Кіріспе
Британдық саяхатшы, майор Харольд Уильям Тилман, CBE, DSO, MC және Бар, (14 ақпан 1898 – қараша 1977) – ағылшын таушысы және саяхатшы, Гималай тауларына шағылысуларымен және теңіз саяхаттарымен әйгілі болған.
Major Harold William Tilman, CBE, DSO, MC and Bar, (14 February 1898 – November 1977) was an English mountaineer and explorer, renowned for his Himalayan climbs and sailing voyages.
Ерте жылдары және Африка
Билл Тилман 1898 жылғы 14 ақпанда Чешир графтығының Уоллси қаласында бай қант саудагері Джон Хинкс Тилман мен оның әйелі Аделина Швабе (қыз есімі Рис) отбасында дүниеге келді. Ол Беркхамстед ұлдар мектебінде оқыды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Вулвичтегі Корольдік әскери академияға қабылданды және 1915 жылғы 28 шілдеде Вулвичті бітірді, содан кейін Британ армиясының Корольдік далалық артиллериясына екінші лейтенант болып кірді. Тилман Сомма шайқасына қатысты және батылдығы үшін екі рет Әскери крестпен марапатталды. Дегенмен, оның альпинизммен айналысуы Шығыс Африкадағы Кенияда Эрик Шиптонмен танысуынан басталды. 1929 жылы Кения тауынан бірлесіп өтуден бастап, Килиманджаро мен аңызға толы "Ай таулары" Рувензориге шағылысқан Шиптон мен Тилман альпинизм тарихындағы ең танымал серіктестіктердің бірін құрады. Африканы тастап кетуге уақыт келгенде, Тилман жай ғана үйге ұшпай, континенттің батыс жағалауына дейін велосипедпен жол тартты, содан Англияға кемемен аттанды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Ол Екінші дүниежүзілік соғыста өз еркімен қызметке тұрды; алғашқы шайқасы Франция шайқасы кезінде Фландрияда болды, онда ол Дюнкерк жағажайларына жеткенге дейін шегінуді қамтамасыз етуге көмектесті. Тилман содан кейін 1943 жылы арнайы тапсырмаға шақырылғанға дейін Солтүстік Африка, Ирак және Иранда қызмет етті. Одан кейін ол жау тылында, Албанияға парашютпен түсіріліп, албан және итальян партизандарымен бірге күресті. Оның ондағы ерлігі үшін оған "Еңбегі үшін орден" берілді, сондай-ақ ол басылып алудан және қираудан құтқаруға көмектескен Беллуно қаласының кілті табысталды.
Эверест тауы мен Нанда Деви
Тилман 1930 жылдары Эверест тауына жасалған екі экспедицияға қатысты. 1935 жылы барлау экспедициясына қатысып, 1938 жылы экспедиция жетекшісі ретінде оттегі қолданбастан 27 200 футқа (8230 метр) жетті. 1934 жылы ол Эрик Шиптонмен бірге Нанда Девидің құпиялы аймағына енді, ал 1936 жылы Нанда Девиге ағылшын-американдық экспедицияны жетектеді. Питер Ллойд пен Х. Адамс Картерді қамтитын команданың көмегімен Тилман мен Ноэль Оделл таудың бірінші ресми шыңына көтерілді, ол 1950 жылға дейін адамның басына тиген ең биік шың болып сақталды. Тилман кейін олардың шыңға жеткен сәтін былай сипаттады:
Оделл термометр әкелді, сөзсіз, гипсометрді сағынды. Одан біз ауа температурасының төмен екенін анықтадық, бірақ жел болмағандықтан, бұрынғы жауымыз – күннің жылы сәулелерінде ризашылықпен қысылғандай болдық. Екі ай бұрын Раникхеттен көрген, сол кезде алыс және қол жеткізбес сияқты көрінген осы шыңның үстінде тұрғанымызды түсіну қиын болды. Әр тараптан жүз миль радиустағы барлық шыңдардан биік тұрғанымызды білу бізге ерекше қуаныш сыйлады. Дхаулагири, 1000 фут биік және Непалда 200 миль қашықтықта, біздің ең жақын бәсекелесіміз еді. Менің ойымша, біз оған қол беріп амандасуды ұмытып қалдық. 1939 жылы Тилман Ассам Гималайының қашық және зерттелмеген аймақтарына көтерілуге тырысқан алғашқы адам болды, өз командасы безгекке шалдыққанша 6538 метрлік Гори Ченнің оңтүстік беткейін зерттеді. 1947 жылы Ракапошиге көтерілуге әрекеттенді, содан кейін Кашгарға барып, 7546 метрлік Музтаг Атаға жеңіл салмақты экспедицияда Эрик Шиптонмен қосылды, ол жартылай сәтті аяқталды. Үндістанға қайтып келе жатып, Окс өзенінің бастауын көру үшін Ауғанстанның Вахан дәлізінен жолданды. Осылайша ол Ауғанстан мен Қытайдың шекарасын белгілейтін Вахжир жотасын кесіп өтті және соңғы батыстық саяхатшы болды деп есептеледі. 1949 жылы Непалдағы Лангтанг, Ганеш және Мананг аймақтарын жан-жақты зерттеу кезінде Тилман 5896 метрлік Палдор шыңына алғашқы болып көтерілді және Гангчемподан тыс, өзінің есімімен аталатын жотаны тапты. 1952 жылы ол Корольдік географиялық қоғамның негіздеушісінің медалімен марапатталды.
Odell had brought a thermometer, and no doubt sighed for the hypsometer. From it we found that the air temperature was but in the absence of the wind we could bask gratefully in the friendly rays of our late enemy the sun. It was difficult to realise that we were actually standing on top of the same peak which we had viewed two months ago from Ranikhet, and which had then appeared incredibly remote and inaccessible, and it gave us a curious feeling of exaltation to know that we were above every peak within a hundred miles on either hand. Dhaulagiri, 1,000ft higher, and 200 miles away in Nepal, was our nearest rival. I believe we so far forgot ourselves as to shake hands on it. In 1939, Tilman was the first man to attempt climbing in the remote and unexplored Assam Himalaya, exploring the Southern approaches of Gori Chen, 6538 metres, before his team succumbed to malaria. In 1947 he attempted Rakaposhi, then made his way to Kashgar to join up with Eric Shipton in a lightweight attempt on Muztagh Ata, 7546 metres, which nearly succeeded. On his way back to India, he detoured through Afghanistan's Wakhan Corridor to see the source of the river Oxus. In doing so, he traversed the Wakhjir Pass now marking the Afghanistan–China border, and is thought to be the last Westerner to have done so. During his extensive exploration of the areas of Langtang, Ganesh and Manang in Nepal in 1949, Tilman was the first to ascend Paldor, 5896 metres, and found the pass named after him beyond Gangchempo. He was awarded in 1952 the Royal Geographical Society's Founder's Medal for his achievements.
Желкендеу / тауларды зерттеу
Екінші дүниежүзілік соғыста жау тылындағы әскери қызметтен кейін Тилман терең теңізде жүзумен айналысты. 1954 жылы сатып алған «Mischief» атты Бристоль каналының Pilot Cutter кемесінде, содан кейін «Sea Breeze» және «Baroque» кемелерінде теңіз саяхаты жасап, Тилман Арктика мен Антарктика суларында жаңа және белгісі жоқ тауларды іздеді. 1977 жылғы соңғы сапарында, сексен жасында Тилман «En Avant» кемесінің экипажына шақырылды, ол Оңтүстік Атлант мұхитына Смит аралына шығу үшін барушы таушылармен бірге саяхат жасады. Экспедицияны және кемені жас Саймон Ричардсон басқарды. Ол және оның командасы ескі, қайта жаңартылған болат буксирде Рио-де-Жанейроға қаусіз жетті. Содан кейін Фолкленд аралдарына бағыт алғанда олар із-түзсіз жоғалып кетті – кеме барлық адамдармен бірге суға батқан деп болжалды.