Кіріспе

Мефлокин – Лариам саудалық атауымен де сатылатын, безгекке қарсы қолданылатын дәрі. Алдын алу мақсатында қолданылғанда, әдетте, потенциалды қауіпке ұшырамас бұрын басталып, қауіптен кейін бірнеше аптаға созылады. Мефлокин 1970 жылдары АҚШ Армиясымен жасалған және 1980 жылдардың ортасында қолданысқа енгізілген. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті дәрілер тізіміне кіреді. Ол генериктік препарат ретінде қолжетімді, және АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары осы мақсатта ұсынатын бірнеше безгекке қарсы препараттың бірі. Америка Жұқпалы аурулар қоғамы географиялық аймақта кездесетін безгекке қарсы тұру деңгейіне байланысты, оны малярия профилактикасы үшін бірінші немесе екінші қатарлы препарат ретінде ұсынады. Безгек қаупі бар аймаққа кірмес бұрын әдетте бір-екі апта бойы қабылданады. Егер мефлокинмен профилактика жасаған адам безгекке шалдықса, галофантрин мен хининді қолдану тиімсіз болуы мүмкін.

Маларияны емдеу

Мефлокин хлороквинге сезімтал немесе резистентті Plasmodium falciparum безгегін емдеу үшін қолданылады және хлороквинге төзімді Plasmodium vivax безгегінің асқынусыз емдеуіне лайықты балама саналады. Ауыр безгек инфекцияларына, әсіресе P. falciparum инфекцияларына қолдану ұсынылмайды, оларды көктамырға салу арқылы қолданылатын безгекке қарсы препараттармен емдеу керек. Резистенттіліктің механизмі – Pfmdr1 генінің көшірмелерінің санының артуы.

Химия

Ол негізінен мефлокин гидрохлориді ретінде қолданылады. Мефлокин – екі асимметриялық көміртектік орталығы бар хиралды молекула, яғни оның төрт түрлі стереоизомері бар. Қазіргі уақытта препарат (R,S) және (S,R) энантиомерлерінің рацематы ретінде швейцариялық Hoffmann La Roche фармацевтикалық компаниясымен өндіріліп, сатылуда. Шартты түрде, бұл бір препараттағы екі түрлі препарат. (-) энантиомерінің плазмадағы концентрациясы (+) энантиомеріне қарағанда айтарлықтай жоғары, ал екі энантиомердің фармакокинетикасы да айқын ерекшеленеді. (+) энантиомерінің жартылай ыдырау мерзімі (-) энантиомеріне қарағанда қысқа. Оны Lariam деген атпен нарыққа шығарды. 1992 жылы UNITAF операциясы кезінде канадалық әскерлерге бұл препаратты кеңінен тағайындады. 1994 жылға қарай медицина мамандары «мефлокинмен профилактика мен емдеу кезінде байқалатын ауыр психикалық жағымсыз әсерлерді» атап өтіп, «мефлокиннің бастапқы курсы кезінде қарсы көрсетімдер мен жеңіл жағымсыз әсерлердің жоқтығын келесі курс тағайындамас бұрын растау қажет» деп кеңес берді. Цюрих университетінің ауруханасының басқа дәрігерлері «47 жастағы, бұрын денсаулығы жақсы болған жапон турисі» жағдайында, препараттан ауыр нейропсихиатриялық жағымсыз әсерлерге ұшырағанын тіркеді. 2001 жылы әртүрлі популяциялық топтарында алғашқы рандомизацияланған, бақыланатын сынақ жүргізілді. Мефлокинмен профилактика атоваквон-прогуанилмен профилактикамен салыстырылды. Мефлокин тобындағы қатысушылардың шамамен 67%-ы бір немесе одан көп жағымсыз оқиғаны тіркеді, ал атоваквон-прогуанил тобында бұл көрсеткіш 71% болды. Мефлокин тобында емделушілердің 5%-ы медициналық араласуды қажет ететін ауыр оқиғалар туралы хабарлады, ал атоваквон-прогуанил тобында бұл көрсеткіш 1,2% құрады. 2009 жылдың тамызында Roche АҚШ-та Lariam сатуын тоқтатты. 2016 жылдың шілдесінде Roche бұл брендті Ирландия нарығынан алып тастады. 2016 жылдың күзінде Канаданың Бас хирург полковник-генерал Хью Колин Маккей парламенттік комитет алдында сөйлеген сөзінде, препараттың өте ауыр және қайтымсыз жағымсыз әсерлері бар деген тұжырымды ғылыми дәлелдермен толыққанды қолдау таппағанын айтты. Health Canada өкілі Барбара Реймонд сол комитетке оқыған материалдарында препараттың қайтымсыз жағымсыз әсерлері туралы тұжырымды растамайтынын мәлімдеді. 2020 жылы Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі (ҚҚМ) мефлокин қолданылуына қатысты өз міндеттемелерін бұзғанын мойындады, препараттың қауіптері мен ықтимал жағымсыз әсерлері туралы ескермеудің көптеген фактілерін мойындады.

Зерттеу

2010 жылдың маусым айында прогрессивті мультифокалды лейкоэнцефалопатияны мефлокинмен сәтті емдеу туралы алғашқы жағдай есебі жарияланды. Мефлокин JC вирусына қарсы да әрекет ете алады. Мефлокин қолдану пациенттің денесінен вирусты жоюға көмектесіп, неврологиялық жағдайдың нашарлауын тоқтатты. Мефлокин холинергиялық синапстық жүргізуді постсинаптық және пресинаптық әсерлер арқылы өзгертеді. Ацетилхолинестеразаны тежеудің постсинаптық әсері мидағы синапстар арқылы сигнал беруді өзгертеді.