Кіріспе

Маймылдың кіші түрлері. Шығыс жазық горилласы (Gorilla beringei graueri) немесе Грауэр горилласы – Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы таулы ормандарға ендемік, шығыс горилланың аса қауіпті түрде жойылып бара жатқан кіші түрі. Осы горилланың маңызды популяциялары Кахузи-Биега және Майко ұлттық парктерінде, олармен шектес ормандарда, Тайна гориллалар қорығында, Усала орманында және Итомбве массивінде қоныстанған. Бұл гориллалардың төрт кіші түрінің ішіндегі ең ірісі. Оның терісі тау горилласы (Gorilla beringei beringei) сияқты қара, бірақ басы мен денесіндегі түктері қысқа. Еркек горилланың түсі, басқа гориллалар сияқты, жасы ұлғайған сайын сұр түске айналады, сондықтан оны "күміс арқалы" деп атайды. Шығыс жазық гориллалары батыс жазық гориллаларына қарағанда әлдеқайда аз. 2004 жылғы мәліметтерге сәйкес, табиғатта 5000-ге жуық шығыс жазық горилласы болған, ал 2016 жылы бұл көрсеткіш 3800-ден асты, ал батыс жазық гориллаларының саны 100000-нан асып кеткен. Дегенмен, 2021 жылғы зерттеу нәтижесінде 6800-ға дейін санын бағалауға келді, бұл күрт төмендеу болмағанын көрсетеді, бірақ олар әлі де ауыр қауіптерге тап болып отыр. Табиғи ареалынан тыс, Бельгиядағы Антверпен зообағында бір ғана әйел шығыс жазық горилласы тұтқында өмір сүреді.

Физикалық сипаттама

Шығыс жазық жер гориллалары гориллалардың ең ірі түрі және қазіргі кезде тірі тұратын ең ірі маймылдар. Ересек еркектердің сегізінен алынған бұрынғы есептелген салмағы – .

Мекендейтін орта және экология

Гориллалар күн сайын ұзақ уақыт бойы өсімдіктермен қоректенеді. Гориллалар тұрақты маймылдар, олар айлар мен жылдар бойы бірге болады, отбасы құрылымы сияқты. Шығыс төмендіктеріндегі гориллалар тобы батыс гориллаларына қарағанда әдетте ірілеу болады. Гориллалар тобының құрылымының мақсаты – жыртқыштардан қорғану деп жиі айтылады.

Көбею

Аналық горилла 8 жарым айға жуық жүктілік мерзімінен кейін бір бала туады. Олар шамамен үш жылға дейін емшек сүтімен қоректенеді. Бала 9 апталық шамасында иеленіп, 35 апталық шамасында жүре бастайды. Жаңа туған гориллалар әдетте 3-4 жыл бойы анасымен бірге болады және 8 жасқа келгенде (ұрғашылары) және 12 жасқа келгенде (еркектер) есейеді.

Қауіптер

Шығыс жазық жерлердегі горилланың тіршілігіне қауіп төндіретін факторлар: браконьерлік, азаматтық тәртіпсіздіктер, орман кесу, кен өндіру және ауыл шаруашылығы арқылы горилланың мекендеу ортасының жойылуы. Оны азамат соғысынан зардап шеккен аймақтағы босқындар, әскери топтар, ағаш кесушілер мен кеншілер жейді. Зерттеулер көрсеткендей, үлкен маймылдар – шимпанзелер мен боноболар аң еті нарықтарындағы еттің 0,5–2% құрайды. Зерттеушілер парктен тыс жерлерді патрульдеудің қиын екенін және браконьерлік деңгейінің одан да жоғары болуын күтетінін айтады. 2007 жылғы мәліметтерге сәйкес, 2007 жылы $45 миллион долларлық касситерит, $4,27 миллион долларлық вольфрамит және $5,42 миллион долларлық колтан экспортталған. Жақында жүргізілген геномдық зерттеу, горилланың барлық төрт түршесін қамтыды, мақсаты – горилланың қалған популяциялары арасындағы генетикалық әртүрлілік және айырмашылық деңгейін анықтау болды. Нәтижелер шығыс жазық горилласының іс жүзінде екі бөлек топқа бөлінгенін көрсетті. Бұл бөлінуге себеп – зерттелген жекелеген гориллалардың аз саны немесе түрше ішіндегі әлеуметтік құрылым болуы мүмкін. Зерттеу нәтижелері шығыс жазық горилласының түршесінде генетикалық вариацияның өте төмен деңгейде екенін көрсетеді, бұл түршенің табиғи іріктеуге ұшырауына және қоршаған ортаға бейімделу мүмкіндігін азайтуы мүмкін. Бұл әртүрліліктің жетіспеуіне себеп – шектеулі сандағы алғашқы ататектер және аз көші-қон деңгейі болуы мүмкін, нәтижесінде осы шағын популяцияларда туыс көбейіп кеткен. Шығыс жазық горилласын сақтау шаралары ретінде тұтқындықта көбейту бағдарламаларын немесе шығыс жазық горилласының топтары арасындағы транслокацияны жүзеге асыру ұсынылған.