Кіріспе

1848 жылы құрылған ағылшын суретшілері, ақындары мен сыншыларының тобы.

Прерафаэлиттік бауырластық (PRB, кейін Прерафаэлиттер деп аталды) – 1848 жылы Уильям Холман Хант, Джон Эверетт Милле, Данте Габриэль Россетти, Уильям Майкл Россетти, Джеймс Коллинсон, Фредерик Джордж Стивенс және Томас Вулнер құрған жеті мүшелі «Бауырластық». Бұл бауырластық ерікті бірлестік болды, ал олардың қағидаларын сол кездегі басқа суретшілер де бөлісті, олардың ішінде Форд Мадокс Браун, Артур Хьюз және Мари Спартали Стилман бар. Кейіннен бауырластықтың ұстанымдарын Эдвард Берн-Джонс, Уильям Моррис және Джон Уильям Уотерхаус қабылдады. Топ итальяндық Quattrocento өнерінің мол егжей-тегжейлілігіне, жарқын түстеріне және күрделі композицияларына қайта оралуды көздеді. Олар Рафаэль мен Микеланджелодан кейін келген манершіл суретшілер қабылдаған механикалық тәсілді қабылдамады. Бауырластық, әсіресе Рафаэльдің классикалық поздары мен әсем композициялары академиялық өнерге зиян келтірді деп сенді, сондықтан олар өздерін «Рафаэльге дейінгілер» деп атады. Атап айтқанда, топ ағылшын Корольдік өнер академиясының негізін қалаушы сэр Джошуа Рейнольдстың ықпалына қарсы болды және оны «Сэр Слюшуа» деп атады. Уильям Майкл Россеттидің сөзіне сүйенсек, Прерафаэлиттер үшін «слосши» дегені – «сурет салу процесінде салғылы немесе ұқыпсыздық, демек, кез келген жалпы немесе конвенциялық нәрсе немесе адам» дегенді білдіреді. Топ өз жұмыстарын ағылшын сыншысы Джон Раскинмен байланыстырды, оның ықпалына діни көзқарасы әсер етті. Христиандық тақырыптар көп кездесті. Топ тарих суреті және мимезис, яғни табиғатты бейнелеу концепцияларын өнер мақсатының орталық бөлігі деп қабылдауды жалғастырды. Прерафаэлиттер өздерін реформалық қозғалыс деп жариялады, өнер формасына ерекше атау берді және өз идеяларын насихаттау үшін «The Germ» журналын шығарды. Топтың пікірталастары Прерафаэлиттік журналда тіркелді. Бауырластық бес жылдан кейін тарап кетті.

Басталуы

Прерафаэлиттік бауырластық 1848 жылы Лондонның Гоуэр көшесіндегі Джон Миллестің ата-анасының үйінде құрылды. Алғашқы кездесуге суретшілер Джон Эверетт Милла, Данте Габриэль Россетти және Уильям Холман Хант қатысты. Хант пен Милла Корольдік өнер академиясының студенттері болды және тағы бір еркін бірлестікте, Циклографиялық клубта, эскиз жасау қоғамында кездесті. Өзінің өтініші бойынша Россетти 1848 жылы Форд Мадокс Браунның шәкірті болды. Сол күні Россетти мен Хант Орталық Лондонның Фицровиядағы Кливленд көшесінде бірге тұрды. Хант Китстің сол аттас поэмасы бойынша «Ианна Агнесс түні» картинасын салуды бастады, бірақ ол 1867 жылға дейін аяқталмады. Россетти романтикалық поэзия мен өнер арасындағы байланысты дамытуға ұмтылды. Күзде тағы төрт мүше – суретшілер Джеймс Коллинсон мен Фредерик Джордж Стивенс, Россеттидің ағасы, ақын және сыншы Уильям Майкл Россетти және мүсінші Томас Вулнер – жеті мүшелі бауырластықты құру үшін қосылды. Принциптер қасақана догматикалық емес еді, себебі бауырластық жеке суретшілердің өз идеяларын және бейнелеу әдістерін анықтаудағы жеке жауапкершілігін баса көрсетуді қалады. Романтизмнің ықпалымен мүшелері бостандық пен жауапкершілік бір-бірінен ажырамас деп ойлады. Дегенмен, олар ортағасырлық мәдениетке ерекше қызығушылық танытты, оны кейінгі дәуірлерде жоғалған рухани және шығармашылық тұтастыққа ие деп сенді. Ортағасырлық мәдениетке баса назар аудару, табиғатты тәуелсіз бақылауды қажет ететін реализм қағидаларымен қақтығысты. Бастапқы кезеңдерде Прерафаэлиттік бауырластық екі мүддесі де үйлесімді деп ойлады, бірақ кейінгі жылдары қозғалыс екіге бөлініп, екі бағытқа қарай жылжыды. Реалистерді Хант пен Милла басқарды, ал ортағасырлықтарды Россетти және оның ізбасарлары – Эдвард Берн-Джонс пен Уильям Моррис басқарды. Бұл бөлініс толық болған жоқ, себебі екі топ та өнердің негізінен рухани сипатта екенін сенді, олардың идеализмі Курбе мен импрессионизмге тән материалистік реализмге қарсы қойылды. Прерафаэлиттік бауырластық табиғатқа зор ықпал көрсетті және оның мүшелері ақ фонға жарқын және нақты фокус техникаларын қолдана отырып, табиғи әлемді егжей-тегжейлі көрсетуге тырысты. Кватроченто өнеріндегі түстердің сұлулығын қайта жаңғыртуға тырысқан Хант пен Милла, түстердің әсемдігі мен айқындығын сақтау ниетімен ылғалды ақ фонға бояудың жұқа қабаттарын жағу әдісін жасады. Олардың түстердің жарқырауына баса назар аударуы, Рейнольдс, Дэвид Уилки және Бенджамин Роберт Хейдон сияқты бұрынғы британдық суретшілердің битумды шамадан тыс пайдалануына реакция болды. Битум тұрақсыз, лайлы қараңғылықты тудырады, ал прерафаэлиттер оны жек көреді. 1848 жылы Россетти мен Хант «Өлімсіздер» тізімін жасады, онда олар әсіресе әдебиеттен құрметтейтін суретшілердің есімдері болды, олардың кейбіреулерінің туындылары PRB суреттерінің тақырыбына айналды, соның ішінде Китс пен Теннисон да бар.

Алғашқы көрмелері мен басылымдары

Рафаэльге дейінгі туындылардың алғашқы көрмелері 1849 жылы өтті. Милланың "Изабелла" (1848–1849) және Холман Ханттың "Риенци" (1848–1849) картиналары Корольдік академияда көрмеге қойылды. Россеттидің "Мария ғибадаттың бала кезі" туындысы Хайд-парк бұрышындағы ақысыз көрмеде көрсетілді. Келісілгендей, бауырластықтың барлық мүшелері өздерінің аты-жөндерімен және "PRB" әріптерімен қол қойды. 1850 жылдың қаңтар және сәуір айлары аралығында топ Уильям Россетти редакциялаған "The Germ" әдеби журналын жариялады, онда Россетти, Вулнер және Коллинсонның өлеңдері, сондай-ақ Ковентри Патмор сияқты бауырластықтың серіктестерінің өнер мен әдебиет туралы мақалалары жарық көрді. Журналдың қысқа ғана мерзімде шығарылғаны тұрақты дамуға жетпегенін көрсетеді. (Дейли 1989)

Қоғамдық дау

1850 жылы Милланың «Ата-анасының үйіндегі Мәсіх» картинасының көрмесінен кейін Прерафаэлиттер бауырластығы көптеген сыншылардың, әсіресе Чарльз Диккенстің сынауына ұшырады. Диккенс Милланың «Мэри» бейнесін ұсқынсыз деп есептеді. Милла өзінің суретіндегі Мэридің үлгісі ретінде қарындасы Мэри Ходжкинсонды пайдаланды. Бауырластықтың ортағасырлыққа құштарлығы керітартпалық деп айыпталды, ал егжей-тегжейлілікке берілгендігі көзге жараспайтын, жағымсыз деп бағаланды. Диккенстің пікірінше, Милла қасиетті отбасын ішімдікке құмар, кедейлікте өмір сүретін адамдар сияқты көрсетіп, қиын, абсурдты «ортағасырлық» поздарды қабылдады. Осы даудан кейін Джеймс Коллинсон бауырластықтың христиан дінінің абыройын түсіретініне сенгендіктен, одан бас тартты. Қалған мүшелер оның орнын Чарльз Оллстон Коллинз немесе Уолтер Хоуэлл Девереллдің алмастыруы мүмкін екенін талқылады, бірақ бір келісімге келе алмады. Осыдан кейін топ тарады, бірақ оның ықпалы сақталды. Бастапқыда осы стильде жұмыс істеген суретшілер өз жұмыстарын «PRB» деп қол қоймайтын болды. Бауырластыққа сыншы Джон Раскиннің қолдауы тиді, ол олардың табиғатқа деген құштарлығын және дәстүрлі композиция әдістерін қабылдамауын жоғары бағалады. Прерафаэлиттер Раскиннің теорияларымен әсерленді. Ол «Таймс» газетіне олардың жұмысын қорғап хат жазды және кейін олармен жеке кездесті. Бастапқыда ол Миллаистің туындыларын жоғары бағалады, ол 1853 жылдың жазында Раскин және оның әйелі, Эуфемия Чалмерс Раскинмен (кейін Эффи Грей ретінде танымал) бірге Шотландияға сапар шекті. Сапардың басты мақсаты Раскиннің портретін салу болатын. Эффи Миллаистің тұлғасына барынша жақын болды, бұл дағдарысқа әкелді. Неке бұзу процесінде Раскин өзінің адвокатына некелері толыққанды болмағанын мәлімдеді. Некелік одақ толыққанды болмауы себепті бұзылды, Эффи Миллаистің әйелі болуға мүмкіндік алды, бірақ бұл оқиға қоғамда үлкен резонанс тудырды. Милла үйленгеннен кейін Прерафаэлит стилінен алыстады, ал Раскин оның кейінгі туындыларын сынады. Раскин Хант пен Россеттиді қолдауын жалғастырды және Россеттидің әйелі Элизабет Сиддалдың өнерін дамытуға қаржылай көмек көрсетті. 1853 жылға қарай бастапқы PRB толығымен тарады, тек Холман Хант оның қағидаларына адал қалды. Бірақ «Прерафаэлит» термині Россетти және басқаларға, соның ішінде Уильям Моррис пен Эдвард Берн-Джонсқа, олармен 1857 жылы Оксфордта танысқанға берілді. Осылайша, Прерафаэлиттер терминімен әлдеқайда кең және ұзақ өмір сүрген өнер қозғалысы байланысты.

Кейінгі дамуы мен ықпалы

Бауырластықтың ықпалына түскен суретшілер: Джон Бретт, Филип Кальдерон, Артур Хьюз, Густав Моро, Эвелин Де Морган, Фредерик Сэндис (1857 жылы Пре-Рафаэльдік үйірмеге қосылған). Оның кейінгі туындылары рухани жағынан Пре-Рафаэльдік сипатқа ие, мысалы, «Қайғылы адам» және «Дәуіт шөлде» (1860) атты картиналарында Пре-Рафаэльдік егжей-тегжейлілікке назар аударылған. Джозеф Ноэль Патон (1821–1901) Лондондағы Корольдік академия мектебінде оқыды, онда Миллемен дос болып, кейіннен оның ізбасарларының біріне айналып, «Қанды келісім» (1855) сияқты егжей-тегжейлі және мелодрамалық туындылар жасады. Оның кейінгі картиналары, Милле сияқты, халыққа ұнайтын сезімталдыққа бой алды деген сындарға ұшырады. Джеймс Арчер (1823–1904) де Милледің ықпалында болды, оның жұмыстарының ішінде «Жазғы күн, Глостершир» (1860) картинасы бар. Пре-Рафаэльдік стиль Лоренс Альма-Тадема сияқты суретшілерге де шабыт берді. Бұл қозғалыс 20 ғасырға дейін көптеген британдық суретшілерге әсер етті. Россетти Еуропалық Символизм қозғалысының алға басушысы ретінде танылды. Немец суретшісі Паула Модерсон Беккердің бірнеше картинасы Россеттидің ықпалында жасалғаны туралы деректер бар. Бирмингем мұражайы мен өнер галереясында Берн-Джонс пен Пре-Рафаэльдіктердің әлемдік деңгейдегі туындыларының бірегей коллекциясы бар. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, бұл туындылар жас Ж.Р.Р.Толкинге зор әсер еткен, ол «Хоббит» және «Сақиналардың иесі» кітаптарын жазған. Толкин мектептегі достары мен көркемдік серіктестерінен құралған TCBS тобын Пре-Рафаэльдіктер руындағы топ деп санады. 20 ғасырдағы көркемдік идеалдар өзгерді және өнер шындықты бейнелеуден алшақтады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Пре-Рафаэльдік өнер әдеби сапасы үшін бағаланбай, сыншылар тарапынан сезімталдық пен «көркемдік бұйымдар жинағы» ретінде қарастырылды. 1960 жылдары Пре-Рафаэльдік стильге қызығушылық қайта жанданды. 1984 жылы Лондонның Тейт галереясында өткен көрмелер мен каталогтар Пре-Рафаэльдік өнердің канонын қайта орнатуға ықпал етті. Көптеген көрмелердің арасында 2012–13 жылдары Tate Britain-де тағы бір ірі көрме ұйымдастырылды. 20 ғасырдың соңында Ауылдықтар бауырластығы өзінің мақсаттарын Пре-Рафаэльдік стильге негіздеді, ал Стукистер мен Бирмингем тобы да одан шабыт алды.

Суреттеу және поэзия

"Ішкі" Рафаэльге дейінгі шеңбердің көптеген мүшелері (Данте Габриэль Россетти, Джон Эверетт Милла, Уильям Холман Хант, Форд Мадокс Браун, Эдвард Берн-Джонс) және "сыртқы" шеңбер (Фредерик Сэндис, Артур Хьюз, Симеон Соломон, Генри Хью Армстед, Джозеф Ноэль Патон, Фредерик Шилдс, Мэтью Джеймс Лоулес) бір мезгілде сурет салу, иллюстрация және кейде поэзия салаларында жұмыс істеді. Викториялық мораль әдебиетті суреттен жоғары бағалады, себебі оның "жақсы сезімдерге лайықты асыл негіздері" бар еді. Роберт Бьюкенен (жазушы және Рафаэльге дейінгі бауырластықтың қарсыласы) осы көркемдік иерархияға соншалықты наразы болды, тіпті былай деп жазды: "Шындық мынада, әдебиет, әсіресе поэзия, бір өнер екіншісін басып алып, оған өз шарттары мен шектеулерін таңғанда өте қиын жағдайға түседі". Бұл Рафаэльге дейінгілердің әртүрлі салаларда жұмыс істеген жағдайларына қарсы жағдай жасады. Рафаэльге дейінгілер сурет салу өнерін жаңғыртуға тырысты, ол бұрын жасанды деп есептелген. Олардың әр сурет бір оқиғаны айтуы керек деген сенімі сурет пен әдебиеттің бірігуіне (кейін "қарындас өнерлер" деп аталды) маңызды қадам болды, немесе кем дегенде Роберт Бьюкенен сияқты жазушылар тарапынан қолдау тапқан қатаң иерархияны бұзуға мүмкіндік берді. Рафаэльге дейінгілер сурет пен әдебиет арасындағы байланысты күшейтуге ұмтылды. Иллюстрация осы екі саланың тікелей бірігісі болып табылады және сурет салу сияқты, өзінің жеке баянын жеткізе алады. Рафаэльге дейінгілер, әсіресе Данте Габриэль Россетти, иллюстрацияның шектеулері туралы алаңдады. Серия кейде белгілі фактілерден ауытқып, драмалық еркіндікке басымдық береді және мына ескертумен басталады: "19 ғасырдың ортасында жас жігіттердің бір тобы сол кездегі өнер мекемелеріне қарсы шықты. Рафаэльге дейінгі бауырластық өздерінің айналасындағы нақты әлемнен шабыттанды, бірақ өнерде шығармашылық еркіндікті пайдаланды. Олардың өмірі мен махаббаттарына негізделген бұл оқиға сол шығармашылық рухта жалғасады". Кен Расселдің "Данте тозағы" (1967) телефильмінде Рафаэльге дейінгілердің жетекші тұлғалары туралы қысқаша көріністер бар, бірақ ол негізінен Оливер Рид ойнаған Россетти өміріне шоғырланған. Джон Стейнбектің 1952 жылғы "Еденнің шығысы" романының 36-тарауында әртүрлі сыныптарды анықтау үшін қолданылған Рафаэльге дейінгі суреттерге сілтеме жасалады: "Суреттер бөлмелерді анықтады, ал Рафаэльге дейінгі әсер өте күшті болды. Галахад толық қару-жарақпен үшінші сынып оқушыларына жол көрсетті; Атталантаның жарысы төртінші сыныпты шабыттандырды, Базильдің гүлшоғы бесінші сыныпты шатастырды, және т.б., Катилинаны кінәлау сегізінші сынып оқушыларын жоғары азаматтық сезіммен жоғары мектепке жіберді. Кал мен Арон жасының кішкентай болуына байланысты жетінші сыныпқа жіберілді, олар Лаокоонның жыландарға оралған суретінің әр көлеңкесін жаттап білді".