Кіріспе

Көбелек түрі Адонис көгілдірі (Lysandra bellargus, сондай-ақ Polyommatus bellargus) – Lycaenidae тұқымдасына жататын көбелек. Ол палеарктикалық аймақта (Батыс Еуропа, Орталық Еуропа, Оңтүстік Еуропа, Оңтүстік Ресей, Ирак, Иран, Кавказ, Транскавказ және Түркия) қоныстанады. Ол бор тасты жазықтарда, жылы, қорғалған жерлерде, өсімдіктердің үстінен төмен ұшып, шоколадты қоңыр түсті аналықтарын іздейді. Аталықтың қанаттары жарқын көк түсті, содан осылай аталуына себеп болды.

Сипаттама

Аталығының қанаттарының үстіңгі жағы жарқын аспан көгі түсті, шетінде жұқа қара сызық және ақ жиек бар. Аналығы шоколадты қоңыр түсті, түбінде бірнеше көк шашақтары бар, ал артқы қанатының шетінде көк шашақпен шектелген қызғылт дақтар орналасқан. Екі жыныстың да шеттері тікбұрышты. Қанаттың астыңғы жағы қоңыр сұр түсті, қара және қызғылт сары ай тәрізді дақтармен өрнектелген. Қанаттың ені шамамен. Гусеницасының ұзындығы шамамен 2 сантиметр, денесі қара жасыл түсті, қара тікендері бар, арқасы мен бүйірлерінде сары жолақтар кездеседі.

Сицилиядағы сипаттама

L. bellargus Rott. (81 сағат). Икардың мөлшерінде, бірақ еркегі өте ашық және жарқыраған аспан көгі түсті: аналығы қоңыр, қызыл түсті шеттік жолағы және алдыңғы қанатында қара дискоклеткалық дағы бар. Астыңғы жағы коридонға ұқсас, себебі көздің сақиналары үлкен және қоңыр фонмен күрт контрастқа түседі, әсіресе аналығында. Орталық және Оңтүстік Еуропа, сондай-ақ Қырғызстанға дейінгі Азия. Жоғарғы жағындағы түрленулердің ішінде ең алдымен өте ашық көк және өте жылтыр ab. adonis Hbn. ерекшеленеді. ab. pallida Tutt қалыпты bellargus-тан көмескі және лаванда түсті. ab. suffusa Tutt (= czekelii Aign.) көк түсі күңгірттеліп, қоңыр реңге боялған, бұл түстің жарқырауын азайтады, ab. ceronus Esp. – үстіңгі жағы көк түспен шаңдатылған аналықтары. polonus Z. (81 c) [Lysandra × polonus (Zeller, 1845)] тек Шығыс Пруссия, Ресей, Сирия және Испанияның белгілі бір аудандарында кездеседі; ашық көк түсі күміс реңге боялған, қара жиегі сәл кеңейтілген және артқы қанатында сыртқы жиегінде қара нүктелер бар. Жоғарғы жағындағы қызыл шеттік жолағы кең аналықтары ab. latefasciata Schultz деп аталады. Алжирде жарқыраған көк түсті үстіңгі жағы, Орталық Еуропалық үлгілерден әдетте сәл ірі және артқы қанатының шетіне жақын қара дақтары бар форма ұшады; бұл punctifera Oberth. (81 c) [қазір толық түр]. Еуропада кейде артқы қанатында punctifera-ның басқа белгілері болмаған субшеттік нүктелердің іздері бар үлгілер кездеседі; Aigner Abafi осы форманы ab. parvipuncta деп атады. Егер алдыңғы қанатта мұндай нүктелер болса, онда ab. puncta Tutt болады. Астыңғы жағындағы көздер кеңейіп, бірігіп кеткен (confluens Aign., striata Tutt) немесе жоғалып кеткен болуы мүмкін: ab. krodeli Gillm. (= cinnides Stgr., adonis Hbn. pt.) (81 c). Әдеттегі базальды көздері жоқ үлгілер ab. sapphirus Meig. болып табылады. Жұмыртқасы жартылай шар тәрізді, жоғарғы жағы сәл басылған, ашық жасыл, ақпен торланған. Құрлысы жасыл жапырақ түсті, қара арқа жолағы және екі арқалық сызықты құрайтын кішкентай сары-қызыл дақтармен бірге; бүйірлерінде ұқсас сары жолақтар; басы қара. Сәуірге дейін және жазда Hippocrepis және Coronilla-да. Құтырғысы жасыл немесе қоңыр, арқасында қара жолағы бар, жерде немесе жерге жақын орналасқан. Көбелектер мамыр және маусым айларында, оңтүстікте қыркүйек және қазан айларында үшінші рет ұшады. Олар ашық жерлерді, тың жерлерді, жас егістіктерді және күнге толы беткейлерді жақсы көреді; күндіз қанаттарын жайып тынығады және қанаттарын тығыз жауып, шөп сабақтарында, шөптерде, шөптерде ұйықтайды. Қозғалғанда шөпке секіріп түседі. Көптеген аудандарда ұшып жүрген жерлерінде жиі кездеседі және 2100 метрге дейінгі тауларда кездеседі.

Таксономия

Неміс энтомологы С. А. фон Роттемберг 1775 жылы Адонис көк балауызын Papilio bellargus деп сипаттап, ол жергілікті жерде өте сирек кездесетінін, бірақ маусым айында оның бақшасына ұшып келгенін байқаған.

Тіршілік ету ортасы

Адонис көк балықтың қолайлы мекені – ыстық және құрғақ жағдайлардағы әктасты шалғынды далалар. Бұл себебі, оның дернәсілі жылқының тұяғы (Hippocrepis comosa) арқылы қоректенеді, ал бұл өсімдік негізінен осы мекендермен шектеледі. Бұл өсімдік қой шабылатын жайылымдарда гүлдеп, сиыр шабылған кезде бірнеше жылдан кейін жоғалып кетеді. Кейде адам жасаған жер бедері өсімдік пен көбелекке паналау орны болады; мысалы, Дорсеттегі Мартин Даун даласында жылқының тұяғы тек жұқа әктасты топырақты ежелгі топырақ жұмыстарында ғана кездеседі.

Түрлердің азаюы (Ұлыбритания)

Адонис көк түстісі Ұлыбританиядағы өте солтүстік шегінде кездеседі және әрқашан оңтүстік Англияның жылы, құрғақ, әктас шөптесін жерлерімен шектелген. Ауыл шаруашылығы тәжірибелерінің өзгеруі салдарынан оның мекендеу ортасы жойылып бара жатқандықтан, соңғы 50 жылда оның саны азайып келеді. Бірақ ол 2023 жылы қайта табылды. Ол бір әйелдің бағында табылған.

Этимология

Белларгус (лат. тілінен, сөзбе-сөз) - Аргустан (Plebejus argus) көбірек сұлу.