Кіріспе
Портон Даун – Англияның Уилтшир графтығында орналасқан ғылым және қорғаныс технологиясы кампусы. Ол Портон ауылының солтүстік-шығысында, Солсбери қаласының жанында орналасқан. Мұнда екі британдық үкіметтік мекеме орналасқан: Қорғаныс министрлігінің Қорғаныс ғылымдары мен технологиясы зертханасының бөлімшесі – 100 жылдан астам уақыттан бері Ұлыбританияның ең құпия және даулы әскери зерттеу орталықтарының бірі ретінде танымал, және Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігінің бөлімшесі. 2018 жылдан бері кампустың бір бөлігінде Уилтшир кеңесіне тиесілі және басқарылатын Портон ғылым паркі орналасқан, онда денсаулық сақтау, өмір ғылымдары және қорғаныс және қауіпсіздік салаларындағы жеке сектор компаниялары жұмыс істейді.
Porton Down is a science and defence technology campus in Wiltshire, England, just north east of the village of Porton, near Salisbury. It is home to two British government facilities: a site of the Ministry of Defence's Defence Science and Technology Laboratory – known for over 100 years as one of the UK's most secretive and controversial military research facilities, occupying – and a site of the UK Health Security Agency. Since 2018, part of the campus has housed Porton Science Park, which is owned and operated by Wiltshire Council and has private sector companies in the health, life science and defence and security sectors.
Орналасқан жері
Портон Даун – Англияның Уилтшир графтығында, Солсбериге жақын Портон ауылының солтүстік-шығысында орналасқан. Солтүстік-батыс жағында Qinetiq компаниясы басқаратын Боскомб Даун әуежайы жатыр. Кейбір карталарда мұндағы кешенді қоршаған аймақ "Қауіпті аймақ" деп көрсетілген.
Мемлекеттік пайдалану тарихы
Портон Даун 1916 жылы Соғыс министрлігінің тәжірибелік станциясы ретінде ашылды, одан кейін көп ұзамай Корольдік инженерлер тәжірибелік станциясы деп аталды, 1915 жылы немістердің осы соғыс құралын қолдануына жауап ретінде химиялық қаруды сынау үшін. Зертхананың міндеті – Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық қарулы күштер қолданған хлор, горчичный газ және фосген сияқты химиялық қару агенттеріне қатысты зерттеулер мен әзірлемелер жүргізу болды. Портондағы жұмыс 1916 жылдың наурыз айында басталды. Сол кезде Портон мен Идмистон төңірегінде тек бірнеше коттедждер мен шаруашылық ғимараттар ғана шашырап жатты. 1917 жылдың мамырына қарай газға қарсы қорғаныс және тыныс алу аппаратын жетілдіруге бағытталған жұмыс Лондоннан Портон Даунға көшті, ал 1918 жылға қарай бастапқы екі барақша 50 офицер мен 1100 әскерден тұратын үлкен барақшалы лагерьге айналды. 1918 жылғы қару тоқтату туралы келісімге қол қойылғаннан кейін Портон Даундағы штат қысқартылды.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі
1919 жылы Соғыс министрлігі химиялық соғыс пен қорғаныс саласының болашағын қарастыру үшін Голландия комитетін құрды. 1920 жылы Кабинет комитеттің Портон-Даундағы жұмыстың жалғасуы жөніндегі ұсынысына келісті. Осы күннен бастап ақырындап дамуға бейімделген құрылыс бағдарламасы және азаматтық ғалымдарды кезең-кезеңімен жұмысқа алу жүзеге асты. 1922 жылы 380 әскери қызметші, 23 ғылыми және техникалық мемлекеттік қызметкер, сондай-ақ 25 "азаматтық қызметкер" жұмыс істеді. 1923 жылы жаңа құрылған Silver Star Motor Services Солсбери мен Портон-Даун арасында автобус қатынайтын қызметті іске қосты. 1925 жылы азаматтық персонал саны екі есеге артты.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде CDES-тегі зерттеулер азот қышасы сияқты химиялық қаруларға шоғырланды. Одақтас әскерлері Германияға енген кезде, олар жаңа химиялық соғыс заттарын қамтитын, соның ішінде сарин сияқты аса улы органофосфорлық жүйкелік заттар бар қару-жарақ пен оқ-дәрілердің қолданыстағы қоймаларын тапты, бұл заттар сол кезде Ұлыбритания мен одақтастарға белгісіз болған.
21 ғасыр
2001 жылға дейін Портон Даунда орналасқан әскери нысандар Ұлыбритания үкіметінің Қорғаныс бағалау және зерттеу агенттігінің (DERA) құрамында болды. DERA екі бөлікке бөлінуге тиіс болды: бастапқыда мемлекеттік компания болған QinetiQ және QinetiQ-тің жоспарланған жекешелендіруіне сәйкес келмейтін DERA-ның қызметтерін біріктіру үшін құрылған Қорғаныс ғылымдары мен технологиясы зертханасы (Dstl); әсіресе Портон Даун алаңы. 2013 жылы Dstl ғалымдары Сириядан әкелінген зарин үлгілерін сынап, сол жерде әлі де өндіріліп жатқан сарбаздардың жабдықтарын бағалады.
Саттон Оук, Мерсисайд
Саттон Оуктағы фабрика 1917 жылы Соғыс департаментімен реквизицияланды, «Sutton Oak HM Factory» деп аталды және дифенилхлороарсин химиялық соғыс агентін шығара бастады. 1922 жылы бұл жерде адмазит өндірісі басталды. 1923 жылы Соғыс кеңсесі реквизицияны тоқтатып, осы учаскені сатып алып, оны Соғыс кеңсесінің ғылыми-зерттеу орталығы деп атады, сондай-ақ Химиялық соғыс зерттеу орталығы, кейін Химиялық қорғаныс зерттеу орталығы Саттон Оук деп те белгіленді. 1920 жылдары бұл нысан қыша газы өнімдерін өндіруге көшті, бұл HS түрінен басталып, 1930 жылдары HT түрі қосылды, сонымен қатар қару-жарақтарды толтыру жұмыстары да жүргізілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл жерде тәжірибелік мақсаттар үшін зарин нервтік газы да өндірілді. 1957 жылы бұл нысан жабылып, көптеген жұмыстар Нансекуке химиялық қорғаныс орталығына ауыстырылды.
RRH Портрейт, Корнуолл
1940 жылы салынған Корольдік әуе күштері орны 1949 жылы шілдеде Химиялық қорғаныс мекемесі Нанцекуке деп аталды. 1950 жылдардың басында сынақ өндіріс орнында зарин өндірісі басталды, 1954 жылдан 1956 жылға дейін шамамен 20 тонна өндірілді. Бұл Ұлыбританияның суық соғыс кезеңіндегі химиялық қорғанысы үшін резервтік және өндіріс орны ретінде жоспарланған, аса қауіпті нервтік агенттерге, соның ішінде негізінен зертханалық сынақтар үшін және өндіріс жобаларын растау мен химиялық процестерді жаппай өндіріс үшін жетілдіруге арналған VX-тің шағын көлеміне баса назар аударылды; VX агентінің толық көлемде өндірісі ешқашан жүзеге аспады. 1950 жылдардың соңында химиялық қару өндіріс орны консервацияланды, бірақ 1960 және 1970 жылдары қажет болған жағдайда өндірістің оңай қайта басталуын қамтамасыз ететін жағдайда сақталды.
Мемлекеттік емес пайдалану
1990 жылдардың ортасынан бастап Портон Даун кампусындағы ғимараттарды пайдалануға бірнеше шағын ғылыми стартаптарға рұқсат берілді. Tetricus Science Park-та GW Pharmaceuticals және басқа да компаниялар орналасқан. Портон ғылым паркін құру 2016 жылы Уилтшир кеңесі, Суиндон және Уилтшир жергілікті кәсіпкерлік серіктестігі және Еуропалық өңірлік даму қорынан 9,5 миллион фунт стерлинг қаржыландырылды. Бірінші ғимарат 2018 жылы ашылды, ол жерде Dstl технологиясын коммерцияландыру компаниясы Ploughshare Innovations тағы басқа ұйымдар орналасқан. 2022 жылы одан әрі кеңейту жұмыстары басталды.
Ашық ауада
1942 жылы Грюинард аралы сынақтар кезінде антракс спораларының бұлты арал үстінде таратылғаннан кейін антракспен қауіпті түрде зарарданды. 1981 жылы белсенділер тобы аралға қонды және топырақ үлгілерін жинады, олардың бір бөлігі Портон Даунның есігіне қалдырылды. Сараптама көрсеткендей, үлгілерде әлі де антракс споралары сақталған, ал 1986 жылы үкімет аралды залалсыздандыру үшін қажетті шаралар қабылдауға міндетті болды. 1963 және 1975 жылдар аралығында МРЭ Лайм шығанағында сынақтар жүргізді, онда тірі бактериялар кемеден шашыратылып, желдің көмегімен жағалауға жеткізілді, бұл антракс шабуылын имитациялау мақсатында жасалды. Шашыратылған бактериялар Bacillus globigii және Escherichia coli сияқты салыстырмалы түрде қауіпсіз болды, бірақ кейіннен олардың кейбір осал адамдарға кері әсер ететіні мойындалды. Уэймут қаласы шашырату аймағынан жел бағытында орналасқан. 1990 жылдардың соңында бұл сынақтар жұртшылыққа белгілі болғаннан кейін, Дорсет округі кеңесі, Веймут және Портленд қалалық кеңесі және Пурбек аудандық кеңесі эксперименттерді зерттеу үшін қоғамдық сауалдау талап етті. Үкімет қоғамдық сауалдаудан бас тартты, бірақ профессор Брайан Спраттқа денсаулыққа ықтимал зиянды әсерлерін тәуелсіз зерттеуді тапсырды. Ол белгілі бір созылмалы аурулары бар адамдардың зардап шегуі мүмкін деген қорытындыға келді. 1954 жылы британ үкіметі биологиялық қарулар ғалымдарын Багам аралдарына жіберді, олар Венесуэлалық жылқы энцефалиті вирусын адам тұрмайтын аралдың жанында тарату үшін. Басқа зерттеулер Нигерияның оңтүстігіндегі Обанагорода төрт британдық ғылыми миссияның 15 ай бойы тәжірибелік жүйке газдарын таратып, олардың әсерін бағалағанын көрсетті. 2004 жылдың мамыр айында Рональд Мэдисонның жүйкелік агент сарин сынағы кезінде қайтыс болуына қатысты екінші сауалдау басталды, оның туыстары мен жақтастары көп жылдар бойы осы мәселені көтергеннен кейін, ол заңсыз деп танылды. Қорғаныс министрлігі шешімге шағымданып, ол күшінде қалды, ал үкімет 2006 жылы істі реттеді. 2006 жылы 500 ардагер сынақтардың салдарынан зардап шеккендерін мәлімдеді. 2006 жылдың ақпанында үш бұрынғы әскери қызметкер 1950 жылдары олардың келісімінсіз ЛСД берілгенін мәлімдеп, соттан тыс келісім арқылы өтемақы алды. 2008 жылы Қорғаныс министрлігі сынақтардың 360 ардагеріне 3 миллион фунт стерлинг төледі, бірақ жауапкершілікті мойындамады.
Романдар
Портон Даунға ұқсас институт, Мордон микробиологиялық зерттеу орталығы, 1962 жылы Алистер Маклиннің "Шайтанның жәндігі" романында кездеседі. Портон Даун 1977 жылы Десмонд Бэглидің "Дұшпан" романында, 2010 жылы Питер Робинсонның "Удың алдында" детективтік романында және 2022 жылы Саймон Мейоның "Тик-Ток" романында айтылады.
Фильмдер
Портон Даун 2022 жылғы психологиялық қорқыныш фильмі "The Sleep Experiment"-те көрсетілген, оны Джон Фаррелли түсірген. Екі детектив бес тұтқынның осы нысанда отыз күн бойы ояу ұсталып, жасалған құпия әскери эксперименттің апатты соңына қатысты тергеуді бастайды.
Теледидар
Портон Даун және 1940-шы жылдар мен 1950-ші жылдардың басында онда өткен іс-шаралар ITV телеарнасының «The Bletchley Circle» құпия сериясының екінші маусымының бірінші және екінші бөлімдерінде маңызды сюжеттік желі болды. Портон Даунда жүргізілген тәжірибелер BBC детективтік драмасы «Spooks»-та да көрсетілген, оның ішінде VX нейротоксикалық газы және басқа да қауіпті биологиялық қарулардың әзірленуі. Портон Даун 2020 жылғы BBC теледрамасы «Солсбери улануы»нда жиі еске алынады, ол Сергей және Юлия Скрипальдың 2018 жылғы улануына қатысты заттарды сынау арқылы атқарған рөлін көрсетеді. Портон Даун ITV-ның «Trigger Point» сериалында да жиі айтылады, ол әскери сападағы HMX 319 жарылғыш қоспасының, «Ең Көрнектінің жарылғышы» деген атпен белгілі, бастау тегі ретінде көрсетіледі.
Комикстер
Grimbledon Down – британдық карикатурист Билл Тиддидің көп жылдар бойы New Scientist журналында жарияланған комиксі. Комикс көріне беріс фиктивті Ұлыбритания үкіметінің ғылыми-зерттеу зертханасында өрбітеді, ол Портон Даун деген даулы биохимиялық зерттеу орталығына сілтеме жасайды.
Музыка
"Портон Даун" – Питер Хаммиллдің әні. Skyclad тобының "Jeopardy" әні Портон Даунда жүргізілген тәжірибелер туралы.