Кіріспе
Юта немесе сисальдан жасалған мата (/UK/'/h//ɛ//s//i//ə//n/, /US/'/h//ɛ//ʃ//ə//n/), АҚШ пен Канадада арпа, Ямайка мен Кариб бассейніндегі крокус - өсімдік талшықтарынан, әдетте юта өсімдігінің терісінен немесе сисаль жапырақтарынан жасалған мата. Ол әдетте (gunny деп аталатын шикі тартылған түрінде) ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдау үшін қолданылатын қаптар жасау және құм қаптарын жабу үшін қолданылады (егерде тоқыма пластмасса қазір жиі осы мақсаттарға қызмет етсе де) және ағаш түбір топтарын орау үшін қолданылады. Алайда, осы қалың тоқыма, бұрын қалың болған, қазір тазаланған күйінде, яғни, тек қана юта ретінде, қалта, кілем және басқа да бұйымдар үшін экологиялық таза материал ретінде өндіріледі. "Гессен" атауы матаның тарихи қолданылуынан басталады. Ол бұрынғы Гессен ландгравиат (1264-1567) және оның мұрагерлері Гессен деп аталатын солдаттардың киім нысаны ретінде қолданылған. Гессен матасы әр түрлі құрылыс, форма, өлшем және түстерде болады. "Барлап" сөзінің шығу тегі белгісіз, бірақ ол 17 ғасырдың аяғында пайда болды. Оның этимологиясы орта ағылшын тіліндегі borel ("қалың киім"), көне француз burel және / немесе голландтық boeren ("қалың"), соңғы жағдайда, мүмкін, boer ("ауыл адам") сөзінен шыққан. Екінші элемент - голланд тілінде lap деген сөз, яғни "қапшық" деген мағынаны білдіреді.
Hessian (/UK/'/h//ɛ//s//i//ə//n/, /US/'/h//ɛ//ʃ//ə//n/), burlap in the United States and Canada, or crocus in Jamaica and the wider Caribbean, is a woven fabric made of vegetable fibres, usually the skin of the jute plant or sisal leaves. It is generally used (in the crude tow form known as gunny) for duties of rough handling, such as making sacks employed to ship farm products and to act as covers for sandbags (although woven plastics now often serve these purposes), and for wrapping tree root balls. However, this dense woven fabric, historically coarse, more recently is being produced in a refined state, known simply as jute, as an eco friendly material for bags, rugs, and other products. The name "hessian" is attributed to the historic use of the fabric as part of the uniform of soldiers from the former Landgraviate of Hesse (1264–1567) and its successors, who were called Hessians. Hessian cloth comes in different types of construction, form, size and color. The origin of the word burlap is uncertain, though it appeared as early as the late 17th century. Its etymology is speculated to derive from the Middle English borel ('coarse cloth'), the Old French burel and/or the Dutch boeren ('coarse'), in the latter case perhaps interfused with boer ('peasant'). The second element is the Dutch word lap, 'piece of cloth'.
Тарих
Хессиан алғаш рет ХІХ ғасырдың басында Үндістаннан экспортталды. Бұрын плантацияда жұмыс істейтін көптеген жұмысшыларға киім тігуге ыңғайлы материалдар берілмеді. Кейбіреулер мақтадан тігілген, тоқылған, кесілген және тігілген (көбінесе үйде тігілген) киімге қол жеткізе алды, ал басқалары шала-шұла кесілген қапшықтан жасалған киіммен айналысуы керек болды. Жұмысшылар өздерінің тапқырлықтарын пайдаланып, лақтырылған қаптарды қайта өңдеп, оларды киімге айналдырды. Ямайка марундарының дәстүрлі киімінде осы материалға ұқсас мата қолданылады. Бұл олардың бір-біріне жақын болуын және бостандыққа жеткен жұмысшылардың тапқырлығы мен шығармашылығына құрмет көрсетудің бір жолы. Халықтың қалған бөлігі үшін, ол жеуге жарамды немесе жарамсыз, кофе және басқа да заттарды тасымалдауға арналған қаптарды жасауға пайдаланылды. Гессиан көбінесе өңделмеген құрғақ темекі тасымалдауға да қолданылады. Бұл материал қапқа қолданылатын себептерге ұқсас. Темекі өнеркәсібіндегі гессиан қаптарда 200 кг-ға дейін темекі болады, ал гессианның қаттылығына байланысты гессиан қаптың пайдалы мерзімі үш жылға дейін созылуы мүмкін.
Жер бедері мен ауыл шаруашылығы
Гессиан ағаштар мен бұталардың ашық тамырларын трансплантация кезінде орау үшін, сондай-ақ тік беткейлерде эрозияны бақылау үшін қолданылады. Гессен джутасының басты артықшылығы - ол толығымен табиғи өсімдік талшықтарынан жасалғандықтан, биологиялық тұрғыдан толықтай ыдырайды. Бұл қасиет оны сыртқы жобаларға маталық қолдауды енгізуді қажет ететін ландшафттық және ауыл шаруашылығында өте пайдалы етеді. Ағаштарды отырғызуды қамтитын ландшафт жобалары көбінесе жас ағаштардың тұтас және зақымданбаған күйінде отырғызу орнына жетуін қамтамасыз ету үшін гессиан джутына сүйенеді. Бұл үшін ағашты түпкі жерінен қазып алғаннан кейін көп ұзамай оның тамыры мен топырағын гесьян джута матасымен орап алады. Бұл матаның ауаға сыйымдылығы топырақтың жеткілікті мөлшерде ауаға айналуына мүмкіндік береді, ал суға төзімділігі судың жиналып, көбеюіне, көбеюіне және басқа да шіру түрлеріне жол бермейді. Жас ағаштарды отырғызғаннан кейін, олардың қабығын жеп, құрылысына нұқсан келтіретін тышқандар мен басқа кеміргіштерден қорғану үшін, олар гипс джютасының қорғанысына мұқтаж болуы мүмкін. Кеміргіштерді аулақ ұстап тұру үшін көгалдандырушылар жас ағаштардың барлық түрлерінің діңдеріне көбінесе гесей жапырағын орайды. Сонымен қатар, ағаштарды шамадан тыс күн мен желден қорғайды. Гессен джутасынан желден қорған жасау арқылы ағаш өңдеушілер жас ағаштар өсетін ортаны бақылап, олардың қарқынды ауа райына төтеп бере алуы үшін өсіп жетілу мүмкіндігін арттыра алады. Шөпті егу үшін, тік беткейлері немесе топырақтың ерозиясы жоғары жерлерде шөп тұқымының үстінде жапсырылған гессиан джуты қабатты жаңбыр, су ағыны немесе желдің тұқымдарды қозғаудан сақтайды. Бұл матаның беріктігі, беріктігі, ылғалға төзімділігі және қорғаныш қасиеттері бар.
Киім
Оның қалың пішініне байланысты ол қазіргі заманғы киімде жиі қолданылмайды. Алайда, бұл қаталдық оны діни тұрғыдан тәнді өлтіру үшін қолданды, онда адамдар циликс немесе "түйелі көйлек" деп аталатын абразивті көйлек киіп, күлгінді жез түскіс күні киюі мүмкін. АҚШ-тағы Ұлы депрессия кезінде елдің аграрлық аймақтарында матаның жетіспеушілігіне байланысты көптеген шаруа отбасылары өз киімдерін тігу үшін шүберек матасын қолданды. Алайда, ұзақ уақыт бойы материалмен жұмыс істеу сезімтал теріде қызуының шығуына әкелуі мүмкін. Оның беріктігі, ашық тоқыма, табиғи түрде жылтыр емес сыну және жұмсақ текстурасы арқасында гессиан көбінесе 3D камуфляж үшін гилли костюмдерін жасау үшін қолданылады. Ол сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жауынгерлік қалқандардың маскировкалық жабындылары үшін танымал материал болды. Вьетнам соғысынан кейін пластикалық "жапырақты" көп түсті тор жүйесі пайда болғанға дейін, арпалы скреймді үлкен көлемдегі әскери маскировка торларын жасау үшін креветкалар мен балық торларына да тоқылған.
Өнер саласында
Гессиан суретшілер мақта немесе зығырдан басқа сурет салу немесе жұмыс бетінде қолданылады.
Төтенше жағдайдағы су тасқынына қарсы іс-қимыл
Гессендік торлар көбінесе құм торлары ретінде су тасқынына уақытша жауап ретінде қолданылады. Олардың материалдан жасалғандығына байланысты оларды қайта пайдалануға немесе пайдаланылғаннан кейін компостқа беруге болады. Австралиядағы Мемлекеттік төтенше жағдайлар қызметі және Германиядағы Technisches Hilfswerk сияқты агенттіктер көбінесе құм қаптарын қолданады, олар олардың төтенше жағдайларға жауап беру көліктерінің көпшілігінде кездеседі. Пластикалық қаптар оның орнына пайдаланылды, бірақ SES бөлімшелері гипсокартон қаптарды әртүрлі құтқару қолданбаларында қолдануға болатындықтан, олар көпжақты екенін тапты: арқан құтқару операцияларында жиекті қорғаушы ретінде, жануарларды құтқаруда қолданылатын шлангтарды төсем ретінде немесе бұта өрттерін басу және жою үшін қолданылады.
Бал ара шаруашылығында
Гессен матасы көбінесе оның кең ауқымды түтін шығаруы және оңай тұтануы үшін ара шаруашылығында темекі шегуші отын ретінде қолданылады.
Құрылыс материалы
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Австралияда қара ағаштан жасалған қабырғалар үстінде салынған гессиан матасы, әсіресе, тау-кен қалалары мен жұмыссыздардың қоныстарында Ұлы депрессия кезінде алғашқы тұрғын үйлердің қабырғаларын құру үшін пайдаланылды. Нәтижесінде пайда болған жартылай тұрақты құрылыстар - шатыр мен тұрақты тұрғын үйдің арасындағы аралық - әдеттегі материалдардан жасалған - арзан болды. Гессиан қабырғаларының беріктігі мен ауа райына төзімділігі көбінесе гипсокартон матасын әкпен жуу немесе кәдімгі үй бояуымен бояу арқылы жақсартылды, бұл аз өткізбейтін, қаттырақ, шіріуге төзімді қабырғаны жағымды түрде жасады.