Кіріспе

Венадағы тарихи шіркеу

Вотивкирхе – Австрияның Вена қаласындағы Рингштрасседе орналасқан неоготика стиліндегі шіркеу. 1853 жылы император Франц-Иосифке жасалған қастандықтан кейін, императордың інісі эрцгерцог Фердинанд Максимилиан императордың өмірін сақтап қалғаны үшін Құдайға алғыс айту мақсатында шіркеу салу науқанын бастады. Құрылысқа қажетті қаражат империяның барлық аймақтарынан жиналды. Шіркеу 1879 жылы император Франц-Иосиф пен оның әйелі императрица Елизаветаның күміс тойына орай салтанатты түрде ашылды.

Шығу тегі

Вотивкирхе тарихы 1853 жылдың 18 ақпанында венгр ұлтшылы Янош Либенийдің император Франц Иосифке жасаған сәтсіз қастандығынан бастау алады. Ол кезде император Хофбург сарайында тұрып, кешке серуендеу үшін ескі бекіністердің маңында жүруді қалыпты жасайтын. Мұндай серуеннің бірінде, сыртқы бекіністердің бірімен келе жатқанда, оның офицерлерінің бірі, граф Максимилиан Карл Ламораль О’Доннел фон Тирконнеллдің қасында, жиырма бір жасар Либений жиырма үш жасар императорға артынан шабуыл жасап, ұзын пышақпен мойнына тықты. Императордың қатты жағасындағы алтынмен кестеленген қалың жамылғы соққыны қабылдап, бұрып жіберді. Азамат Жозеф Эттенрайх императорға көмекке келді, ал граф О’Доннел Либенийді семсерімен ұрып, полиция күзетшілері келгенге дейін ұстап тұрды. Бұрын германиялық дворян титулына ие болған граф О’Доннел, осы оқиғадан кейін Габсбург империясының графы атағын алды және Леопольд корольдік орденінің командирлік кресімен марапатталды. Оның әдеттегі О’Доннел елтаңбасына Австрия герцогтық үйінің әріптері мен қалқаны, сондай-ақ империяның екі басты құбыжығы қосылды. Бұл елтаңба Зальцбургтағы Мирабель алаңы, 2-ші үйдің кіреберіс бөлігінде орналасқан, онда О’Доннел кейіннен резиденциясын салды. Сәтті болмаған қастандықтан кейін императордың інісі, кейіннен Мексика императоры болған Максимилиан, империяның барлық аймандарынан шабуыл болған жерде жаңа шіркеу құрылысына қаржы жинауға шақырды. Шіркеу Франц Иосифті құтқарудың құрбандығы ретінде және "халықтың императорлық үйге деген патриотизмі мен адалдығының ескерткіші" болуы тиіс еді.

Тарих

Ғимараттың жоспары 1854 жылғы сәуір айында өткен сәулетшілер сайысында бекітілді. Австрия империясы, Германия, Англия және Франция елдерінен 75 жоба ұсынылды. Алғашқы жоспарға көршілес Allgemeines Krankenhaus кіретін және Оксфорд пен Кембридж университеттерінің үлгісімен салынған кампус құру көзделген. Тағы бір жоспар – империяның барлық халқына арналған ұлттық собор тұрғызу еді. Бірақ, құрылыс бағасының өсуі және саяси жағдайдың өзгеруіне байланысты бұл жоспарды қысқартуға тура келді. Төрешілер алқасы Генрих фон Ферстельдің (1828–1883) жобасын таңдады, ол сол кезде 26 жаста болған. Ол соборды неоготикалық стильде салуды шешті, француз готикалық соборларының архитектурасынан көптеген элементтерді алды. Осы идеяның арқасында көптеген адамдар бұл шіркеуді нағыз готикалық шіркеу деп жаңылысады. Дегенмен, Votivkirche француз готикалық соборын сліп көшірме емес, жаңа және ерекше дизайн тұжырымын көрсетеді. Сонымен қатар, Votivkirche бір ғана сәулетшінің қадағалауымен салынды, ал орта ғасырлардағы соборлар бірнеше буынның еңбегімен бой көтерген. Құрылыс 1856 жылы басталды және жиырма алты жылдан кейін, 1879 жылғы 24 сәуірде патшалық жұптың күміс тойына орай салтанатты түрде ашылды. Бұл шіркеу Рингштрасседе салынған алғашқы ғимараттардың бірі болды. Қала қабырғалары әлі де болғандықтан, шіркеудің тұрақты жұртшылығы болған жоқ. Сол кезде ол 1848 жылғы революциядан кейін Венаға келген көптеген әскерлерге арналған гарнизондық шіркеу ретінде қарастырылды. Шіркеу бульвардың бойында емес, оның алдындағы кең алаңда (қазіргі Зигмунд Фрейд паркі) орналасқан. Votivkirche Стефан соборына ұқсас ақ құмтастан салынған, сондықтан ауаның ластануы мен қышқыл жаңбырдан қорғау үшін оны үнемі жөндеуден өткізу қажет, себебі бұл жұмсақ тасқа түс береді және тозуға себеп болады. Екінші дүниежүзілік соғыста ауыр зақымдар келгеннен кейін шіркеу кең ауқымды жөндеуден өтті. Оның архитектуралық стилі Стефан соборына өте ұқсас болғандықтан, туристер оны жиі жаңылыстырады, себебі екі шіркеудің де шатырында ою-өрнектелген плиткалар бар. Шындығында екі шіркеудің арасындағы айырмашылық 700 жылдан астам. Бұл шіркеудің дизайны Германиядағы Шпейердегі Гедехтнскирхе, АҚШ-тың Монтана штатындағы Хеленадағы Сент-Елена соборы және Бельгияның Остенд қаласындағы Sint Petrus en Pauluskerk шіркеулерінің құрылысында үлгі ретінде пайдаланылды.

Бас құрбандық үстелі

Бұл әсерлі құрбандық үстелі алтынмен қапталған ретаблосымен және үстіндегі әсем кибориумымен көз тартады. Суретші Жозеф Глассер кибориумға шабыттандыруды итальяндық готикалық шіркеулерден алды, мысалы, Римдегі Латерандық Әулие Иоанн базиликасы мен Римдегі Қамал сыртындағы Әулие Пауыл базиликасынан. Мрамордан жасалған құрбандық үстелі шыны мозаикалы панельдермен әсемделген және алты алабұралы бағанамен тіреліп тұр. Құрбандық үстелінің үстінде алтынмен қапталған ретабло орналасқан, оның төменгі жағында киелі табек орналасқан, екі жағында Ескі Ұстанымнан екі көрініс бейнеленген эмальді панельдер: Ысқақтың құрбандығы және Жүсіптің арманы. Табектің үстінде айқышпен бейнеленген ниша бар. Табекті қоршаған нишаларда періштелер мен түрлі әулиелердің мүсіндері орналасқан: сол жағында шіркеудің қасиетті қамқоршысы Шарль Борромео мен негізін қалаушы Максимилиан Лорхтың мүсіндері, оң жағында Пуатьелік Хилари мен Клерволық Бернардтың мүсіндері. Кибориумды төрт массивті қызыл гранит бағана ұстап тұр. Ол төрт сүйір аркаға ашылады, олардың үстінде қақпақтар орналасқан және екі жағында нишаларда әулиелердің мүсіндері бар. Крест күмбезі төрт негізгі қасиеттің аллегориялық бейнелерімен суреттелген, ал бас бөлігінде көгершін түріндегі Киелі Рух бейнеленген. Алдыңғы жақтағы триангуляцияда жыланды басып тұрған, Таза ұғымымен Қасиетті Мариямның мозаикасы бар. Бұл Папа Пий IX-тың сыйы. Кибориумның жоғарғы жағындағы мұнарада төрт періштемен қоршалған Мәсіх тұр.

Трансепті

Трансепттегі төрт жақтық шапельдер негізгі бөлімнің биіктігі мен енімен бірдей: Розарий шапелі, Крест шапелі, Епископтар шапелі және баптистерий. Олар трансептте қосымша бөлімдер құрап, трансепт үш бөлімнен тұратын сияқты қызығайып көрінеді. Бұл төрт трансепт шапелінің әрқайсысының қабырға бағаналарында төрт әулие мүсіні орналасқан. 1986 жылға дейін Розарий шапелінде тұрған, кейінгі готика стиліндегі (шамамен 1530 жыл) атақты көп түсті Антверпен алтары қазір мұражайда. Баптистерийде Венаны түрік қоршауынан қорғаған (1529 жыл) Николай Граф фон Салмның Ренессанс стиліндегі саркофагы орналасқан. Оны император Фердинанд I алғыс ретінде орнатқан.

Ауызша сөре

Алты бұрышты неоготикалық мінбар алты мәрмәр бағанаға тіреледі. Алдыңғы панельдердің ортасында уағыз айтатын Иса Мәсіх бейнеленген, екі жағында шіркеу әкелері: Әулие Августин, Әулие Григорий, Әулие Иероним және Әулие Амвросий. Бұл жартылай бейнелер алтын мозаикалық фонмен көмкерілген медальондардың ішінде орналасқан. Төрт бағана ағаштан жасалған дыбыс тақтасын ұстап тұр, ал оның үстінде Жақияның мүсіні орналасқан. Стефан соборының мүсіншісі сол шіркеудің мінбарының астында бейнеленгендей, Вотивкирхе сәулетшісі Генрих Ферстель осы мінбардың астында Виктор Тильгнердің қолымен бейнеленген.

Вотивпарк

Шіркеуді қоршаған қалалық парк Votivpark деп аталады, ол Straße des achten Mai көшесімен көршілес Зигмунд Фрейд паркінен бөлінген. Екеуі де Вена университетінің бас ғимаратының (Hauptgebäude) жанында орналасқан.