Кіріспе
Сиерр ауданы (sjɛʁ; Siders, ; , ) – Швейцарияның Валей кантонында орналасқан Сиерр ауданының орталығы. Халық саны 16 332 адамды құрайды. Сиерр қаласы жылына орташа 300 күн күн сәулесіне толы болғандықтан "Күн қаласы" атымен танымал. Бұл Валейдегі француз тілінде сөйлейтін соңғы ресми қала, одан кейін кантонның француз-неміс тілдік шекарасы басталады, ол Фінге орманында, қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан. Сиеррде неміс тілді азшылық тұрады, олар халықтың шамамен 8% құрайды.
Sierre (sjɛʁ; Siders, ; , ) is the capital municipality of the district of Sierre, located in the canton of Valais, Switzerland. It has a population of 16,332. Sierre is nicknamed City of the Sun for its average of 300 days of sunshine a year. It is the last official French speaking city in Valais before the French–German language border of the canton located at the forêt de Finges, a few kilometres after the town. A German speaking minority lives in Sierre, counting for around 8% of the population.
Тарих
Сиерр алғаш рет 800 жылы Сидриум деп еске алынған, бірақ 12 ғасырдағы құжатта ауылдың 515 жылы құрылғандығы көрсетілген. 1179 жылы ол Сирро, ал 1393 жылы Сайдер деп аталды. Салынған аумақтың 5,4%-ын өнеркәсіптік ғимараттар, 10,3%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, 10,3%-ын көлік инфрақұрылымы құрайды. Электрмен жабдықтау және сумен қамтамасыз ету инфрақұрылымы, сондай-ақ басқа да арнайы дамытылған аумақтар аумақтың 4,0%-ын құрайды, ал саябақтар, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 4,4%-ын құрайды. Орманды жердің 18,7%-ы тығыз орманмен жабылған, ал 2,7%-ы жеміс бақшаларымен немесе ұсақ ағаш тобымен жабылған. Егіс жерінің 6,9%-ы егін өсіруге, 2,5%-ы жайылымға, ал 25,1%-ы жеміс-жидек бақшаларына немесе жүзімдіктерге пайдаланылады. Муниципалитет аумағындағы судың 1,3%-ы көлдерде, ал 5,5%-ы өзендер мен арналарда орналасқан.
Елтаңба
Қалалық гербтің сипаттамасы – қызыл фонға алтын түсті жарқыраған күн. Герб (түссіз) 1545 жылы Себастьян Мюнстердің Базельде басып шығарған Шальбетер картасында бейнеленген.
Демография
2008 жылы Сиеррдің халқының 27,0% шетелдік азаматтарды құрады. Соңғы 10 жылда (2000–2010 жылдары) халық саны 12,3%-ға өзгерді. Бұл өзгерістің 11,9%-ы көші-қонға, ал 0%-ы туыс-өлімге байланысты болды. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) француз тілінде сөйлейді (10 710 адам немесе 74,8%), екінші ең көп таралған тіл – неміс тілі (1 803 адам немесе 12,6%), үшінші орында – итальян тілі (765 адам немесе 5,3%) тұр. Романш тілінде сөйлейтін 6 адам бар. Муниципалитеттегі тұрғындардың 5 363-і немесе шамамен 37,5%-ы 2000 жылы Сиеррде туып, сол жерде тұрған. Олардың 3 705-і немесе 25,9%-ы сондағы кантонда, 1 412-і немесе 9,9%-ы Швейцарияның басқа аймақтарында, ал 3 273-і немесе 22,9%-ы Швейцариядан тыс жерде дүниеге келген. 2000 жылы муниципалитетте 6 016 жеке тұрғын үй болды, орташа есеппен әр үйде 2,3 адам тұрды. 2009 жылы 1000 тұрғынға шаққанда 3,4 жаңа тұрғын үй салынды.
Ұлттық маңызы бар мұра нысандары
Centrale Électrique et Bâtiments Alusuisse (Электр станциясы және Alusuisse компаниясының ғимараттары) ұлттық маңызы бар швейцариялық мұра ретінде тіркелген. Сиерр қаласының барлық бөлігі және оны қоршаған аймақ Швейцарияның мұралық орындарының тізіміне енгізілген.
Көрікті жерлер
Сиерреде жергілікті шарап мұражайы (Musée Valaisan de la Vigne et du Vin) орналасқан, сондай-ақ Ранер Мария Рильке естелігіне арналған мұражай да бар. Ол өмірінің соңына дейін осы қалада тұрған және жақын орналасқан Рарон қаласында жерленген.
Саясат
2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия – CVP, ол дауыстардың 34,23%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар – SP (19,19%), FDP (17,78%) және SVP (16,92%). Федералды сайлауда барлығы 5 203 дауыс берілді, сайлауға қатысу деңгейі 57,3% құрады. 2009 жылғы Conseil d'Etat/Staatsrat сайлауында барлығы 4 904 дауыс берілді, оның 330-ы немесе шамамен 6,7%-ы жарамсыз деп танылды. Сайлауға қатысу 54,4% болды, бұл кантондық орташа көрсеткіш – 54,67%-ға жақын. 2007 жылғы Швейцария Мемлекеттік кеңесі сайлауында барлығы 5 130 дауыс берілді, оның 498-і немесе шамамен 9,7%-ы жарамсыз деп есептелді. Сайлауға қатысу 57,4% құрады, бұл кантондық орташа көрсеткіш – 59,88%-ға ұқсас.
Экономика
2010 жылы Сиеррдің жұмыссыздық деңгейі 5% болды. 2008 жылы бірінші экономикалық секторда 195 адам жұмыс істеді және осы секторда 62 кәсіпорын қызмет етті. Екінші секторда 2654 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 145 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 6607 адам жұмыс істеді, осы секторда 729 кәсіпорын жұмыс істеді. 2000 жылы муниципалитетке 4257 жұмысшы келді, ал 2470 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмыс күшінің таза импортері болып табылады, яғни әрбір кеткен адамға 1,7 жұмысшы келеді. Жұмыс істейтін халықтың 10,4% жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 63% жеке көлікпен барады.
Дін
2000 жылғы санақ бойынша 11 139 адамның немесе 77,8% рим-католик дінін ұстанса, 715 адамның немесе 5,0% швейцариялық реформаланған шіркеуге жатқандығы анықталды. Қалған халықтың арасында 359 адам православиелік шіркеудің мүшесі болды (немесе халықтың шамамен 2,51% құрайды), 3 адам (немесе халықтың шамамен 0,02% құрайды) христиандық-католик шіркеуіне жатса, ал 310 адам (немесе халықтың шамамен 2,17% құрайды) басқа христиан шіркеуіне жатқандығы белгілі болды. 5 адам (немесе халықтың шамамен 0,03% құрайды) яһуди дінін ұстанды, ал 430 адам (немесе халықтың шамамен 3,00% құрайды) ислам дінінің жатқандары анықталды. Одан бөлек, 31 адам буддист, 8 адам индус, ал 25 адам басқа дін өкілдері еді. 636 адам (немесе халықтың шамамен 4,44% құрайды) ешқандай шіркеуге жатпайды, агностиктер немесе атеист болды, ал 805 адам (немесе халықтың шамамен 5,62% құрайды) сұраққа жауап бермеді.
Білім
Сиерреде 4610 адам (32,2%) міндетті емес жоғары орта білімді аяқтаған, ал 1576 адам (11,0%) қосымша жоғары білімді (университет немесе Fachhochschule) аяқтаған. Жоғары білім алған 1576 адамның 58,1%-ы швейцариялық ерлер, 28,0%-ы швейцариялық әйелдер, 7,6%-ы швейцариялық емес ерлер және 6,3%-ы швейцариялық емес әйелдер. Сол оқу жылында 2 балабақша тобы (KG1 немесе KG2) және 31 балабақша оқушысы болды. Кантонның мектеп жүйесі оқушылардан алты жылдық бастауыш білім алуды талап етеді. Сиерреде барлығы 8 сынып және бастауыш мектепте 149 оқушы болды. Орта мектеп бағдарламасы үш жылдық міндетті бастауыш білім беруден (бағдарлау сыныптарынан) және содан кейін үштен бес жылға дейінгі қосымша, жоғары деңгейлі білім беруден тұрады. Сиерредегі барлық орта және жоғары сынып оқушылары көршілес муниципалитеттегі мектепке қатысады. 2000 жылы Сиерреде басқа муниципалитеттен келген 1077 оқушы болды, ал 517 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерде оқыды.
Спорт
HC Sierre швейцариялық хоккей лигасында, Швейцария хоккейінің екінші дивизионында, «Женева Серветт» HC клубының филиалы ретінде ойнайды. Олар өздерінің үйіндегі ойындарын 4500 орындық Graben Arena-да өткізеді.