Кіріспе
Ұлыбританияның бұрынғы үкіметтік қару-жарақ фабрикасы. Royal Ordnance Factories (ROFs) – Ұлыбритания үкіметінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін басқарған қару-жарақ фабрикалары. Басты үш түрі – инженерлік, толтыру және жарылғыш заттарды өндіруші зауыттар, олар қауіпсіздік мақсатында ел бойынша шашырап орналасқан. ROF-тар 1987 жылы жекешелендірілгенге дейін Жабдықтау министрлігінің, содан кейін Қорғаныс министрлігінің қарауында болды.
Royal Ordnance Factories (ROFs) were munitions factories run by the UK government during and after the Second World War. The three main types of factories were engineering, filling and explosives, and these were dispersed across the country for security reasons. ROFs were the responsibility of the Ministry of Supply and later the Ministry of Defence until privatisation in 1987.
Шығу тегі
1930 жылға дейін Ұлыбританияның артиллериялық қару-жарақ өндіру мүмкіндігі Royal Arsenal, Woolwich-те шоғырланған болатын. XIX ғасырдың соңында "Royal Ordnance Factories" термині Арсеналдың өндірістік бөлімдерін біртұтас атау ретінде қолданыла бастады, атап айтқанда Корольдік зертханасы, Корольдік қару фабрикасы және Корольдік шана фабрикасы, олар бір орында орналасқанмен, бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істеді. Осы термин 1893 жылғы Royal Ordnance Factories футбол клубының атында қолданылған және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін де сақталды. Ауадан бомбалаудың күшейе бастаған қаупі үкіметті ел бойынша артиллериялық қару-жарақ зауыттарын таратуды қарастыруға мәжбүр етті.
Даму
Көптеген РОФ-тар Екінші дүниежүзілік соғыс басталар алдындағы қайта қарулану кезеңінде салынды, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін де жұмыс істеп келген үш қару-жарақ ордасының қуатын арттыру мақсатында: Royal Arsenal, Woolwich, Royal Gunpowder Factory (RGPF) Waltham Abbey, Essex және Royal Small Arms Factory, (RSAF) Enfield. Бұл үш нысан Лондон қаласының ішінде немесе жақын маңында орналасқан және континенттік Еуропадан болатын әуе шабуылына осал деп есептелді. Корольдік арсенал көптеген РОФ-тардың жобасын жасады, сондай-ақ барлық мылтық РОФ-тарының, орташа машиналық РОФ-тардың және шағын қарулы оқ-дәрілер РОФ-тарының құрылысына жауапты агент болды. Қалған РОФ-тардың құрылысына Өнімдер министрлігі, Жұмыс министрлігі және тағы екі жеке компания агенттік етіп тағайындалды.
Екінші дүниежүзілік соғыстағы басқа жарылғыш зауыттар
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Императорлық химиялық өнеркәсіптер (ICI) бірнеше оқ-дәрі зауыттарын салған және олардың меншігінде болған. Бұл ICI Nobel Explosives компаниясына тиесілі зауыттар Жабдықтау министрлігінің Корольдік қару-жарақ фабрикалары ұйымының құрамына кірмейтін және оларды ROF деп атамаған. ICI Министрліктің қаржысымен салынған оқ-дәрі зауыттарын да басқарды. Бұлар "агенттік зауыттар" деп белгіленді, және олардың үшеуі Корольдік қару-жараққа ROF-тар жекешелендірілгеннен кейін қосылды.
Агенттік зауыттары
Кейінгі уақытта, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған ROF толтыру зауыттарының бір бөлігі мемлекеттік меншікте болды, бірақ жарылғыш заттар өнеркәсібімен байланысы жоқ жеке компаниялар агенттік зауыттары ретінде басқарды. Мысалы, "Джозеф Лайонс & Co" компаниясы соғыс бойында ROF Elstow зауытын басқарды. Басқа толтыру фабрикаларын "Imperial Tobacco", "Courtaulds", "Co-operative Wholesale Society (CWS)", "Metal Closures" және "Lever Brothers" басқарды.
РОФ-тың орналасуы
Жаңа ROF-тар "салыстырмалы түрде қауіпсіз" деп есептелетін аймақтарда салынуға тиіс болды. 1940 жылға дейін бұл Бристольден оңтүстікке қарай, содан кейін Сомерсеттегі Уэстон-супер-Мэрден (шамамен) солтүстікке қарай Нортумберлендтегі Холтвистлге дейін, ал содан кейін солтүстік-батысқа қарай Шотландиядағы Линлитгоуға дейін созылатын сызықтың батысына қарай дегенді білдірді. Англияның оңтүстігі, оңтүстік-шығысы және шығысы "қауіпті" деп есептелді, ал Бирмингемді қоса алғандағы Мидлендс аймағы "қауіпсіз емес" деп танылды. Бұл "қауіпсіз" аймақ туралы анықтама кейін өзгертілді және 1940 жылы ROF Chorley жағдайында ескерілмеді. Бұл сызықтың солтүстігінде және батысындағы жеке ROF-тардың орналасуы өте маңызды болды. Жарылғыш заттарды өндіруге немесе толтыруға қатысатын ROF-тар қауіпсіздік тұрғысынан халық тығыз қоныстанған орталықтардан алыс орналасуы керек еді. Оларға теміржол сияқты жақсы көлік инфрақұрылымына қол жеткізу, олардың жұмыс істеуге ыңғайлы қашықтықта жеткілікті жұмыс күшінің болуы және процестік таза судың жеткілікті кепілдікпен қамтамасыз етілуі қажет болды. Жарылғыш заттардың қатып қалу қаупін болдырмау үшін олар теңіз деңгейінде немесе одан сәл жоғары орналастырылды. Уэльс және Шотландияда орналасқан кейбір ROF-тар 1930 жылдары осы аймақтардағы жоғары жұмыссыздық деңгейіне байланысты саяси лоббилеудің нәтижесі болды. ROF-тарды болашақта Қорғаныс министрлігінің полициясы күзетті.
ROF-ты басқару
Әр ROF шикізаттан басқа өздігінен жеке-жеке жұмыс істеуге бейім болды: жылу және өндіріс процестері үшін бу өндіруге арналған өздерінің көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларымен, қажет болған жағдайда жоғары қысымды бу турбиналары арқылы электр энергиясын өндірумен; инженерлік шеберханалар; сантехниктер және химиялық сантехниктер; былғары өңдеушілер; электршілер; ғимараттар мен шаруашылық бөлімдері; жұмысшыларға арналған тұрғын үйлер мен жатақханалар; асханалар; кір жуу және медициналық пункттер. Ұлыбританиядағы ROF өндіріс фабрикалары ретінде құрылып, жұмыс істеді. Жарылғыш заттар, жанармайлар және оқ-дәрілерді әзірлеу бастапқыда Корольдік Арсеналда, Вулвичте, содан кейін Кент қаласындағы Севеноакс маңындағы Форт-Хальстедте орналасқан Ғылыми-зерттеу департаменті сияқты, үкіметке тиесілі жеке ғылыми-зерттеу және әзірлеу орталықтарында жүргізілді, сондай-ақ Эссекстегі Уолтхэм-Эббидегі PERME, кейіннен Форт-Хальстедтегі RARDE-ге көшті.
Жұмыс күші
1942 жылы сэр Эндрю Дункан Парламентке 42 Корольдік қару-жарақ зауытында 300 000 адам жұмыс істегенін хабарлады (24 инженерлік, 8 жарылғыш заттар және 10 толтыру зауыты), олардың 60 пайызы әйелдер еді. Көптегені орта мектеп білімі алған қыздар болатын. Парламент депутаттары зауыттар мен жұмысшылар жатақханаларында тым көп жұмысшылар орналасқанына, жатақханалардың сыйымдылығы жеткіліксіз екеніне алаңдаушылық білдірді. Сондай-ақ, егер жұмысшылардың үйлері бомбалау салдарынан қираса, жатақханаларда ашық кеңістіктерді сақтап қалу қажеттігін айтты.
Уақытша РОҚ-ты жабу
Кейбір РОФ-тар тек соғыс барысында уақытша пайдалану үшін тағайындалды. Олар Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай жабылды. Басқа РОФ-тар тұрақты деп белгіленді және олар соңғы уақыттарға дейін ашық қалды. 1957 жылы жарияланған қорғаныс туралы ақ парақ ұшақ өнеркәсібін қайта ұйымдастыруға, Ұлыбритания армиясын қайта құруға және ракеталық жүйелерге назар аударуға әкелді. 1950 жылдардың соңында Корея соғысы аяқталғаннан кейін тұрақты РОФ-тардың бірқатары жабылды. Тағы басқалары 1970 жылдары жабылды. Олардың ең ірісі, Вулвичтегі Корольдік арсеналда орналасқан, 1967 жылдың наурыз айында жабылды. Уақытша РОФ-тар немесе 1950 және 1970 жылдары жабылған РОФ-тар көбінесе басқа мемлекеттік органдарға берілді. Кейбір жабық РОФ-тар мен Әскери-теңіз флотының жарылғыш заттар орналасқан жерлері, мысалы, Корольдік теңіз флотының жанармай фабрикасы, Кервент, Қорғаныс министрлігімен оқ-дәрі сақтау аймақтары ретінде сақталды. Басқалары мемлекеттік өнеркәсіптік немесе сауда аймақтарына айналды. Тағы басқалары түрмелер салу үшін немесе ашық түрмелер құру үшін бұрын пайдаланылмаған жерлер ретінде қолданылды. ROF Торп Архтың бір бөлігі Ұлыбритания кітапханасының Бостон Спа қоймасына айналды. ROF Swynnerton-ға қызмет еткен жеті жатақхананың үшеуі General Post Office (GPO) телефондарына оқыту орталығы болды, кейін ол British Telecom-ға айналды, ал қазір Yarnfield Park оқу және конференция орталығы болып, Accenture басқарады. ROF Elstow CEGB компаниясына берілді және қоймаға айналды. Бұл жер тазаланып, Виксамс жаңа қаласы салынды.
Сауда қоры
1974 жылдың шілдесінде Корольдік қару-жарақ фабрикалары 1973 жылғы Үкіметтік сауда қорлары заңына сәйкес коммерциялық қор ретінде құрылды.
Қалған ROF-ты жекешелендіру
1980 жылдары жекешелендіру процесінің бір бөлігі ретінде Ұлыбритания үкіметі бұрын дербес болған Қорғаныс ғылыми-зерттеу орталықтарының ғылыми-зерттеу және әзірлемелер саласындағы кейбір мүмкіндіктерін ROF-қа берді. Ұлыбританияның қорғаныс ғылыми-зерттеу және жобалау қабілетінің қалған бөліктері кейін жабылды, Ұлыбритания Қорғаныс министрлігінің құрамында Dstl ретінде қалды немесе QinetiQ компаниясына қосылды. 1985 жылдың 2 қаңтарында Royal Ordnance Factories компаниясының көп бөлігі Ұлыбритания үкіметіне тиесілі Royal Ordnance plc компаниясына берілді. 1987 жылы оны British Aerospace сатып алды. Қорғаныс министрлігі полициясының көп бөлігі жекешелендіру кезінде немесе одан кейінгі бірнеше жыл ішінде ROF-тарды қалдырды. Ядролық қару өндірісімен айналысқан ROF Burghfield және ROF Cardiff кішкентай ROF-тар ROF басқаруынан алынып, жекешелендіру кезінде Royal Ordnance-қа өткізілмеді. Олар кейіннен Atomic Weapons Establishment аталған AWRE бақылауына берілді.