Кіріспе

Груйер (ɡʁɥijɛʁ; Fribourgeois: Grevire; Greyerz) – Швейцарияның Фрибург кантонындағы Груйер ауданында орналасқан қала. Ортағасырлық қала Саан/Сарин өзенінің жоғарғы аңғарындағы маңызды туристік орын және Gruyère сырының атын осы қаладан алған. Ортағасырлық қала Саан аңғары мен Грюер көліне көрінетін төбеде орналасқан.

География

2009 жылы Груйердің ауданы құрады. Осы ауданның 40,5%-ы ауыл шаруашылығына пайдаланылады, ал 50,0%-ы орманмен жабылған. Қалған жердің 5,5%-ы құрылысқа бекітілген (ғимараттар немесе жолдар), 0,8%-ы өзендер мен көлдер, ал 3,2%-ы өнімсіз жер. Салынған аумақтың 2,5%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, ал 2,1%-ын көлік инфрақұрылымы құрайды. Орманды жерлердің 46,8%-ы тығыз орман, ал 2,7%-ы жеміс бақтарымен немесе шағын ағаш тоғайларымен жабылған. Ауыл шаруашылығы жерлерінің 4,6%-ы егістікке, 12,9%-ы жайылымдарға, ал 22,9%-ы альпілік жайылымдарға пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су ағып тұратын су.

Демография

2008 жылы Груйерс қаласының халқында 14,7% шетелдік азаматтар тұрады. Соңғы 10 жылда (2000–2010 жылдар) халық саны 21,2% өсті. Бұл өсімнің 17,5% көші-қон есебінен, ал 4,2% туу және өлім-жітім көрсеткіштерінен туындады. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) француз тілін (1398 адам немесе 90,4%) ана тілі ретінде қолданады, екінші ең көп таралған тіл – неміс тілі (60 адам немесе 3,9%), үшінші орында португал тілі (18 адам немесе 1,2%) тұр. 7 адам итальян тілінде, ал 2 адам романш тілінде сөйлейді. Муниципалитеттегі тұрғындардың 508-і немесе 32,9% Груйерсте туып, 2000 жылы сол жерде тұрған. 598-і немесе 38,7% сол кантонда, 194-і немесе 12,5% Швейцарияның басқа аймақтарында, ал 182-сі немесе 11,8% Швейцариядан тыс жерде дүниеге келген. 2000 жылы муниципалитетте 581 жеке тұрғын үй тіркелген, әр үйдің орташа құрамында 2,5 адам болған. 2009 жылы 1000 тұрғынға шаққанда 2,2 жаңа тұрғын үй салынды.

Экономика

Грюер әрқашан ауылдық қала болған. Айналасындағы ауыл шаруашылығы өнімдері осы жерде өңделіп, нарыққа сатылды. Бұрын негізгі сауда ірімшік пен ірі-ұсақ малмен жүргізілді. Мұнда бірнеше диірмен мен арақ ішетін зауыттар, сондай-ақ 18 ғасырдан бері оқ-дәрі фабрикасы болған. 20 ғасырдың басына дейін шөп иіру де маңызды рөл атқарды. Ауыл шаруашылығы әлі де сүт өндіру мен мал шаруашылығына бағытталған. Ол ірімшік өндіру және ет өңдеу үшін шикізатты қамтамасыз етеді. Ең маңыздысы – Gruyère ірімшігі. Орман шаруашылығы да маңызды, бірақ егіс шаруашылығы аз дамыған. Екінші секторда жиһаз жасау, дәл механика және қолөнер шеберханалары бар. Қызмет көрсету саласы гастрономия және қонақүйлерде көптеген жұмыс орындарын ұсынады. Эпагни және Принги ауылдары соңғы жылдары Буль қаласында жұмыс істейтін тұрғындар үшін тұруға ыңғайлы жерге айналды. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, Грюердегі жұмыссыздық деңгейі 2,5% құрады. 2008 жылы бірінші секторда 59 адам жұмыс істесе, осы секторда 19 кәсіпорын жұмыс істеді. Екінші секторда 229 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 27 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 447 адам жұмыс істейді, осы секторда 69 кәсіпорын жұмыс істейді. 2000 жылы 366 жұмысшы муниципалитетке келіп жұмыс істесе, 478 жұмысшы муниципалитеттен шығып жұмыс істеген. Муниципалитет жұмыс күшін экспорттаушы болып табылады, әрбір кіретін жұмысшыға шаққанда 1,3 жұмысшы шығып кетеді. Жұмыс істейтін халықтың 7,5%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 69,7%-ы жеке көлікпен барады.

Туризм

Грюер ірімшігі аймақтағы туризмді қолдаудың маңызды факторы болып табылады. Басты туристік тартым – Грюйер ортағасырлық қаласы және ондағы аймақтық мұражайы мен өнер мұражайы бар қамал. Қамалда мәдени шаралар (концерттер, театр) өтеді. Прингиде келушілерге есігі ашық сыр фабрикасы бар. Жақын жерде тауға өрмелеуге қолайлы Мон-Молесон тауы орналасқан, ал оған аз дайындықпен шығуға ниеттілер үшін 1998 жылы қайта жаңартылған кабельдік жол бар. Молесон ауылы жазғы және қысқы туризмге арналған курортты қалашық. 1998 жылы швейцариялық сюрреалист суретші, мүсінші және декоратор Г.Р. Гигер Сен-Жермен қамалын сатып алып, қазір онда Г.Р. Гигер мұражайы орналасқан, ол оның туындыларының тұрақты жиынтығы және танымал туристік орын. Оның қасында Тибеттен әкелінген ежелгі заттарды сақтайтын мұражай бар.

Негізгі көрікті жерлер

Қала 1270 және 1282 жылдар аралығында Савойядағы бекіністерге тән шаршы жоспармен салынды. XV ғасырдың соңы графтар тарихындағы алтын ғасыр ретінде ерекшеленеді. 1476 жылы граф Людовик Конфедерация тарапынан Бургундия соғысына қатысты. Осы батырлық ісінен кейін жаңғырту жұмыстары жүргізілді. Эспланаданың шіркеуімен жабдықталуы, ауладағы спиральді баспалдақ және негізгі ғимараттың өзгертілуі сол кезге дейін жатады. Осылайша, қала өз бекініс сипатын жоғалтып, салтанатты резиденцияға айналды. Барокко стиліндегі интерьерлер Фрибургтен келген биліктің өкілдерінің тұрған кезін еске түсіреді. Романтикалық пейзаждарды XIX ғасырдың ортасында Жан Батист Камиль Коро, Бартеломи Менн және басқа суретшілер салған.

Саясат

2011 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SP болды, ол дауыс берушілердің 28,8%-ын құрады. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: CVP (21,5%), SVP (20,7%) және FDP (14,4%). SPS Груйердегі көрсеткіштерін жақсарып, 2007 жылы үшінші орыннан (21,4%) бірінші орынға көтерілді. CVP 2007 жылы бірінші орыннан (27,9%) 2011 жылы екінші орынға, SVP 2007 жылы екінші орыннан (25,0%) үшінші орынға төмендеді, ал FDP шамамен бұрынғы деңгейдегі танымалдылығын сақтап қалды (2007 жылы 15,9%). Бұл сайлауда барлығы 609 дауыс берілді, оның 6-ы немесе 1,0%-ы жарамсыз деп танылды.

Дін

2000 жылғы санақ бойынша 1 261 адам немесе 81,6% рим-католик дінін ұстанса, 92 адам немесе 6,0% швейцариялық реформатор шіркеуіне жатты. Қалған халықтың ішінде 10 адам православиелік шіркеудің мүшесі (немесе халықтың 0,65% шамасында), ал тағы 43 адам (немесе халықтың 2,78% шамасында) басқа христиан шіркеуіне жатты. 2 адам (немесе халықтың шамамен 0,13%) еврей, ал 32 адам (немесе халықтың шамамен 2,07%) ислам дінін ұстанды. Бір адам басқа шіркеудің мүшесі болды. 74 адам (немесе халықтың шамамен 4,79%) ешқандай шіркеуге жатпайды, агностик немесе атеист болды, ал 51 адам (немесе халықтың шамамен 3,30%) сұраққа жауап бермеді. 2010-11 оқу жылында Грюйерде 18 сыныпта барлығы 240 оқушы оқыды. Барлығы 363 оқушы муниципалитеттегі немесе муниципалитеттен тыс мектептерде оқыды. Муниципалитетте 17 оқушыдан тұратын бір балабақша болды. Муниципалитетте 7 бастауыш сынып және 149 оқушы бар еді. Сол жылы 31 оқушыдан тұратын 3 орта сынып болды. Сондай-ақ 2 кәсіптік жоғары сынып және 5 жоғары сынып болды, онда 40 жоғары сынып оқушысы және 3 кәсіптік жоғары сынып оқушысы оқыды. Муниципалитетте университет деңгейіндегі сыныптар болған жоқ, бірақ басқа муниципалитеттегі сыныптарға барған 3 мамандандырылған жоғары сынып оқушысы болды. 2000 жылы Грюйерге 31 оқушы басқа муниципалитеттен келсе, 109 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барды.