Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық жазушы (1894–1983)
American writer (1894–1983)
Самсон Рафаэльсон (30 наурыз 1894 – 16 шілде 1983) – американдық драматург, сценарист және көркем әдебиет жазушысы. Нью-Йоркте жарнама саласында жұмыс істеген кезінде ол Аль Джолсонның жас өміріне негіделген «Күнә тазару күні» атты әңгіме жазды, кейін ол оны 1925 жылы «Джаз әншісі» пьесасына айналдырды. 1927 жылы бұл Джолсонның басты рөлде ойнаған алғашқы дыбысты фильмге айналды. Одан кейін ол Эрнст Любичпен «Жаннаттағы қиындық», «Дүкен бұрышында» және «Жұмақ күтеді» сияқты тамаша комедиялардың сценарийлерін жазды, сондай-ақ Альфред Хичкокпен «Күдік» фильмінде жұмыс істеді. Оның әңгімелері «The Saturday Evening Post» және басқа да жетекші журналдарда жарияланды, ал ол Иллинойс университетінде шығармашылық жазудан сабақ берді.
Samson Raphaelson (March 30, 1894 – July 16, 1983) was an American playwright, screenwriter and fiction writer. While working as an advertising executive in New York, he wrote a short story based on the early life of Al Jolson, called The Day of Atonement, which he then converted into a 1925 play, The Jazz Singer. In 1927 this would become the first talking picture, with Jolson as its star. He then worked as a screenwriter with Ernst Lubitsch on sophisticated comedies like Trouble in Paradise, The Shop Around the Corner, and Heaven Can Wait and with Alfred Hitchcock on Suspicion. His short stories appeared in The Saturday Evening Post and other leading magazines, and he taught creative writing at the University of Illinois.
Бродвейдегі мансабы
Рафаэльсон Нью-Йоркте еврей отбасында, Анна (Маркс) мен Ральф Рафаэльсонның ұлы ретінде дүниеге келді. Иллинойс университетін бітіргеннен кейін ол Чикаго, Сан-Франциско және Нью-Йорк қалаларында әртүрлі кезеңдерде өмір сүрді, журналист және жарнама жазушысы болып жұмыс істеді, сонымен қатар өзін қысқа әңгімелер авторы ретінде таныстыруға тырысты. Нью-Йоркте сәтті жарнама агенттігінде жұмыс істеп жүргенде, оның хатшысы «Күнатар күні» атты әңгімесін пьесаға айналдыруға ынталандырды. Оған пьесаның қолжазбасын көрсетіп, әр беттегі сөздердің азаттығын айтты, сондай-ақ ол кешегі күні екі сағат ішінде одан да көп сөзді диктант етіп жазғанын еске салды. Ол демалыс күндері диктант жазуға көмектесуге келісті. Жексенбі кешінде «Джаз әншісі» пьесасының толық нұсқасы дайын болды. Рафаэльсонның екінші пьесасы «Жас махаббат» Бостон қаласында тыйым салынды, себебі билік оны тым ашық деп тапты. Басты рөлді сол кездегі ең танымал актрисалардың бірі – Дороти Гиш сомдады. Оның Бродвейде қойылған алты пьесасының үшеуі жыл сайынғы «Маусымның он үздік пьесасы» тізіміне енді, оны «Нью-Йорк Дейли Ньюс» газетінің белгілі сыншысы Бернс Мантл құрастырды. Олар – «Жастыққа басымдық» (Accent On Youth, 1934), «Жұлдызқұс» (Skylark, 1939) және «Джейсон» (Jason, 1941). «Жастыққа басымдық» пьесасы Бродвейде де, Лондонның Вест-Эндінде де үлкен жетістікке ие болды, онда жас Гри Гарсон басты рөлді ойнады. «Жұлдызқұс» пьесасында да Гертруд Лоуренс табысқа жетті. «Джейсон» пьесасы коммерциялық тұрғыдан осылай сәтті болмаса да, Нью-Йорк сыншыларынан жоғары баға алды. Бірі оны «маусымның ең жақсы пьесасы» деп атады және «бірнеше жылдан бері сахнаны безенген ең көркем туындылардың» бірі екенін қосты. Тағы бірі, түрлі-түсті жазушы Уильям Сарояннан шабыттанған басты кейіпкер туралы былай деді: «Көптеген авторлар Сароянға тән ерекшеліктерді пьесаларына енгізуге тырысты, бірақ Рафаэльсон мырза бұл жұмысты бірінші рет сәтті орындады».
Raphaelson was born to a Jewish family in New York, the son of Anna (Marks) and Ralph Raphaelson. After graduating from the University of Illinois, he lived for varying periods in Chicago, San Francisco, and New York, working as a journalist and an advertising writer, while trying to establish himself as writer of short stories. He had become a successful advertising executive in New York when his secretary encouraged him to convert his short story “The Day of Atonement” into a play. Showing him the manuscript of a play, she pointed out how few words were on each page, adding that he had dictated more than that in two hours the previous afternoon. She volunteered to take dictation over the weekend. The result, by Sunday evening, was a complete draft of The Jazz Singer. Raphaelson's second play, Young Love, was banned in Boston when authorities found it too racy. It starred Dorothy Gish, one of the leading actresses of the day. Three of his subsequent six plays produced on Broadway were chosen for publication in the annual Ten Best Plays of the Season, compiled by Burns Mantle, the widely read critic of the New York Daily News, at the time the largest circulation daily in the U. S. They were Accent On Youth (1934), Skylark (1939) and Jason (1941). Accent On Youth was a critical and popular success both on Broadway and in London's West End, where the young Greer Garson played the leading role. Skylark, another substantial hit, starred Gertrude Lawrence. Jason was less successful commercially but won high praise from the New York critics. One called it “the best play of the season” and added that it contained “some of the finest writing to grace a stage in several years.” Another, commenting on one main character inspired by the colorful writer William Saroyan, wrote: “Many authors have tried to put into their plays characters that possess the picturesque qualities attributed to Saroyan, but Mr. Raphaelson is the first to do the thing successfully.”
Басқа жазу және қызмет
1948 жылы Рафаэльсон Иллинойс университетінде «драмаға баса назар аударған шығармашылық жазу» бойынша шеберлік сабағын өткізді. Ол осы тәжірибені «Пьеса жазудың адам табиғаты» атты кітабында жазды. Кіріспеде Рафаэльсонның жазуында айқын көрінетін тілге деген терең құрметі білдірілген:
In 1948, Raphaelson taught a master class in “creative writing with an emphasis on the drama” at the University of Illinois. He recorded the experience in a book, The Human Nature of Playwriting. The introduction expresses Raphaelson's deep regard for language so visible in his writing:
Бұл курс тікелей жазуды үйретуге бағытталмайды. Мектепті бітіргеннен кейін жазасың ба, жазбайсың ба, маған мұғалім ретінде ешқандай маңызы жоқ. Шындығында, мен мұның маңызды екеніне сенбеймін. Бірақ өмір сүресің бе, жоқ па, соның өзі маңызды; және қалай өмір сүресің. Сіздер бизнесмендер немесе әйелдер, кеңсе қызметкерлері, шаруалар немесе үй шаруасымен айналысатын әйелдер бола аласыздар, және осылайша, білсеңіз де, білмесеңіз де, сіздер өз заманыңыздағы мәдениетке тығыз байланысты боласыздар. Бұл мәдениетті шығармашыл жазушылар көбінесе жазбаша сөз арқылы көрсетеді. Егер осы курстан сіз жазбаша сөздің қалай пайда болатынын, жазушының өзінің өмірімен және оның өмірінің барлық өмірмен байланысын түсіне алсаңыз, онда бұл курс шынымен сәтті болады. 1940 жылдары Рафаэльсонның көптеген әңгімелері Ladies Home Journal, Good Housekeeping және The Saturday Evening Post журналдарында жарияланды, сол кезде елдегі әңгімелерге ең көп төлейтін басылымдар осылар еді. Кейінірек, Рафаэльсонның фотосуретке деген жаңа құштарлығының нәтижесінде ол жетекші фотожурналдарға түрлі мақалалар жазды. Оның мыңдаған фотосуреттері журналдарда жарияланды, мақалаларына қосымша ретінде де, оларсыз да. 1983 жылы Висконсин университетінің баспасы Паулин Каелдің кіріспесімен Самсон Рафаэльсонның «Үш экрандық комедия» еңбегін жариялады. Барлық үш комедияны Любич түсірген: Trouble in Paradise, Heaven Can Wait және Рафаэльсонның сүйіктісі The Shop Around the Corner; соңғысында Джеймс Стюарт және Маргарет Суллаван ойнады, ал The New Yorker журналының көрнекті киносыншысы Паулин Каел оны «өмір сүретін адамдар жасаған фильмдердің арасындағы кемелдікке ең жақын» деп атады; Рафаэльсонның құрылымы болмаса, ол осылай ауалы да ғажайып болмас еді. (Бұл оқиға 1998 жылы «You've Got Mail» фильмі ретінде қайта түсірілді, онда Том Хэнкс пен Мег Райан ойнады.) Оның сценарийлері туралы Каел былай деді: Рафаэльсон ең керемет ойларды алып, одан кейін диалогтарын Зигфелд қыздарының токиіне тігілген көбелек қанаттарының жылтырауындай етіп шыңдайтын, бірақ оның сценарийлерінің негізгі күші идеялар мен сөздерге қанат қағуға мүмкіндік берді. «Үш экрандық комедия» кітабына сонымен қатар 1982 жылы The New Yorker журналында жарияланған Любичпен жұмыс істеу туралы Рафаэльсонның әзіл-қалжың мен сыйластықпен толған ойларынан тұратын Freundschaft басылымы да енді. 1977 жылы Рафаэльсон Америка Жазушылар Гильдиясынан сценарий жазудағы өмірлік жетістіктері үшін Лаурел сыйлығын алды. «Билл Мойерспен шығармашылық» атты сұхбаттар сериясында 1982 жылы көрсетілген эпизодта Рафаэльсонның мансабы туралы айтылды және Мойерс онымен ұзақ сұхбат жүргізді. Бұл бағдарлама «Heaven Can Wait» Criterion Collection DVD-сіне қосымша материал ретінде енгізілген. Жетісінші және сексенінші жылдары Рафаэльсон Нью-Йорктегі Колумбия университетінде адъюнкт-профессор болып жұмыс істеді, онда ол сценарий жазу курсын оқытты. 1976 жылы Колумбия университеті оған құрметті диплом берді. Рафаэльсон 1983 жылдың 16 шілдесінде сексен тоғыз жасында қайтыс болды.
This course does not aim directly to teach writing. Whether you write or not after you finish school means nothing to me as a teacher. In fact, I don’t think it is important from any viewpoint. But whether you live or not is important; and how you live. You may become businessmen or women, office workers, farmers, or wives, and as such you will be, whether you know it or not, deeply related to the culture of your age. That culture is largely expressed by creative writers through the written word. And if from this course you get a notion of how that written word comes into being, of the connection between a writer and his own life and between his life and all lives, then this course will be successful indeed. In the 1940s many Raphaelson short stories appeared in Ladies Home Journal, Good Housekeeping, and The Saturday Evening Post, in that period the nation's highest paying publishers of short fiction. In later years, as a result of Raphaelson's newly found passion for photography, he wrote a variety of articles for the leading photographic magazines. Some of his thousands of photos ran in the magazines, both as accompaniments to his articles and independent of them. In 1983, the University of Wisconsin Press published Three Screen Comedies by Samson Raphaelson with an introduction by Pauline Kael. All directed by Lubitsch, the three were Trouble in Paradise, Heaven Can Wait, and Raphaelson's favorite, The Shop Around the Corner; this last had starred James Stewart and Margaret Sullavan, and Pauline Kael, the eminent film critic of The New Yorker, called it “as close to perfection as a movie made by mortals is ever likely to be; it couldn’t be the airy wonder it was without the structure Raphaelson built into it.” (The story was remade in 1998 as You've Got Mail, with Tom Hanks and Meg Ryan.) Of his screenplays in general, Kael declared:Raphaelson took the giddiest inspirations and then polished his dialogue until it had the gleam of appliquéd butterfly wings on a Ziegfeld girl’s toque, but the skeletal strength of his screenplays was what made it possible for the ideas and the words to take flight. Three Screen Comedies also included a reprint of Freundschaft, Raphaelson's wry and affectionate reflection on his working relationship with Lubitsch that had originally appeared in The New Yorker in 1982. In 1977, Raphaelson received the Laurel Award for lifetime achievement in screenwriting from the Writers Guild of America. In an interview series entitled "Creativity with Bill Moyers," an episode that aired in 1982 profiled Raphaelson's career and included an extended interview with him by Moyers. This program is among the extras included on the Criterion Collection DVD of "Heaven Can Wait." In his seventies and early eighties Raphaelson became an adjunct professor at Columbia University in New York, where he taught a course in screenwriting. In 1976 Columbia awarded him an honorary degree. Raphaelson died on July 16, 1983, at the age of eighty nine.
Отбасы
Оның алғашқы әйелі – Чикаго қаласынан келген Рейна Саймон, ол да Иллинойс университетінде оқыған. 1930 жылдары Винсент Шианның «Жеке тарих» атты бестселлер кітабының арқасында ол Рина Пром есімімен танымал болды. Ол Қытай революциясында белсенділік танытты және 1927 жылы Мәскеуде қайтыс болды. Рафаэльсон 56 жыл бойы Дороти Вегманға үйленді, достары мен отбасы оны Доршка деп атады. Бұл есімді оған 1920 жылдардың басында Зигфелд Фоллиесінде бірге билеген досы Марион Бенда берген. Доршка Рафаэльсон екі роман жариялады: «Далдақ» журналындағы өмірі туралы «Далдақ» және Нью-Йорктің Вашингтон Хайтс ауданында өскені туралы жоғары бағаланған «Таңғы ән». Рафаэльсонның ұлы Джоэл (1928–2021) жоғары деңгейдегі жарнамалық директор және жарнама шебері Дэвид Огилвидің жақын серігі болды. Джоэл «Жарияланбаған Дэвид Огилви: Жеке қағаздар мен жария пікірлерден басқару, шығармашылық және табыстың құпиялары» атты кітапты редакциялады, ол жарнама мамандары үшін құнды оқу материалы болды. Джоэл сондай-ақ (Кеннет Романмен бірге) «Тиімді жазу» кітабын жазды. Фотограф Пол Рафаэльсон – Джоэлдің ұлы. Самсонның қызы Наоми (1930–2009) Пенсильвания штатының Ланкастер қаласында газет тілшісі және колонна авторы болды. Самсонның анағұрлым жас туысы, бір рет алыс туыс Боб Рафелсон, ол оны әзілде немере інісі деп атаған, 1960 жылдардан 2000 жылдарға дейін бірнеше фильмдерге, соның ішінде «Бес оңай бөлік» фильміне режиссерлік жасады. Самсон Рафаэльсон 1983 жылдың шілде айында 89 жасында қайтыс болды. Доршка Рафаэльсон 2005 жылдың қараша айында 101 жасқа толуына 22 күн қалғанда дүние салды. Оның қазасынан кейін The New York Times газеті оның Зигфелдтің соңғы екі әйелінің бірі болғанын хабарлады.
His first wife was Rayna Simon from Chicago, who also studied at the University of Illinois. She became a legendary figure, Rayna Prohme, thanks to Vincent Sheean's bestselling book Personal History in the 1930s. She played a role in the Chinese Revolution, and died in Moscow in 1927. Raphaelson was married for 56 years to Dorothy Wegman, known to friends and family as Dorshka. The name was given to her by her friend Marion Benda, a fellow dancer in the Ziegfeld Follies in the early 1920s. Dorshka Raphaelson published two novels: Glorified, an account of her life in the Follies, and Morning Song, a highly praised story about growing up in New York's Washington Heights. Raphaelson's son, Joel (1928 2021), became a senior ad executive and close associate of advertising legend David Ogilvy. Joel edited The Unpublished David Ogilvy: His Secrets of Management, Creativity, and Success from Private Papers and Public Fulminations, prized reading for advertising professionals. Joel also co wrote (with Kenneth Roman) Writing that Works. Photographer Paul Raphaelson is Joel's son. Samson's daughter, Naomi (1930–2009), was a newspaper reporter and columnist in Lancaster, Pennsylvania. Samson's much younger first cousin, once removed, Bob Rafelson, sometimes jokingly referred to by him as his nephew, directed several films from the 1960s through the 2000s, including Five Easy Pieces. Samson Raphaelson died in July 1983, at the age of 89. Dorshka Raphaelson died in November 2005, just 22 days short of her 101st birthday. At her death The New York Times reported that she had been one of the last two living Ziegfeld girls.