харви Освальдпен А-дан З-ға дейін талқылағанын айтты. "Де Мореншильдт маған Освальд оның (Де Мореншильдттің) нұсқауымен әрекет еткенін және ол Освальдтың Кеннедиді өлтіретінін білгенін айтты", - деді Олтманс. Олтманс бұрын Комиссияға ақпарат бергенімен, Де Мореншильдттің өлімі оны белгілі бір ақпаратты жарияламауға берген уәдесінен босатты. Олтманс он жыл бойы танысқан Де Мореншильдттің Кеннедиді өлтіруге қастандық жасау үшін құпия келісім болғанын және ол осы құпия келісімде белгілі бір рөл атқарғанын айтты. Де Мореншильдт ЦРУ және ФБР қызметкерлерінің де қатысқанын мәлімдеді. Олтманс 1991 жылы Оливер Стоунның Кеннеди қазасы туралы "JFK" фильмінде Де Мореншильдт рөлін ойнады.
Oltmans was based in the US in the 1960s, where he worked as a reporter for Dutch TV broadcaster NOS and lobbied members of the President Kennedy's administration regarding New Guinea. Further investigation led him to Oswald's acquaintance George de Mohrenschildt. However, the film, which was kept at Hilversum, disappeared in 1975. On March 3, 1977, De Mohrenschildt and Otlmans flew to the Schiphol Airport in the Netherlands where De Mohrenschildt had left his luggage, money and keys at Oltmans home and then, a few days later, flew together to Brussels where they had a 12:30 lunch date with a Soviet diplomat with whom De Mohrenschildt conversed with in Russian and abruptly left the table but Oltmans never saw De Mohrenschildt again. On 29 March 1977, De Mohrenschildt was found dead at his daughters home in Florida due to an apparent self inflicted shotgun wound via the mouth. Oltmans stated that a taped recording of the event existed in which footsteps can be heard, followed by the sound of a shotgun discharging, and then footsteps heard again. Oltmans testified for three hours behind closed doors and told the committee that De Mohrenschildt told him he had discussed the assassination of Kennedy with Lee Harvey Oswald from A to Z. "De Mohrenschildt told me that Oswald acted at his (De Mohrenschildt's) instructions and that he knew Oswald was going to kill Kennedy," Oltmans said. Although Oltmans had given information to the Committee shortly before, De Mohrenschildt's death had released Oltmans from his promise not to divulge certain information. Oltmans revealed that De Mohrenschildt, whom he had known for ten years, had told him that there had been a conspiracy to assassinate Kennedy and that he had played a role in the conspiracy. De Mohrenschildt said that CIA and FBI personnel were involved as well. Oltmans played the role of De Mohrenschildt in Oliver Stone's 1991 film about the assassination, JFK.
Кеңес Одағында
1980 жылдары Олтманс Батыста Кеңес Одағы туралы одан тепе-тең пікір қалыптастыруға күш салды. "Жаман империя" деп есептеліп, бір жақты жағымсыз бейнеленген коммунистік биліктің себептерін анықтау үшін ол Ресейге жиі сапар шекті. Кремльдің шетелдік сарапшысы Георгий Арбатовпен бірлесіп, 1981 жылы "Советтік позиция" атты кітап жазды, онда Шығыс-Батыс қарым-қатынасы бойынша Мәскеудің ұстанымы егжей-тегжейлі жазылған. Кітап көп назар аудартты және бірнеше тілге аударылды.
In the 1980s, Oltmans endeavoured to create a more balanced opinion in the West about the Soviet Union. Looking for a more poised perspective on the one sided bad image of the evil empire's communist power, he often traveled to Russia. Together with the Kremlin's foreign expert Georgi Arbatov, he wrote the book 'The Soviet position', elaborating on Moscow's perspective on the east–west issues in 1981. The book received much attention and was published in several languages.
Суринамда
Сондай-ақ 80-ші жылдары Олтманс бұрынғы колониялық Голландия-Суринам қарым-қатынасына белсенді түрде араласты. Ол Нидерланд-Индонезия қарым-қатынасындағыдай теріс сезімдерге негізделген екіжақты қарым-қатынасты таныды. Олтманс делдалдық рөл атқамақ ниетпен Суринамға барып, әскери диктатор Бутерсемен сұхбаттасты. Ол Суринамде тыйым салынған және Нидерландыда дұрыс түсінілмеген кітап жариялады.
Also in the '80s, Oltmans actively interfered with the postcolonial Dutch Suriname relationship. He recognised a bilateral relationship based in negative sentiments similar to the Dutch Indonesian relationship. Intent on playing a mediating role Oltmans traveled to Suriname to interview military dictator Bouterse. He published a book that was banned in Suriname and misunderstood in the Netherlands.
Оңтүстік Африкада
Министр Лунстың оған салған тыйымынан кейін Олтманс отбасының мұрасы есебінен өзін асырауға мәжбүр болды; ата-анасының қайтысы (1966 және 1974 жылдары) және жасаған бірнеше сәтсіз инвестициялар оның қаржылық жағдайының қиын болуына себеп болды. 1980-ші жылдардың аясында ол кең ауқымды әлемдік байланыстарын кеңесші ретінде пайдаланып, кәсіпкерлерді Шығыс Еуропаның бизнес мүмкіндіктерімен таныстыруды ниеттенді. Бірақ, мүдделерімен болған бірқатар жанжалдардың нәтижесінде бұл жоба толығымен сәтсіз аяқталып, Олтманс Оңтүстік Африкаға кетіп қалды. Оның екі бауыры 1948 жылы Оңтүстік Африкаға қоныс аударған еді. Ол елге үнемі сапар шегіп тұратын, ал 1990 жылы онда тұрақты қоныстануға шешім қабылдады. Оңтүстік Африкада ол жергілікті саясатқа белсенді түрде араласуын жалғастырды. Оның жедел баяндамалары сол кездегі тұрақсыз Оңтүстік Африка үкіметі тарапынан бағаланбады және 1992 жылдың тамыз айында ол тыңшылық айыбымен Иорданияға қуылды. Олтманс әрқашан Голландия қауіпсіздік қызметінің оның қуғынына қатысқанын айтып келді.
Due to the ban imposed on him by Minister Luns, Oltmans was forced to help support himself through his family's inheritance; the death of his parents (1966 and 1974) and some bad investments caused him financial difficulty. In the late eighties, he intended to use his large global network as a consultant to introduce entrepreneurs to Eastern European business opportunities. Through a string of quarrels with his stakeholders this initiative failed completely and Oltmans left for South Africa. Both his brothers had settled in South Africa in 1948. He had visited the country regularly and in 1990 decided to settle there permanently. In South Africa, he continued his tendency of actively intervening in local politics. His investigative reporting was not appreciated by the shaky South African regime of the time and in August 1992, he was deported to Jordan on charges of espionage. Oltmans always insisted the Dutch Security Service was involved in his deportation.