Кіріспе

Батыс Африка тұтқыны және 1839 жылғы Ла Амистад құл көтерілісінің жетекшісі Сенгбе Пье (1814-1879), сондай-ақ Джозеф Цинке немесе Цинке деп те аталады және кейде Синке деп те аталады, 1839 жылдың шілдесінде испан құл кемесі Ла Амистадта көптеген африкалықтардың көтерілісіне жетекшілік еткен менде халқының Батыс Африка адамы болды. Кемені АҚШ-тың салықтық теңіз флоты тұтқындағаннан кейін, Синке мен оның африкалық әріптестері ақырында АҚШ-тың "Амистадқа қарсы" деген іс бойынша көтеріліс жасап, кемедегі офицерлерді өлтіргені үшін сотталды. Бұл мәселе АҚШ Жоғарғы Сотына дейін жетті, онда Синке мен оның африкалық әріптестері Атлантикадағы заңсыз құл саудасы арқылы құлдыққа түсуден өздерін қорғап, босатылды. АҚШ үкіметі ақталған менде халқына ешқандай көмек көрсетпеді. 1842 жылы аман қалған отыз бес адамның Сьерра-Леонеге оралуына ақша жинауға көмектесті.

Өмірбаян

Синке 1814 жылы қазіргі Сьерра-Леонеде дүниеге келген. Оның нақты туған күні белгісіз. Ол күріш өсіретін фермер, үйленген, үш баласы бар, бірақ қарызын өтеуге құлдыққа сатылған. Оны Вай патшасы Сиака сатып алды, ал 1839 жылы испан құл саудагері Педро Бланкоға сатып жіберді. Ол халықаралық құл саудасына тыйым салған келісімдерді бұзып, португал құл кемесі Текораға тұтқындалды. Ол Кубаның Гавана қаласына әкетіліп, 110 адаммен бірге испандық Хосе Руис пен Педро Монтеске сатылды. Испаниялықтар тұтқындарды "Амистад" атты кемеге отырғызып, Кубаның жағалауындағы порттарда құл ретінде сатуға тырысты. 30 маусымда Синке көтеріліс ұйымдастырып, кеме капитаны мен аспазшысын өлтірді; екі құл да қаза тапты, ал екі теңізші қашып кетті. Африкалықтар Руис пен Монтесті тұтқынға алып, кемелерді Сьерра-Леонеге қайтаруды талап етті. Бірақ түнде олар кемеге қарсы бағыттағы Америкаға қарай бағыттады. Кеме АҚШ пен Африканың жағалауы арасында тегіс емес бағытпен жүрді. Екі айдай уақыт өткен соң, "Амистад" Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд қаласына жақын орналасқан АҚШ суларына жетеді. "Вашингтон" кемесінің мүшелері кемеге отырды. Олар болған оқиғаны білгенде (испандықтардың айтуынша), африкалықтарды бүлік шығарып, кісі өлтірген деп айыптады. Кеме мен менде Нью-Хейвенге (Коннектикут штаты) сотталуды күту үшін әкелінді. Екі испандық африкалықтар Кубада туылған және оларды сатып алған кезде құл болған, сондықтан олар заңды меншікке ие болған деп мәлімдеді. Африкалықтар өздерінің оқиғаларын адвокаттар мен сотқа айтып беруге мүмкіндік беретін менде тілінен ағылшын тіліне аудармашылар табылды. Синке топтың бейресми өкілі болды. Аудандық және аудандық соттар африкалықтардың пайдасына шешім қабылдады; испандық партиялар мен олардың үкіметі АҚШ Жоғарғы Сотына шағым жасады. 1841 жылдың наурыз айында Жоғарғы Сот африкалықтардың ұрланып, заңсыз сатылып кеткеннен кейін өз бостандығын қайтару үшін көтеріліс жасағанын шешті. Бұрынғы АҚШ президенті Джон Куинси Адамстың Роджер Шерман Болдуинмен бірге африкалықтардың қорғанысына маңызды рөл атқарды. Сот африкалықтарды босатып, қаласа Африкаға қайтаруға бұйырды. Бұл шешім Испаниямен қарым-қатынас пен үй құлдығына әсер ету туралы алаңдайтын президент Мартин Ван Бюреннің наразылығына қарсы болды. Синке мен басқа менделер туған елдеріне 1842 жылы жетті. Сиерра-Леонеде Синке азаматтық соғысқа ұшырады. Ол өзінің тобымен жергілікті миссионерлермен біраз уақыт байланыста болды, бірақ Синке жағалауда сауда жасау үшін кетті. Оның кейінгі өмірі туралы аз мәлімет бар, ал құлақтандырылатын әңгімелер тарады. Кейбіреулер оның Ямайкаға көшіп кеткенін айтты. Басқалары оның саудагер немесе әмірші болғанын, мүмкін, құл саудасымен айналысқандығын айтады. Соңғы айыптау ХХ ғасырдың авторы Уильям А. Оуэнс келтірген Африкадан ауызша деректерден алынған. Ол АМА миссионерлерінің Синке құл саудашысы екенін көрсететін хаттарын көргенін мәлімдеді. Соңғы уақытта 2000 жылы Говард Джонс және 2009 жылы Джозеф Янниелли сияқты тарихшылар, кейбір африкалықтар Амистадпен байланысты болса да, олардың оралғаннан кейін құл саудасына қатысқан болуы мүмкін, сол кездегі өңірлік экономиканың сипатын ескере отырып, Синкенин қатысуы туралы айыптаулар дәлелдердің жоқтығын және ешқандай із қалдырмайтын үнсіздік құдашылығының мүмкін еместігін ескере отырып, сенбейтін болып көрінеді. Сэнгбе Пьехтің шөбересі және 1997 жылы "Амистад" фильміне тілдік жаттықтырушы болған Сэмюэл Пьех Синке Сьерра-Леонедегі басты тұлғаға айналып, елді христиандыққа айналдыруға көмектескенін айтты.

Танымал мәдениетте

1997 жылы шыққан "Амистад" фильмінде Синкенин рөлін америкалық актер Джиммон Хунсу ойнады. Амистад оқиғасы кезінде әр түрлі нүктелерде бейнеленген Синкенин мүсіні Нью-Хейвен қаласындағы қалалық әкімдіктің сыртында, ол және басқа да Амистад тұтқындары ұсталған түрменің бұрынғы орнында тұр. Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Ескі штаттық үйдің сыртында Синкенин алтын мүсіні орналасқан, онда Амистадтың сот және апелляция сериясының бірінші бөлігі өтті. Роберт Хейденнің "Орталық үңгір" поэмасында Ла Амистадтағы көтеріліс және содан кейінгі сот туралы мәліметтер бар. Сенгбе Пие бейнесі Сьерра-Леоне банкнотында 5000 леонға тең. Америка композиторы Энтони Дэвис осы оқиғаларға негізделген "Амистад" (1997) операсын жазды. Ол Чикагодағы Лирикалық операда премьера болды. J. Ivy Канье Уэсттің "Never Let Me Down" әніндегі өзінің ерекшелікінде Синкеге сілтеме жасайды.