Кіріспе

J. M. W. Turner салған сурет

Трафальгар шайқасы, 21 қазан 1805 – британдық суретші J. M. W. Turner-дің 1822 жылы салған суреті. Бұл сурет король Георг IV-нің тапсырысымен Санкт-Джеймс сарайындағы үш мемлекеттік қабылдау бөлмесін безендіру және Ганновер әулетін әскери жетістіктермен байланыстыру мақсатындағы жұмыстар сериясының бір бөлігі ретінде жасалған. Бұл жұмыс Тернердің патшалық тапсырымы бойынша жасалған жалғыз туындысы болды және Филипп Жак де Лотербургтің «Лорд Хоудың әрекеті» немесе «Маусымның бірінші күні» суретімен жұптасқан туынды ретінде көрінеді. Суреттегі «Виктория» кемесінің басымдылығы, тарихи картина ретінде орындалуы және Тернердің суреттің барлық элементтерін мұқият бейнелеуі Нельсонның маңыздылығы мен тактикасын көрсетеді.

Тарих суреті ретінде рөлі

Тарихи картина әдетте Киелі кітаптан, мифологиядан немесе классикалық тарихтан алынған көріністі бейнелейтін, ірі көлемді туынды деп анықталады. Көркем жанрлардың ең жоғары деңгейі саналатын бұл тұжырымды Тернер мойындайды және Трафалгар шайқасын заманауи оқиғаны бейнелейтін тарихи картина ретінде, сонымен қатар бір уақытта суреттелген түрлі сәттерден құралған жиынтық сахна ретінде салады. Тернер осы жанрдың маңыздылығын түсінеді және оны қазіргі заманғы оқиғаның мәнін арттыру үшін пайдаланады. Бұл әрекет туындыны ұлттық маңызы зор туынды ретінде бекітеді және Ұлыбританияның теңіз үстемдігін нығайтады. Осы идеалдар мен мәнділіктің ізденуі барысында Тернер шайқастың бірнеше күндік кезеңдерінен алынған сәттерді біріктіріп, оларды бір сахнадағы бір сәт ретінде көрсетеді. Бұл Тернердің шайқасты алып, одан жалпыұлттық, философиялық және ұлттық маңызы бар нәрсе жасауға тырысуын көрсетеді. Бұл ерекшелік, пирамидалық композициямен қатар, жеңіс пен құрбандық туралы мәліметтерді күшейтіп, туындының тарихи картина ретіндегі орнын нығайтады, тіпті ол ежелгі тарихтан, діннен немесе мифологиядан алынған бір ғана көріністі бейнелемесе де. Сахнаның реализмі кеме мачталарындағы туларда көрінеді, олардың арқасында Англияның әр адамнан өз міндетін орындауын күтетіні туралы белгілі хабар жеткізіледі.

Зерттеулер

Британдықтар өздерін маңызды теңіз державасы ретінде орнатуға тырысты; осы шайқастағы жеңісі оларға мүмкіндік берді және бұл картинада оның айқындығы көрінеді. Тернердің бұл жұмысқа және жалпы Трафальгар шайқасының тарихына жеке қызығушылығы мен үлкен инвестициясы болды. Тернер шайқастан кейін бірден кемелердің және олардың такелажының мұқият зерттелген эскиздерін, сондай-ақ формаларын егжей-тегжейлі салды. Осы ерте жұмыстардың ең танымалдарының бірі – «Жеңістің мизен-бортының шұберектерінен көрінген Трафальгар шайқасы». Бұл жұмыс жақсы қабылданды және Тернерге Трафальгарды бүкіл шайқастың толық суретін көрсететін сахнаға дамытуға негіз болды. Бұл ерте бейнелеу Тернердің стиліне жақын, себебі ол дәстүрлі теңіз суреттерінен алшақтап, Тернер кейінірек танымал болатын екіұштылық пен ұлылыққа қарай бет бұрды. Трафальгарға дайындалу үшін Тернер екі дайындық майлы эскиз жасады, ал «Трафальгар шайқасы» үшін жасалған бірінші эскиз композициясы дәстүрлі теңіз суреттерімен үйлеседі. «Трафальгар шайқасы» үшін жасалған екінші эскиз осы дәстүрлі стильден алшақтап, көбірек ұйымдастырылған хаосты – алдыңғы планға жиналған бұлттар мен адамдар арқылы оның соңғы жұмысына ұқсайды. Бұл жұмыс тапсырысқа берілгеніне қарамастан, Тернер соңғы жұмысты конвенциялық тәжірибеден алшақтап, өзінің бастапқы жұмысына және жеке стиліне жақындата суреттеуді таңдайды, бұл оның Трафальгармен жеке байланысын көрсетеді. Шығарманың тақырыбы айқын болғанымен, ұлылықты білдіретін екіұштылық элементтері, таза бояудың соққылары арқылы кеңістіктің ыдырауы және адам мен табиғат күштері арасындағы симметрия бар.