Кіріспе

Ежелгі Римнің маңы Субура немесе Субура (латын тілінде Subura) – Ежелгі Римнің кең және көп халқы бар ауданы, Каринадағы Мурус Терреус төменінде орналасқан. Ол Квириналь және Виминаль төбелерінің еңістерімен Эскилин төбелерінің тармақтарына дейін (Оппиан, Циспиан және Фагутал төбелері) созылып жатыр. Ауданның төменгі бөлігі ескерткіштер мен мемлекеттік қызметтерге қарап тұрғанмен, нашар жағдайда өмір сүрген қалалық кедей топтың және ойын-сауық орталығының орны болғандықтан, "субура" термині итальян тілінде "нашар беделді орын", "жаман даңқы бар жер" сияқты жалпы мағынада сақталған. Юлий Цезарь 63 жылы 37 жасқа толғанда pontifex maximus болып сайлануға дейін Субурадағы отбасылық үйінде (domus) тұрған. Субура оның туылғанға дейін көп жыл бұрын осы жерде пайда болған. Ақын Марциал да осы ауданда тұрған.

Тарих

Субура бастапқыда Септимонтий деп аталатын қаланың бір бөлігі болды, бұл аймақ Нума Помпилийдің тұсында бастап әр жылдың 11 қаңтарында тойланатын діни процессиямен байланысты болған. Ауданды Аргилетум деп аталатын көше (шамамен қазіргі Виа Леонина және Виа делла Мадонна деи Монтиге сәйкес келеді) кесіп өтті, ол Циспий төбесінің жанында екіге бөлінетін: Викус Патриций (қазіргі Виа Урбана), республикалық қабырғадағы Порта Виминалисқа қарай, және Кливус Субуран (қазіргі Виа ин Сельчи), Порта Эскилинаға қарай. Осы соңғы көше Августтың қалалық бөлінісіндегі IV және V аймақтардың шекарасын белгіледі. Б.з.б. 1-ғасырынан бастап, аңғардың төменгі бөлігін бірінші болып Цезарь форумы алып жатты, ол б.з.б. 46 жылы, Капитолийдің шығыс беткейіне жақын орналасқан, содан кейін Август форумы, б.з.б. 2 жылы ашылды. Колизей аңғарына тағы қосымшалар – б.з. 75 жылығы Бейбітшілік ғибадатханасы, б.з. 97 жылы ашылған Нерва форумы және, ақырында, Киринал төбесі мен Капитолий арасындағы ойысты қазудан кейін – б.з. 112 жылы Траян форумы. Август тұсында, бұл монументалды аумақтар Субураның қарапайым тұрғындарының үйлерінде жиі болатын өрттерден қалың қабырға салынды, ол бүгінге дейін сақталған және қазіргі қаладағы ежелгі Субураның жалғыз белгісі болып табылады. Орта ғасырларда аристократиялық отбасылар Субура мен форумдардың қираған жерлеріне үйлер мен мұнаралар салды: олардың кейбіреулері, Torre dei Conti және Torre del Grillo сияқты, әлі де сақталған, бірақ көп өзгерген. Қазір Монти ауданының бөлігі болып табылатын ауданның қалалық құрылымы 19 ғасырдың соңында Виа Кавур және Виа дельи Аннибальди ашылуымен күрт өзгерді, ал 1930 жылдарда Виа делл'Имперо (қазіргі Виа деи Фори Империали) құрылысы үшін бұзылған ғимараттар Ренессанс кезеңінен бастап форумдарда салынған барлық азаматтық және діни құрылыстарды жойды.

Субураның қабырғасы

Субура қабырғасы – Форумның жер деңгейінен басталып созылатын, пеперно және Габин тасынан (lapis gabinum) салынған изодомум қабырға. Ежелгі римдіктер бұл тастың отқа ерекше төзімді деп санайтын. Одан жасалған тас блоктары – өте нақты қабаттарға орналасқан – цементпен біріктірілмейді, тек бір-бірімен құмырсқа тісі тәрізді еменден жасалған қосылыстармен байланысқан. Үш травертин ойығы бар бұл қабырға 2000 жылдан бері тек өзінің салмағымен тұр. Салынысымен бірге қабырға бірнеше мақсатқа қызмет етті: ол өрттен қорғау, қаланың тұрғын және қоғамдық аймақтарын бөлу және Марс Ультор храмының монументалды фондық рөлін атқарды, оған күшті түсті контраст жасады. Форумға баратын жол Марс Ультор храмының қасында, әлі де сақталған және көрінетін, бірақ тұрақталған көліктер арасында орналасқан травертин блоктарынан жасалған арка арқылы өтті. Орта ғасырларда бұл арка Форум аймағының батқылыққа айналуына байланысты "Arco dei Pantani" ("Батқықтың аркасы") деп аталды.

Географиялық орналасуы

Аумақтың орографиясы – ірі төбелердің еңістері арасындағы ойыс Капитолий және Палатин төбелері арасындағы Тибрге қарай созылған аңғарға жалғасқандықтан, жол жүйесі мен ауданның дамуына әсер етті: биік жерлерде сенаторлар мен эквиттердің үйлері орналасқан (олардың қалдықтары қазіргі Сан-Пьетро-ин-Винколи шіркеулерінің астында, Фагуталь және Санта-Пудженциана, Виминаль төбесінде табылды), ал аңғардың ең төменгі бөлігі, ең көп таралған және жағымсыз бөлігі, үлкен инсулалармен (бірінші қабатта дәмханалары бар көп қабатты тұрғын үйлер) толған, мысалы, Сан-Мартино ай Монти монастырының қалпына келтіру жұмыстары кезінде осындай ғимараттардың іздері табылды.

Танымал мәдениетте

Бұл маңай Колин МакКаллоудың «Римнің шеберлері», Стивен Сейлордың «Римдік қан», Марта Маркстың «Иланның рубиндері», Джон Мэддокс Робертстің SPQR сериясында, сондай-ақ Netflix-тің Италияда түсірген алғашқы толық метражды фильмі «Субурра» және оның туындысы «Субурра: Римдегі қан» фильмдерінде бейнеленген.