Кіріспе

Мерозоиттің /m/ɛ/r/ə/'z/oʊ/, /aɪ/t/ беткі ақуыздары – протозоидтың өмірлік циклінің бастапқы кезеңдеріндегі мерозоиттің бетінде кездесетін интегралды және перифериялық мембрана ақуыздары. Мерозоиттің беткі ақуыздары, немесе MSP, плазмодий тегіне жататын протозоидтар қоздыратын малярия ауруын түсіну үшін маңызды. Өмірлік циклінің жыныссыз қандық кезеңінде малярия паразиті көбейе алу үшін қызыл қан жасушаларына еніп, малярияның классикалық белгілерін тудырады. Бұл беткі ақуыз кешендері паразиттің қызыл қан жасушаларымен көптеген өзара әрекеттесулеріне қатысады, сондықтан маляриямен күресуді мақсат ететін ғалымдар үшін маңызды зерттеу тақырыбы болып табылады.

Нысандар

MSP-ның ең көп таралған түрі гликофосфатидил инозитол арқылы мерозоит бетіне бекітіледі, бұл көбінесе ақуызды бекіту үшін қолданылатын қысқа гликолипид. Басқа түрлеріне интегралды мембраналық ақуыздар және перифериялық байланысты ақуыздар жатады, олар мерозоит бетінде гликофосфатидил инозитолмен бекітілген ақуыздарға немесе (GPI) бекітілген ақуыздарға қарағанда аз мөлшерде кездеседі. Мерозоит алдымен MSP 1 кешенін пайдаланып қызыл қан жасушасына жабысады. MSP 1 кешені қызыл қан жасушасының жасушалық мембранасының ішкі бетіндегі спектрин комплексін нысаналайды. MSP 1 кешенінің көп бөлігі қызыл қан жасушасына енгеннен кейін шығарылады, бірақ C терминалының кішкентай бөлігі, MSP 119 деп аталатын, сақталады. MSP 119-ның нақты қызметі әлі белгісіз, бірақ қазіргі уақытта ол азық-түлік вакуоласының қалыптасуын көрсететін маркер ретінде қызмет етеді. MSP 2 кешенінің функциясы толыққанды белгілі емес, бірақ қазіргі зерттеулер оның қызыл қан жасушаларын басып алуда рөлі бар екенін көрсетеді, себебі ол басып алудан кейін көп ұзамай ыдырайды. Вакциналардан басқа, зерттеушілер мерозоиттардың көбеюін тоқтату үшін MSP-ге байланысатын дәрі-дәрмектерді әзірлеп жатыр. Африкалық ұйқы ауруын емдеуге қолданылатын сурамин препараты MSP 1 және оның MSP 119 сияқты туындыларына байланысу арқылы қызыл қан жасушаларын басып алуды тежеуде орташа табыс көрсетті.

Қиындықтар

Вакцина әзірлеудегі қиындық – осы белоктардың күрделілігі мен әртүрлілігі. Бір туыс және түрге жататын мерозоидтарда MSP 1 сияқты белоктарды кодтайтын тізбектер, олар табылған аймаққа қарай өзгереді. Мысалы, «В комбинациясы» вакцинасы MSP 1 және MSP 2 антигендерін пайдаланады, бірақ оның тиімділігі негізінен қолданылған MSP 2 аллельдерімен шектеулі. Вакциналардың тиімділігін арттыру үшін плазмодийдің мерозоит сатысынан кейін бетінде қалатын MSP 119 сияқты тұрақты аймақтар вакцина зерттеулерінің маңызды бағытына айналуда. Сондай-ақ, MSP3 вакцина антигені ретінде зерттеліп жатыр.