Кіріспе
Сириялық Әл-Қаида мүшесі деп күдіктелетін Әбу Мусаб әл-Сури (أبو مصعب السوري), туған күні Мұстафа бин Абд әл-Қадыр Сетмариам Насар (مصطفى بن عبد القادر ست مريم نصار; 26 қазан 1958 жыл), Әл-Қаида мүшесі деп күдіктелетін және 1600 беттік "Жаһандық исламдық қарсылыққа шақыру" (Да'ват әл-муқауама әл-исламият әл-аламият) атты кітабымен танымал жазушы. Ол көптеген адамдар тарапынан "қазіргі заманғы джиһадтың ең көрнекті идеологы және ең сараң стратегі" деп есептеледі. Насар 1980 жылдардың соңында испан әйеліне үйленгеннен кейін испан азаматтығын алған. 2014 жылдың сәуір айына дейін ол Сирия түрмесінде қамауда болды.
Abu Musab al Suri (أبو مصعب السوري), born Mustafa bin Abd al Qadir Setmariam Nasar (مصطفى بن عبد القادر ست مريم نصار; 26 October 1958), is a suspected Al Qaeda member and writer best known for his 1,600 page book The Global Islamic Resistance Call (Da'wat al muqawamah al islamiyyah al 'alamiyyah). He is considered by many as 'the most articulate exponent of the modern jihad and its most sophisticated strategist'. Nasar has held Spanish citizenship since the late 1980s, following marriage to a Spanish woman. As of April 2014, he was being held in a Syrian prison.
Өмір
Насардың толық аты – Мұстафа бин Абд әл-Қадыр әл-Рифаи (مصطفى بن عبد القادر الرفاعي); ол Рифаи суфилік орденінің негізін қалаушы Әхмет әл-Рифаидің ұрпағы, ал оның анасының әжесі Сет Мариам (ست مريم, яғни Леди Мариам) болған. Оның анасы Мұхаммед Насардың қызы, ол Египеттен Сирияға Ибраһим Пашаның Осман империясына қарсы жорықтарымен келген. Насар Сирияның Алеппо қаласында туып өскен және сол жердегі Алеппо университетінің Механика факультетінде төрт жыл оқыған. 1980 жылы ол Сириядағы Хафез Асад үкіметіне қарсы ислами көтерілістің алдыңғы қатарында болған Сирия мұсылман бауырластығының радикалды бөлімшесі – Combatant Vanguard ұйымына қосылды. 1980 жылдың соңында Насар Сириядан қашуға мәжбүр болды. Одан кейін ол Сирия мұсылман бауырластығына қосылып, Ирак пен Иорданиядағы олардың базаларында және жасырын үйлерінде оқыды. Ол 1982 жылы Хамадағы көтеріліске қатысқан. Пешаварда Насар 1991 жылдың мамырында «Сириядағы ислами джиһад революциясы» (al tajrubah al suriyyah) деген 900 беттік трактатын жариялағаннан кейін, «Умар Абд әл-Хаким» атты қаламдығымен танымал болды. Бұл трактат мұсылман бауырластығына қарсы шабуыл болды және 1990-шы жылдарда әл-Қаида мен джиһад ағымының идеологиялық негізін құрады. 1985 жылдан 1995 жылға дейін Насар Испанияны өзінің негізгі тұрғылықты жері ретінде таңдады, бірақ ол көп саяхаттап, Ауғанстанда да көп уақыт өткізді. Испанияда ол 1987/88 жылдары ислам дініне кірген Елена Мореноға үйленді. Бұл неке оған испан азаматтығын алуға мүмкіндік берді. Олардың төрт баласы бар. Оның серіктестерінің арасында 2001 жылдың қарашасында әл-Қаидаға қатысы бар деген күдікпен тұтқындалған, әл-Қаиданың Мадридтегі жасушасының басшысы Имад Эддин Яркас (Әбу Дахда) болды. Кейіннен ол 9/11 қастандығына көмектескен деген айыптан ақталды, бірақ террористік ұйымға мүшелік еткені үшін сотталды. Насар алғаш рет 1994 жылы Лондонға көшіп келді және 1995 жылдың ортасында отбасын да алып келді. Ол 1995 жылы Францияда болған ислами террористік шабуылдарға қатысы бар деген күдікпен Испаниядан қашқан болуы мүмкін. Бір кезде Насар әл-Ансар журналының редакторы болды, ол сол кездегі ең маңызды джиһад басылымы және Алжир қарулы ислами тобымен (GIA) байланысы бар еді. Насар 1996 жылы журналдан кетіп қалды, себебі Алжирдегі GIA жаңа басшылығымен келіспеушіліктер болды, сондай-ақ бас редакторы Умар Махмуд Усман Әбу Умармен (Әбу Катада әл-Филастини) қақтығыс болды. Соңғысы Еуропадағы әл-Қаиданың бас дінбасысы ретінде танылды. Шын мәнінде, ол 9/11-ге дейін Батыс тілшілерін Ауғанстанда Усама бен Ладенмен кездесуге алып жүрген. 1997 жылдың күзінде Насар Лондоннан Ауғанстанға кетіп, бастапқыда араб лагерьлерінде және қонақ үйлерде лекция оқып, оқытушы болып жұмыс істеді. Ол 1998 жылы отбасымен бірге сол жерге қоныстанды. 1999 жылы ол Кабулда медиа және зерттеу орталығын құрды, ал 2000 жылы Кабулға жақын Каргхада әл-Гураба лагерін ашуға рұқсат алды. Насардың лагері ресми түрде Талибанның Қорғаныс министрлігінің құрамына кірді және 1998 жылы ол қақтығысқа түскен әл-Қаида мен бен Ладеннің ұйымынан бөлек болды. 1998 жылдың ортасында жазылған жеті беттік хатында Насар бен Ладенді Ауғанстанның Талибан басшылығына, әсіресе Мулла Омарға көрсеткен немқұрайлылығы үшін қатты сынады. Ол сондай-ақ олардың стратегиясын сынап, 1998 жылы Шығыс Африкадағы АҚШ елшіліктеріне жасалған шабуылдар мен Нью-Йорктегі Егіз мұнараларға 11 қыркүйектегі шабуылды айыптап, оның джиһадтық қозғалыстың апатты соңына әкелетінін айтты. 2003 жылдың қыркүйегінде испан судьясы Балтасар Гарзон 11 қыркүйек шабуылдарына қатысқан Мадридтегі жасушаның 35 мүшесіне, соның ішінде Насарға да айып тақты. 2004 жылдың қарашасында АҚШ Мемлекеттік департаменті Насарды іздестіріліп жатқан террористтер тізіміне қосып, оның орналасқан жері туралы ақпарат бергендерге 5 миллион АҚШ доллары сыйақы ұсынды.
Ұсталғандар туралы хабарламалар
Насар 2005 жылдың қазан айының соңында Пәкістанның Кветта қаласында тұтқындалған деген хабар бар, бірақ оның нақты қайда және қашан тұтқындалғаны даулы. Ол тұтқындалғаннан кейін шамамен бір ай өткен соң американдық күзетке алынды. Дегенмен, ол 2006 жылдың соңында Гуантанамо түрмесіне ауыстырылған 14 жоғары сатыдағы «Әл-Қаида» күдіктілерінің қатарында болған жоқ. Сонымен қатар, ол АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Диего-Гарсиядағы әскери базасында (NSF) құпия түрмеде ұсталған «көлеңкелі тұтқын» болды деген тұрақты хабарлар тарады. 2009 жылдың 14 сәуірінде Гарзон Насардың қайда екенін анықтау үшін сауалнама жіберді. Associated Press агенттігіне жазған Дэниел Вуллс Гарзонның Ұлыбритания, АҚШ, Пәкістан, Сирия және Ауғанстанға сауал жолдағанын хабарлады. Бұл хабарламада АҚШ ресмилері Насардың 2005 жылдың қараша айында Пәкістанның Кветта қаласында тұтқындалғанын растады. Испанияның «El País» газеті Гарзонның сауалы АҚШ президенті Барак Обаманың Гуантанамо түрмесі мен ЦРУ-дың құпия түрмелері жабылатынын жариялауымен байланыстырды. Кейіннен 2012 жылдың басында «Әл-Қаидаға» байланысты веб-форумда бұл мәлімдеме қайталанды. Алайда, 2014 жылдың наурызында «Әл-Қаида» өкілі Адам Гадан Насардың әлі де түрмеде екенін мәлімдеді. 2014 жылдың сәуірінде «Әл-Қаида» басшысы Айман әл-Зауахири де Насардың әлі де түрмеде екенін растады.
Шығармалары мен ықпалы
Стратегиялық және саяси мәселелер бойынша жазған көптеген еңбектері мен партизандық соғыс тәжірибесінің арқасында Насар Ауғанстандағы көптеген джихадистік топтардың танымал лекторы және белгілі бір дәрежеде бейресми кеңесшісі болып табылады. Бірақ, ол ұйымдық тұрғыдан дербес сақталды. Кейбір хабарламалар оны кейіннен Ирактағы бүлікшілерді басқарған Әбу Мусаб әл-Зарқауимен байланыстырса да, оның байланыс желісі одан да кеңейген, оған Марокко, Алжир, Ливия, Мысыр, Сирия, Ливан, Ирак Күрдістаны, Сауд Арабиясы, Йемен, Өзбекстан және басқа да елдерден келген джихадистер кірді. Бұқаралық ақпарат құралдарында оның серіктестерінің бірі, марокколық Әмер Азизи (Усман әл-Андалуси) 11 қыркүйекке қатысты ұйымдастырушылар Мохамед Атта мен Рамзи бин әл-Шибхпен Испанияның Таррагона қаласында кездескенін айтқан, бірақ бұл тура емес сияқты. Ол бірде былай деді: «Соңғы [христиандық] дін қызметкерінің соңғы сенбеушісін ішектерінен іліп өлтіру принципін ұстанбасақ, үммет үшін құтқарылу болмайды. Жаудың қазіргі заманғы техникасына қарсы тұрудың жалғыз қаруы – джихад және өлімді сүю. Өлімді сүю рухты байытады. [ ] Жарақаттанған денелер, қаңқалар, терроризм [ ] Қандай әдемі сөздер! Насар бен Ладен арасында келіспеушілік болды, және 2001 жылы ол «Біз сіздің жалған және қате негізде өртеп жатқан кемедеміз» деп жазған электрондық хат ұсталды, ол Ладенді «экран, жарқырау, жанкүйерлер және мақтау ауруына шалдыққан» деп айыптады. Насардың ең танымал еңбегі – 2004 жылдың желтоқсанында немесе 2005 жылдың қаңтарында интернетте жарияланған 1600 беттік «Жаһандық исламдық қарсылыққа шақыру» (Da'wat al muqawamah al islamiyyah al 'alamiyyah) кітабы. Француз саясаттанушысы Жиль Кепель «Ол 11 қыркүйек оқиғасынан кейін жұмылдырудың сәтсіздігіне алаңдаған джихадистік қозғалыстың екінші буынының өкілі» дейді. Насар 9/11 шабуылынан кейін мұсылман әлемінің күшті наразылығын тудыра алмағанын, Ирактағы джихадистік террористік науқанның сәтсіздігімен және кейіннен Батыстың бұрынғы жаһандық қозғалысты оқшауланған, жергілікті қозғалыстар мен себептердің архипелагына дейін азайтудағы табысымен байланысты деп санайды, дейді Кепель. 2014 жылдың басында Сирияның джихадистік тобы «Аль-Нусра майданының» жоғары шрият судьясы доктор Сами аль-Орайди өзінің тобының Әбу Мусаб әл-Суридің ілімдеріне тәуелді екенін мойындады. Абу Мусабтың жергілікті мұсылман қауымдастықтарының жүрегі мен санасын жеңуге бағытталған стратегиялары: адамдарға қызмет көрсету, экстремист ретінде көрінбеу, қауымдастықтармен және басқа да ұрыс топтарымен тығыз байланыс орнату және үкіметке қарсы күреске баса назар аудару. Әбу Халид әл-Сүри ИММ-ге арнаған сөзінде Әбу Мусаб әл-Зарқауи, Мустафа Сетмариам Насар (Әбу Мусаб әл-Сүри), Абдулла Аззам, Айман әл-Зауахири және Усама бен Ладенді атады. Мустафа Сетмариам Насар Шығыс Түркістанның тәуелсіздік қозғалысын қолдады және Қутайба ибн Мұслим мен Якуб Бегтің Қашғарды бағындыруын мақтады, соңғысының ислам үшін білім беру орталықтары мен мешіттер салып, оны буддистер мен қытайлықтарға қарсы соғысы үшін «Атталик Гази» және «жақсы адам» деп атады. Мустафа Сетмариам Насар Ауғанстанда ұйғырлармен кездесіп, олармен муджахидтер ретінде оқыды. Ол Қытайды ұйғырларға қатысты дінге және исламдық білім беруге қатысты шектеулер салғаны үшін сынады. Түркістан Ислам партиясының «Ислам Түркістаны» журналының 18-ші санында Мустафа Сетмариам Насардың өмірі мен қызметі туралы мақала жарияланды. Осы журналдың 19-шы санында Әби Хадиджа әл-Шамидің Насар туралы мақаласы жарияланды.
"Inspire" журналында мақалалар жариялау
2010 жылдың маусым айында Араб түбегіндегі «Әл-Қаида» ұйымы «Inspire» журналын жариялағандығы хабарланды – бұл Анвар әл-Авлакидің ойлап тапқан алғашқы ағылшын тіліндегі басылымы. Бұл мақала «Джихадшылардың тәжірибесі» деген атаумен жарық көрген мақалалар сериясының бастауы болды. Осы сериядан кейінгі мақалалар «Inspire» журналының келесі бес нөмірінде жарияланды. Олар Абу Мусаб әл-Сүридің өмірбаянында пайда болған «Жаһандық ислами қарсылығы» кітабының аудармасынан алынған үзінділер еді.
Эсхатология
Француз исламдық эсхатология ғалымы Жан Пьер Филиу Назардың Аль-Каида идеологиясынан тағы бір айырмашылығы – оның эсхатологияға, соның ішінде Махдидің келуіне, Антихристке, Евфрат өзеніндегі алтын тауға, Суфьяниге, Гог пен Магогқа, сондай-ақ осыған қатысты шайқастар мен басқа да оқиғалардың дұрыс уақыты мен орнына қызығушылық танытуы екенін айтады. "Жаһандық исламдық қарсылық шақыруының" соңғы 100 беті исламдағы соңғы заманға арналған. ХХ ғасыр өтті, қазір біз ХХІ ғасырға ендік, және көбінесе адамдар Антихристтің соңынан еруге дайын сияқты. Оның қызығушылығы соңғы заман туралы хадисте оның туған жері Шамға (қазіргі Сирия, Ливан, Иордания және Палестина) арналған "орталық рөлге" және Аль-Каиданың Ислам жауларымен болатын "соңғы шайқасты ескеру" үшін стратегиясын қайта бағыттау қажеттілігіне дейін жетті. Филиу Назардың қызығушылығы мұсылман халқының арасында эсхатологияның танымал болуымен байланысты болуы мүмкін деп болжайды, сондай-ақ 11 қыркүйекте джихадистерге қарсы күшті шаралар қабылданғаннан кейін "мүмкіндігінше көп мұсылман сенушілерін қызықтыратын хабарды қалыптастыруға" бағытталған "күшейе түскен тырысымен" байланысты болуы мүмкін.