Виктория дәуіріндегі феялар суреті және оның мағынасы

Кіріспе

Викториялық кезеңдегі сурет жанры мен ағымы.

Елді суреті – әринелер мен ертегі ортасын бейнелейтін сурет және иллюстрация жанры, көбінесе егжей-тегжейлі назармен орындалады. Бұл жанр Ұлыбританиядағы Виктория дәуірі суретімен ең тығыз байланысты, бірақ қазіргі кезде қайта жандануда. Сонымен қатар, елді суреті Виктория дәуіріндегі адамдар үшін қашқындық ретінде де қарастырылған.

Шығуы және ықпалы

Оның көңілді сырт келбетіне қарамастан, фея суреті романтизмнің әдеби және театрлық ықпалына, сондай-ақ Виктория дәуіріндегі мәдени мәселелерге тығыз байланысты. Осы ықпалдың ең маңыздысы Шекспирдің «Жазғы түнгі арман» және «Дауыл» пьесаларындағы фантастикалық тақырыптар болды. Эдмунд Спенсердің «Фея патшайымы» және Александр Поуптың «Құлыпты зорлау» сияқты басқа әдеби туындылар да ықпал еткен деп есептеледі. Сахналық қойылымдардағы жаңашылдықтар осы туындыларды көпшілік назарына жеткізуге көмектесті, себебі газ шамдарының дамуы және сымдармен жұмыс істеудің жақсаруы күрделі әсерлерді жасауға мүмкіндік берді. Бір кезде Дуглас Джеррольд оларды «тек феялар ғана сомдай алатын фея туындысы» деп сипаттаса да, «Жазғы түнгі арман» қойылымдары көбейіп, 1863 жылы Элен Терри Титания рөлінде механикалық саңырауқұлақтың үстінде пайда болды. Осы кезеңде мәдени өзгерістер де маңызды рөл атқарды. Үнемі жалғасып жатқан индустриализация ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүрлерді құлатты, ал ғылым мен техниканың қарқынды дамуы, әсіресе фотографияның ойлап табылуы, кейбір адамдарды алаңдатып, жаңылыстырды. Джереми Маас пікірінше, мифологиялық және фантастикалық элементтерге, әсіресе феялар әлеміне бет бұру, осы қиындықтардан қашуға мүмкіндік берді. «Ешқандай суретші Виктория дәуіріндегі адамдардың санасындағы қарама-қайшылықты осылай көрсете алмайды: күнделікті өмірдің ауыр сынақтарынан құтылуға деген ұмтылыс, діни догмалардың шектеуінен туған жаңа жыныстық көзқарас, көрінбейтін нәрсеге құштарлық, психоанализдің пайда болуы, жаңа фотографияның дәлдігіне деген жасырын наразылық». Дегенмен, фея суреттерінің мәдени өзгерістерге реакция ретіндегі маңыздылығын барлығы қабылдамайды. «Соңында, - деп жазды Эндрю Статтафорд, - бұл суреттер тек көңіл көтеру үшін жасалған».

Виктория дәуіріндегі ертегі суреті

Жанрға үлес қосқан деп саналатын алғашқы суретшілер романтизм мен Виктория дәуірінің көп бөлігіне дейінгі кезеңде өмір сүрді. Генри Фузели мен Уильям Блейк 1800 жылға дейін болашақ жанрдың белгілерін көрсететін туындылар жасады. Дегенмен, жұлдызды суреттермен ең байланысты суретші – аутсайдер суретші Ричард Дадд болды, ол шизофренияға шалдыққан деген күдік тудырып, көптеген жұмыстарын әкесін өлтіргені үшін Бетлем психиатриялық ауруханасында жазасын өтеу кезінде жасады. Оның мәртебесі мен денсаулығына қарамастан, оның фантастикалық сюжеттері мен ерекше егжей-тегжейлі стилі жақсы қабылданды, бір кезеңнің сыншысы оның туындыларын «тамаша идеалды» деп сипаттады. Ол 1855-1864 жылдар аралығында салған шедевр туындысы «Жұлдызды суретшінің шеберлігіне жасалған соққы» атты картинасына, бейнеленген кейіпкерлердің тарихи, әдеби немесе мифологиялық контекстін беретін күрделі өлең қосты. Бірақ жұлдызды сурет тек аутсайдер өнерінің саласы емес еді. Джон Анстер Фицджеральдтың туындылары Лондонның Корольдік академиясында таныстырылды. Оның Рождество тақырыбындағы жұлдызды суреттер сериясы «Иллюстрацияланған Лондон жаңалықтары» газетінде кеңінен жарияланды. Шотланд суретшісі Джозеф Ноэль Патон «Оберон мен Титанияның дауы» және «Титания мен Оберонның қайта құрылуы» атты екі өте егжей-тегжейлі картинасын көрсетті, олар «Жазғы түнгі арман» пьесасының танымал жұлдызды көріністеріне негізделген. Тіпті Эдвин Ландзир, кейде «Викторияның сүйікті суретшісі» деп аталған, осы жанр стилінде «Жазғы түнгі арманнан көрініс» картинасын, Титания мен Боттомды бейнеледі. Бауырластықтың алғашқы мүшелерінің бірі – Данте Габриэль Россетти, сурет салу мен поэзияда осы тақырыпқа көбірек сезімталдықпен қарады. Артур Хьюз және Уильям Белл Скотт сияқты осы қозғалысқа қатысқан басқалар да жанрға үлес қосты. Коттингли жұлдыздары қысқа мерзімге фей тақырыптарына қызығушылықты қайта жандандырса да, романтизмнің күшеуінің тоқтауы және Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы Виктория дәуірінде танымал болған стильдер мен тақырыптарға деген қызығушылықты азайтты. Артур Рэкхэмнің суреттелген ертегілер кітаптары оның «соңғы гүлденуі» деп есептеледі.

The earliest artists considered to have contributed to the genre predate much of Romanticism and the Victorian era. Henry Fuseli and William Blake produced works that would be indicative of the later genre even before 1800. However, the artist most closely associated with fairy painting was outsider artist Richard Dadd, who was suspected to have schizophrenia and produced most of his work while incarcerated in the Bethlem psychiatric hospital for the murder of his father. Despite his status and condition, his fantastic subjects and extraordinarily detailed style were generally well received, with one period reviewer describing his work as "exquisitely ideal". He accompanied his masterpiece, The Fairy Feller's Master Stroke, which he painted from 1855 to 1864, with an elaborate poem which provides historical, literary, or mythological context to each of the depicted characters. Fairy painting was not exclusively the domain of outside art, however. The work of John Anster Fitzgerald debuted at London's Royal Academy. His work, a series of Christmas themed fairy illustrations, received wider public visibility in the Illustrated London News. The Scottish artist Joseph Noel Paton exhibited two immensely detailed paintings, The Quarrel of Oberon and Titania and The Reconciliation of Titania and Oberon, based on the popular fairy scenes of A Midsummer Night's Dream. Even Edwin Landseer, sometimes named "Victoria's favourite artist", produced a painting of Titania and Bottom in the genre's style, his Scene from A Midsummer Night's Dream. Dante Gabriel Rossetti, another of the Brotherhood's initial members, took a more sensual approach to the subject, in both painting and poetry. Others involved with the movement, such as Arthur Hughes and William Bell Scott, also contributed to the genre. Although the Cottingley Fairies briefly revived interest in fae subjects, the waning of Romanticism and the advent of World War I reduced interest in the styles and topics popular during the Victorian era. The illustrated fairy tale books of Arthur Rackham are considered its "final flowering".

Қазіргі жаңғыру

1970 жылдан бері фантастика өнері мен әдебиетке деген қызығушылық Виктория дәуіріндегі ертегі суреттерінің тақырыптары мен стильдерін қайта жандандырды, көбінесе жаңа контексттерде. Стефани Пуи Мун Лоу сияқты суретшілер кітап мұқабалары мен рөлдік ойындарға арналған жанрлық суреттер жасаса, Брайан Фроудтың шығармалары, сондай-ақ суреттелген ертегі кітаптары сериясымен танымал болғандықтан, "Қараңғы Кристалл" (1982) және "Лабиринт" (1986) сияқты бірнеше табысты фильмдерге бейімделді. Алан Ли мен Джон Хоудың "Сақиналар мырзасы" (фильмдер сериясы) (2001–03) үшін жасаған түсіндіру дизайны, ол үшін біріншісі Оскар жеңіп алды, әулиелер мәдениетін бейнелеу туралы халықтың көзқарасын өзгертті. 2003 жылы Дэвид Риш жазып, Фроуд жетекшілік еткен "Фейлер өнері" кітабы осы қайта жандану қозғалысының жиырма суретшісінің мансабына үлкен үлес қосты, олардың ішінде Эми Браун, Майреа Петит, Жасмин Бекет Гриффит, Филипп Фернандес, Джеймс Браун және Джессика Галбрет бар, олардың көптегені жеке көркем кітаптар жазды. Фейлердің бейнелері басқа да жолдармен танымал мәдениетке енді, оның ішінде киім дизайны, керамика, мүсіндер, тігізгіштік, бейнелеу өнері және тігістер, олардың көптегені Hot Topic арқылы халықаралық онлайн нарыққа сатылады. Соңғы үш онжылдықтағы танымалдықтың өсуінің бір бөлігі Жаңа Эра қозғалысына байланысты. Қайта жандану дәуіріндегі жәрмеңкелер мен ғылыми фантастика конвенциялары да қазіргі заманғы ертегі өнерін коллекционерлердің жанры ретінде дамытты.