Кіріспе

АҚШ доллары екі есе бүркіт (19071933) Сент-Гауденс екі есе бүркіті - АҚШ-тың 1907 жылдан 1933 жылға дейін өндірген жиырма долларлық алтын монетасы. Монетаның атын оның дизайнері, аверс пен реверсті жасаған мүсінші Август Сент-Гауденс қойған. Көптеген адамдар оны АҚШ-тың ең әдемі ақшасы деп санайды. 1904 жылы президент Теодор Рузвельт американдық монеталарды көркейтуге тырысты және Сент-Гауденсті бұл тапсырманы орындауға қабілетті суретші ретінде ұсынды. Скульптордың Монета жасау зауыты мен оның бас гравері Чарльз Барбермен тәжірибесі нашар болғанымен, Сент-Годенс Рузвельттің шақыруын қабылдады. Жұмыс Сент-Годенстің денсаулығының нашарлауына және оның дизайнының жоғары рельефіне байланысты қиындықтарға байланысты едәуір кешіктірілді. Сент-Годенс бүркіт пен қос бүркітті жобалағаннан кейін, бірақ жобалар өндіріске дайын болмай тұрып, 1907 жылы қайтыс болды. Екі есе бүркіт дизайнының бірнеше нұсқасы соққы беру қиын болғаннан кейін, Барбер Сент-Годенстің дизайнын өзгертіп, рельефті төмендетті, сондықтан монетаны бір соққымен ғана соққыға салуға болады. Ақыры монеталар шығарылғанда, олар "Құдайға сенемін" деген сөздерді жойғандықтан, олар даулы болып шықты және Конгресс девиздің қолданылуын талап етуге араласты. Монета 1933 жылға дейін, негізінен, халықаралық саудада пайдаланылатын болды. 1933 жылғы қос бүркіт АҚШ-тың ең құнды монеталарының бірі болып табылады, қазіргі уақытта жеке адамдардың қолында болған жалғыз үлгі 2002 жылы 7 590 020 долларға сатылды.

Өмірбаян

Екі есе бүркіт немесе жиырма долларлық алтын монета алғаш рет 1850 жылы шығарылды; оның конгресспен рұқсат етілуі Калифорниядағы алтын Rush нәтижесінде қол жетімді алтынның көбеюіне жауап болды. Нәтижесінде шыққан "Еркіндік бас" қос бүркіті, оны 19 ғасырдың қалған бөлігінде, дизайны бірнеше рет өзгертілген болса да, Монет гравері Джеймс Лонгакер жасаған. Екі есе бүркіт, оның өте жоғары номиналды құны, бүгінгі күні бірнеше жүз доллармен тең, кең таралған емес, бірақ ол көбінесе ірі халықаралық мәмілелер үшін қолданылатын монета болды, онда есеп айырысу алтынмен жүргізілуі керек еді. Батыста алтын немесе күміс монеталар қағаз ақшаға қарағанда артықшылықты иеленді, ал Калифорнияда алтын Rush-тен кейін олардың қолданылуы заңсыз болды, монеталар белгілі бір айналымда болды. Скульптор Август Сент-Годенс 1891 жылы күміс ақшаны шығару үшін комиссияда қызмет еткен кезде, алғашқы рет Монетханамен байланысқа түсті. Монета жасау зауыты жеңімпазға тек шағын сыйлық ұсынды, ал барлық шақырылған суретшілер (оның ішінде Сент-Годенс) өздерінің шығармаларын тапсырудан бас тартты. Байқау жұртшылыққа ашық болды, ал төрелік комитет (сент-Годенстен, монета кескіш Чарльз Э. Барберден және коммерциялық кескіш Генри Митчеллден құралған) ешқандай кірісті дұрыс таппады. Бұл Сент-Гауденске таңқаларлық емес, ол Монетный директор Эдвард О. Лихке әлемде мұндай жұмысқа қабілетті төрт адам ғана бар екенін айтты, олардың үшеуі Францияда, ал Сент-Гауденс төртінші болды. Барбер 1879 жылдан бері бас гравер болған, ол Сент-Годенстің бұл жағдайды асыра айтқандығын және мұндай монета жасау жұмысына қабілетті тек бір адам ғана бар екенін сезінді. Лич сәтсіз бәсекеге жауап ретінде Барберге ондық, тоқсан доллар және жарты доллар үшін жаңа дизайн дайындауды тапсырды, нәтижесінде Барбер монетасы пайда болды, бұл мәселе көпшілікке ризашылық туғызды. 1892 жылы Сент-Годенске Чикагодағы Дүниежүзілік Колумбия көрмесінің ресми медалін жасауды тапсырды; ол жүлделі көрмеге қатысушыларға ұсынылатын болды. Сент-Годенстің дизайнының қарсы жағында Колумбтың жағаға келгені айтылмайды; оның қарсы жағында жауынгерлер жеңімпаздарды тәжге тағатын гүл шоқтарын көтеріп, жалаңаш жасөспірімді ұстап тұрған отшатыр бейнеленген, цензуралық пошта агенті Энтони Комсток оны әдепсіз деп атады. Экспозиция директорлары кері дизайнын тез арада алып тастап, оны Барбер жасаған дизайнмен алмастырды, ол, нумизматикалық тарихшы Уолтер Бриннің айтуынша, "бірегейлігі үшін ғана ерекше болды". Ашулы Сент-Годенс монета шашу зауыты мен оның қызметкерлерімен енді ештеңе істемеуге ант берді және келесі он жыл бойы оны осы бюроға қатыстыратын барлық комиссиялардан бас тартты.

Құрылуы

1904 жылы 27 желтоқсанда Сент-Годенстің жеке досы президент Теодор Рузвельт оның қазынашылық хатшысы Лесли Мортье Шоуға былай деп жазды: "Менің ойымша, біздің монеталардың жағдайы көркемдік жағынан өте қорқынышты. Мүмкін болар еді, рұқсат сұрап Конгресс, жұмысқа адам сияқты Сент-Гауденс беруге бізге монеталар, қандай да бір сұлулық болар еді? " Рузвельт Монетахана директоры Джордж Э. Робертске Сент-Годенске хат жазды, ол: "Мен монеталардың жаңа дизайны мәселесіне өте қызығушылық танытамын, мен сізге жақсы жұмыс жасауға көмектесуге үлкен қуаныш беретіндігіне сендіремін" деп жауап берді. Рузвельт монетасы ақшасы мен төрт алтын монетасы - Конгресс мақұлдауысыз өзгертілуі мүмкін кейбір монеталарды қайта құру үшін Сент-Гауденске жүгіндірді. АҚШ-тың бірде-бір монетасын монетахана қызметкерінен басқа ешкім жасаған емес. 1905 жылдың қарашасында Рузвельт Сент-Годенске алтын монеталардың қалай жасалып жатқанын сұрап хат жазды. Президент ежелгі Грекияның алтын монеталарын қарап отырғанын және олардың ең әдемілері рельефті екенін айтты. Рузвельт жаңа дизайнды жоғары рельефте, оларды қорғау үшін жоғары жиекпен жасауға кеңес берді. Сент-Годенс Рузвельтке келісіп, екі бүркіт дизайнын ұсынды. Бұл еріктіліктің (мүмкін қанатты) фигурасы, тау басында тұрғандай алға қарай қадам басып, бір қолымен тақтада Liberty сөзін белгілеген жұлдыздар мен жолақтар бар қалқанды жоғары ұстап, екінші қолымен жалындаған от шамы, [Еркіндіктің киімі] шамы желге құяды. Менің ойым - оны тірі нәрсеге айналдыру, әрі прогресстің үлгісі. 1906 жылы 2 қаңтарда Сент-Годенс Шоуға хат жазып, монета шашуда жоғары рельефтің тиімді ме екендігін сұрады. Шоу бірден жауап бермеді, бірақ оның орнына Рузвельтпен кездесті, ол монеталардың болуына қарсылық жоқ екенін, олардың көпшілігі банктік сейфтерде сақталатын және таратылмаған, "гректер қалағандай көркем" деп жазды. Рузвельт Шоудың қайта жобалауға қолдау көрсетуін қамтамасыз етті, бірақ президент Сент-Годенске жазғандай, "әлбетте, ол мені бұл тақырыпта ақылсыз деп санайды". Шоу 13 қаңтарда мүсіншіге Робертстің хат көшірмесін қайта жасап, "барлық елдердің билігінің шешімі - қазіргі заманғы монеталар төмен рельефті болуы керек" деп ескертті, бірақ президент Робертстің пікірімен келіспегендіктен, Сент-Гауденс жоғары рельефті дизайнмен алға бара алады. Нумизматикалық тарихшы Роджер В. Бурдет былай деп түсіндірді: "Бұл сонымен қатар суретші мен Президенттің таңғажайып эголары режиссер Робертстің пікірлеріне көбірек көңіл бөлген кездердің бірі болуы мүмкін. Ал, дизайнды монетаға түсіруге болмайтын рельефпен жалғастыра отырып, Сент-Годенс циркуляцияға арналған монеталардағы көркемдіктің шектерін зерттеудің ең жақсы мүмкіндігін жоғалтты". Сент-Годенс қаңтар айының соңында Рузвельтке: "Менің шығарғандарым қазір біздің монеталарымызда көрсетілген ақымақтықтан да жаман бола алмайды" деп жазды. Алайда Сент-Годенс "әкімшілік құрылғаннан бері осы мекемеде болған және оның қираған жерлерінде тұратынын" болжаған Барбердің қарсылығын болжады. 1906 жылдың мамырында мүсінші Рузвельтке қайта жобалаудың техникалық мәліметтерін алу үшін Вашингтонға көмекшісін жібергенін, бірақ "егер сіз сыпайы мистер Барберді немесе басқа жауаптыларды ең жақсы етіп алсаңыз, сіз Панама каналын салудан гөрі үлкен жұмыс жасадыңыз. Бірақ мен оны өлімге дейін ұстануға дайынмын". 1906 жылы мамыр айында Сент-Годенс хат арқылы министр Шоудан күнді рим цифрларымен жазуға қарсылық бар ма деп сұрады. Шоу: "Біз АҚШ халқы үшін монеталар жасап жатқанда, біз өзімізді ағылшын тілімен шектеуіміз керек деп ойлаймын. Мен біздің сәулетшілерімізге U белгісі бар қоғамдық ғимаратқа V белгісімен белгілеген алғашқы адамды жұмыстан шығарамын деп ескерттім". Алайда Рузвельт Шоуды қабылдамады, ал мүсінші римдік цифрларды қолданды. Сент-Годенс жүз теңгеге ұшқыш бүркіт дизайнын ойлап тапқан, бірақ заң бойынша жүз теңгеге бүркіт түсірілмейтінін білгеннен кейін оны жиырма долларлық ақшаға әзірлеген. Сент-Гауденстің денсаулығы 1906 жылы нашарлай бастады, өйткені оны өлтіретін қатерлі ісік оны өзінің көмекшісі Генри Херингке жұмыстың көптеген егжей-тегжейін қарастыруға мәжбүр етті. Сент-Годенс монеталардың модельдерін Монетахананың кез келген кедергісін болдырмау үшін Монетаханада емес, Парижде жасатты. 1906 жылдың желтоқсанына дейін Рузвельтке Херинг Сент-Годенстің жұмысының монета өлшемімен жасалған модельдерін берді, ал Рузвельт ауырып жатқан мүсі�...

Өндіріс

Рузвельт Сент-Годенске жаңа монетаға "Құдайға сеніміміз" деген сөзді қоймауын нақты сұрады, өйткені монеталар одан әрі қылмыстық іс-әрекеттерге жұмсалуы мүмкін болғандықтан, монеталардағы ұрандардың болуы Құдайдың есімін қорлау деп санады. Сент-Годенс девизді алып тастауға дайын болды, өйткені ол сөздерді дизайн элементтерінен айырады деп сезінді. Девиздің қалдырылуына байланысты қоғамдық наразылық болды, және Брин "қаһарлы және ашулы" Конгресс девиздің пайда болуын бұйырды. Барбер монетаны мотоны қосу үшін тиісті түрде өзгертті, бұл мүмкіндікті пайдаланып, дизайнына бірнеше кішігірім өзгерістер енгізді, олар Бриннің айтуынша, монетаны жақсартпады. 1912 жылы Нью-Мексико мен Аризонаның Одаққа қосылуын көрсету үшін аверске тағы екі жұлдыз қосылды. Бұрынғы жұлдыздар орнында емес, екі жаңа жұлдыз төменгі оң жаққа орналастырылды. Серияның жалғыз ірі түрі 1909 жылы болды, бұл күннің соңғы тоғызының астында 8 көрсетіледі. Бұл 1908 жылғы өлшемі 1909 жылғы хабпен соқтығысқанда, ашылып кеткен кезде болған. Филадельфияда сол жылы ұшырылған 161282 қос бүркіттің жартысында бұл күннің өткені көрсетілген. 1916 жылы қос бүркітпелер соғылуы тоқтады, өйткені бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан алтын бағасы көтеріліп, Еуропадан американдық алтын монеталардың ағылуына себеп болды. Ал, банк сияқты алтын монеталарды ұстағандар оларды номиналды құны бойынша төлеуден бас тартты, сондықтан олар айналымнан шықты. Соғыстан кейін монетаға халықаралық сұраныс қалпына келді; көптеген еуропалықтар жергілікті валюталарға сенім артпай, қос бүркіт ұстауға ұмтылды. 1920 жылы монета шығару қайта басталғаннан кейін монеталар көптеп соғылды, бірақ ол қазір тек халықаралық сауданың монетасы болды немесе банктерде алтын сертификаттарының кепілі ретінде сақталды. АҚШ-та бұл монеталар сирек таралған. 1929 жылы дағдарыстың басталуы қос бүркітпелерді шығаруды тоқтатпады, бірақ монеталар көбінесе қазынашылықтың қоршауында сақталды және аз ғана шығарылды. Сен-Годен сериясының көптеген сирек кездесетін бұйымдары оның соңғы жылдарынан басталады. 1929 жылы екі есе бүркіттің 1,8 миллион данасы шығарылғанына қарамастан, бүгінде 2000-нан аз ғана бар деп есептейді, ал қалғандарын үкімет 1930 жылдардың соңында еріткен.

Серияның соңы; 1933 жылғы қос бүркіт

Номизматикалық тарихшы Роджер Бурдеттің айтуынша, 1933 жылы 2 наурызда алғашқы 1933 қос бүркіт соғылды. 1933 жылдың 15 наурызында 25000 жаңа қос бүркіт ақшаны ақша шағатын кассаның кассирі Гарри Пауэллге жеткізілді және ұзақ уақыттан бері қолданылып келе жатқан Mint әдет-ғұрып бойынша, олар төлем үшін қол жетімді болды. Алайда, 6 наурызда жаңадан сайланған президент Франклин Рузвельт қазынашылыққа ешқандай алтын төлемеуді және алтын ұстаған банктерге оны өзінің Федералды резервтік банкіне жіберуді бұйырды. Алтын ақшаны ұстауға және онымен сауда-саттық жасауға әлі де нумизматистер мен ақшалай мүсіндерді сатушыларға рұқсат етілді; басқалардың бәріне арнайы лицензия қажет болды. Екі еселік бүркіт май айына дейін соққыға ұшыраған. 1933 жылы 28 желтоқсанда қаржы министрі Генри Моргентау американдықтарға барлық алтын монеталар мен алтын сертификаттарын, шектеулі ерекшеліктермен, төлем ретінде қағаз ақша алуды тапсыруға бұйрық берді. Келесі жылдары қазынашылық миллиондаған алтын монетаны балқытты. 1933 жылы екі қос бүркітті Монета жасау зауыты Смитсонов институтына Ұлттық монеталар жинағы үшін жіберді, олар бүгінге дейін сақталған. Белгілі ақша дилері және нумизматикалық жазушы К. Дэвид Бауэрс алтын төлеуге тыйым салғанмен, 1933 жылғы қос бүркіттің үлгілерін бұрынғы қос бүркіттермен алмасу үшін заң жүзінде Монет Кассир Пауэллден алуға болатындығын айтады. Бауэрс сондай-ақ Қазынашылық министрі Уильям Вуддиннің ақша жинауға қоса, бұл тақырыпта кітаптар жазған нумизматик болғанын атап өтті. Кейіннен дилер Уильям Нагги хатшы Вуддинге барып, 1933 жылы бес қос бүркіт көрсетіп, хатшы тағы бірнешеуін бар екенін айтты. 1940-жылдардың басында сегіз-он дана белгілі болды; олардың екеуін Техас дилері Б. Макс Мель сатты. 1944 жылы журналист 1933 жылғы қос бүркіт туралы Ақша шаңына сұрастырды. Монеталар шашу туралы мәлімет жоқ, сондықтан жеке адамдарда болған монеталар заңсыз алынған болуы керек деп шешті. Кейінгі жылдары құпия қызмет бірнеше дананы ұстап алады, олар кейіннен ерітіледі. Алайда бір данасы Мысыр патшасы Фаруктың қолына түсіп, ол тіпті АҚШ-тан ақшаны экспорттауға лицензия алды. Фарук өлгеннен кейін оның үлгісіне не болғаны белгісіз, бірақ монета 1990 жылдардың соңында қайта пайда болды. Нью-Йоркке сатып алуға әкелгенде, оны АҚШ-тың билігі тартып алды. Соттан кейін, ақшаны аукционға қоюға рұқсат беру туралы келісімге қол жеткізілді, ал кіріс үкімет пен жеке меншік иелері арасында тең бөлінеді. 2002 жылы бұл монетаны Sotheby's аукционында 7 590 020 долларға сатып жіберді. Сатып алу бағасына федералды үкіметке ешқашан ресми түрде шығарылмаған монетаны ақшалай айналымға шығару үшін төленген 20 доллар кірді. 2021 жылы 18,9 миллион долларға қайта сатылды. 2004 жылы 1933 жылғы қос бүркіттің 10 данасы 1933 жылы оларды Монетханадан алуға қатысы бар Филадельфиялық зергердің мұрагерлері арқылы монетханаға аутентификация үшін тапсырылды. Олар монета шағылыста расталды, бірақ қайтарудан бас тартты. 2006 жылы мұрагерлер үкіметке қарсы сотқа шағым түсірді, ал федералды судья үкіметке монеталарды тәркілеу туралы іс қозғауға бұйрық берді. 2009 жылы үкімет осындай талап қойды; ол 2011 жылдың 7 шілдесінен бастап Пенсильванияның Шығыс округінің АҚШ округтік сотында қаралды. 2011 жылдың 21 шілдесінде қазылар алқасы ақшалай құндылықтарды федералды үкімет тиісінше тәркілеген деп шешті. 2012 жылдың 29 тамызында судья Легром Д. Дэвис бұл төрелік шешімді растады. 2015 жылдың 17 сәуірінде үшінші округтік апелляциялық сотының алқасы үкіметтің өз уақытында тәркілеу ісін қозғамағанын және мұрагерлердің монеталарға құқығы бар екенін шешті. Бұл шешімді 2015 жылдың 28 шілдесінде сот толық отырысында қабылдады және істі қосымша дәлелдеу үшін белгіледі. 2016 жылдың 1 тамызында Үшінші округтің барлық мүшелері үкіметтің пайдасына шешім қабылдап, алқабилер алқасының үкімін қолдады. Сол жылдың 4 қарашасында мұрагерлер Жоғарғы Соттан істі қайта қарауды өтінді, ол 2017 жылдың 21 сәуірінде істі қараудан бас тартты.

Үлгілерді қайта пайдалану

Аверс 1986 жылдан бері шығарылған американдық алтын теңгелердің бетінде пайда болды. Сент-Гауденстің бастапқы дизайны қайтадан қолданылды, 1912 жылы Барбер қосып берген екі жұлдыздың жанында Аляска мен Гавайидің Одаққа қосылуын мойындау үшін екі жұлдыз қосылды. Сент-Годенстің реверсі қолданылмады, оның орнын мүсінші Майли Бузиектің бүркіт отбасының суреті алды. 1907 жылы Монетхана Сент-Годенстің дизайнымен, бірақ кішірек, қалың планшеті бар екі ондаған дананы екі есе бүркітпен тең салмақта соққымен сынады. Бұл "шекер" бөлшектері жойылды (Минттің монеталар жинағына қойылған екеуін қоспағанда), кез-келген монетаның диаметріне өзгерту үшін Конгресстің келісімі қажет екендігі анықталғанда. 2009 жылы Монетхана монетаның екі жағында де Сент-Гауденстің бастапқы жоғары рельефті дизайнын қолдана отырып, ұқсас .999 алтынмен жасалды, бірақ 50 жұлдызды аверске өзгертілді. Бұл мүсіндерде бір унция алтын бар, бұл түпнұсқадағы екі бүркіттен сәл артық.