Кіріспе

Атомдық қарулар мекемесі (AWE) – Ұлыбритания Қорғаныс министрлігінің ядролық қарулар үшін жарықшаңдарды жобалауға, өндіруге және қолдауға жауапты ғылыми-зерттеу және өндіріс орталығы. Ол Атомдық қаруды зерттеу мекемесінің (AWRE) мұрагері болып табылады, негізгі орны бұрынғы RAF Aldermaston-да орналасқан, ал Бургфилд, Блэкнест және RNAD Coulport қалаларында ірі объектілері бар. AWE plc компаниясы AWE-нің күнделікті жұмысын қамтамасыз етеді, ол Қорғаныс министрлігіне тиесілі және ведомстволық емес мемлекеттік орган ретінде жұмыс істейді. 2021 жылдың маусымына дейін AWE plc компаниясы Jacobs Engineering Group, Lockheed Martin UK және Serco консорциумына AWE Management Ltd арқылы тиесілі болды, ол AWE-ні басқаруға 25 жылдық келісімшартқа (2025 жылдың наурызына дейін) ие болды, бірақ барлық нысандар Ұлыбритания Үкіметінің меншігінде қалды, ол AWE plc-дегі алтын үлеске ие болды. 2020 жылдың қарашасында Қорғаныс министрлігі келісімшартты бұзу шартын қолданғаны және 2021 жылдың шілдесінде AWE Plc-нің меншігін алатыны туралы хабарланды. Бұл мекеме Ядролық қарусыздану науқанының Альдермастон шеруінің Трафальгар алаңынан, Лондоннан басталатын соңғы нүктесі болып табылады. Алғашқы Альдермастон шеруін Тікелей әрекет комитеті ұйымдастырды және ол 1958 жылы өтті.

Атомдық қаруды зерттеу мекемесі

Британдық ядролық қару бағдарламасы, сол кезде Өнімдер министрлігінде "Жоғары жарылғыш зерттеулер" жобасы деген атпен жұмыс істеді, 1950 жылғы 1 сәуірде бұрынғы RAF Aldermaston әуежайында құрылды. Әуежай Екінші дүниежүзілік соғыста салынған және Корольдік әуе күштері мен АҚШ армиясының Сегізінші және Тоғызыншы әуе күштері әскер тасымалдаушы (C-47) тобының базасы ретінде пайдаланған, сондай-ақ USAAF No 467 станциясы ретінде тіркелген. 1952 жылы "Жоғары жарылғыш зерттеулер" жобасы Атомдық қару зерттеу орталығы (AWRE) деп қайта аталды, ал Уильям Пенни алғашқы директор болып тағайындалды.

Меншік иесінің өзгеруі

1954 жылы AWRE жаңадан құрылған Ұлыбританияның Атом энергиясы жөніндегі басқармасына (UKAEA) берілді. 1971 жылы UKAEA-ның өндірістік қызметі жаңадан құрылған British Nuclear Fuels Ltd (BNFL) компаниясына ауыстырылды. 1973 жылы AWRE Қорғаныс министрлігінің Бас сатып алу басқармасына берілді. AWRE-нің қару-жарақ өндірісінің бір бөлігі екі Корольдік қару-жарақ фабрикасында (ROF) жүзеге асырылды: ROF Burghfield және ROF Cardiff. 1984 жылы бұл екі ROF басқа ROF-тардан бөлінді, олар мемлекеттік меншіктегі қорғаныс компаниясы Royal Ordnance plc болып құрылды және 1987 жылы жекешелендірілді. ROF Burghfield және ROF Cardiff Бас сатып алу басқармасында қалды және AWRE-нің бақылауына өтті.

AWE-нің құрылуы

1987 жылы AWRE, ROF Burghfield және ROF Cardiff бірігіп, Атомдық қарулар мекемесін (AWE) құрды, ал тағы бір жағдай екі жұмысшының плутонийді жұтқанымен байланысты болды. 1999 жылы Hunting BRAE келісімшартты BNFL, Lockheed Martin және Serco консорциумының AWE Management Ltd (AWE ML) компаниясына жоғалтты. AWE ML еншілес компаниясы AWE plc 2000 жылдың 1 сәуірінде AWE-нің барлық нысандарын басқаруға жауапкершілікті қабылдады. Бұл толық жекешелендіру емес, себебі Қорғаныс министрлігі AWE-нің барлық нысандарына және AWE plc-дегі алтын үлесіне ие болды. Сыншылар BNFL және Lockheed Martin компанияларының да қауіпсіздік көрсеткіштерінің мінсіз еместігін атап өтті. BNFL ядролық отын сапасын тексеруде жасалған жалғандықтың әшкере болуына тап болды, ал Lockheed АҚШ-тың ядролық объектілерінің жұмысы туралы сынаулы есептерге ие болды. Lockheed-тің кемшіліктерінің ішінде Теннесси штатының Оук-Ридж қаласындағы Y 12 объектісіндегі қауіпсіздікке қатысты мәселелер бар, бұл американдық қару зауыты белгілі бір жағынан Альдермастонға ұқсас. 2008 жылдың желтоқсанында BNFL-дің AWE Management Ltd-дегі үлесі американдық инженерлік қызметтер компаниясы Jacobs Engineering Group-қа сатылды. 2013 жылдан бері Ядролық реттеу басқармасы (ONR) "қауіпсіздік және сәйкестік мәселелеріне, сондай-ақ заманауи стандартты ауыстыру объектілерін жеткізудегі кешігулерге байланысты ескірген объектілерде операцияларды жалғастыруға" байланысты AWE-нің екі нысанына да күшейтілген реттеу назарын аударды. ONR жаңа объектілер аяқталғаннан кейін 2021 жылы AWE қалыпты реттеу назарына оралатынын күтті. AWE ғалымдары Александр Литвиненко улануынан кейін радиоактивті удың іздеу жұмысына қатысты. Гамма сәулелері анықталған жоқ; алайда, BBC хабарлағандай, AWE ғалымы, ондаған жылдар бұрын Ұлыбританияның алғашқы атом бомбасы бағдарламасында жұмыс істеген, 803 килоэлектрон вольт (keV) энергиясындағы шағын өсімді полоний-210 гамма сәулесінің сигналы ретінде таныды, ол ерте ядролық бомбалардың маңызды құрауышы болды, бұл дұрыс диагнозға әкелді. Альфа сәулесін анықтауға арналған спектроскопияны қолдана отырып жүргізілген қосымша сынақтар нәтижелерді растады. 2015 жылдың шілдесінде Ядролық реттеу басқармасы AWE-ге жақсарту туралы бұйрық беріп, ол тұрғындар мен қызметкерлеріне қауіпті азайту үшін жоғары белсенді радиоактивті қалдықтарды басқарудың ұзақ мерзімді стратегиясы бар екенін көрсетуін талап етті. 2011 жылы Бёргфилдте жаңа оқ-дәрілерді құрастыру және бөлшектеу объектісін салуға арналған MENSA жобасы мақұлданды, ол 2017 жылы 734 миллион фунт стерлинг сомасында аяқталуы тиіс болды. 2020 жылы Ұлттық аудит кеңсесінің есебінде шығындар 1,07 миллиард фунт стерлингтен 1,8 миллиард фунтқа дейін өскені және аяқталу мерзімінің 2023 жылға ықшамдалғаны анықталды. Құрылыс жобалау аяқталмай басталды және тәуекел мердігерлермен бөліспеді, сондықтан олар шығындарды бақылауға ынталанбады.

Мемлекеттік басқаруға қайта оралу

2020 жылдың қараша айында Қорғаныс министрлігі келісімшарт бойынша белгілі бір шарт орындалмаған жағдайды тудырғаны және 2021 жылдың шілдесінде AWE Plc компаниясының меншігіне өтетіні жарияланды.

Қауіпсіздік рекорды

2010 жылдың 3 тамызында AWE Aldermaston-дағы жарылғыш заттарды өңдеу аймағында өрт шықты, осының салдарынан жақын жерде тұратын адамдар үйлерінен эвакуацияланды. Жергілікті газет жүргізген тергеу көрсеткендей, 2000 жылдың 1 сәуірінен 2011 жылдың 5 тамызына дейін AWE нысандарының ішінде 158 өрт болған, ал өрт сөндіру бригадасы осы кезеңде аптасына орташа есеппен төрт рет дабылға шақырылған. Денсаулық және қауіпсіздік жөніндегі басқарма 2010 жылғы өрт бойынша жүргізген тергеуінен кейін AWE plc-ді денсаулық пен қауіпсіздік саласындағы үш қылмысқа тарту туралы шешім қабылдады, ал бұл іс бойынша алғашқы сот отырысы 2012 жылдың 6 тамызында өтті. 2013 жылдың 16 мамырында AWE 1974 жылғы Еңбек және еңбек қауіпсіздігі туралы заңға қарсы келетін бір қылмыс жасағанын мойындады.

Қауіпсіздік бұзушылықтары

2013 жылы бір құпия ақпарат беруші базаны күзеткен полиция қызметкерлерінің салдарынан туған қауіпсіздіктегі бұзушылықтарды билікке хабарлады. Қорғаныс министрлігі қауіпсіздікке ешқандай қауіп төнген жоқ деді, бірақ Қорғаныс министрлігінің полициясы бұл оқиғаны "өте қиын" жағдай деп бағалады. Алты офицер осылайша жасаған өрескел тәртіпсіздігі үшін жұмыстан шығарылды, ал 25-і өз еркімен кетті.

AWE Blacknest (Қара ұя)

Бұрын Қорғаныс министрлігінің құрамында болған AWE Blacknest 40 жылдан астам уақыттан бері сот сейсмологиясы саласында маманданған, жер астындағы ядролық жарылыстардың сейсмикалық сигналдарын жер сілкінісінен туындаған сигналдардан ажырату әдістерін зерттеп келеді. Ол AWE негізгі орналасқан жерінен шамамен 1 миль батысқа орналасқан. Blacknest-тің басты міндеті – жер асты жарылыстарын анықтау және оларды анықтау үшін сейсмикалық техниканы пайдалану жөніндегі біліктілікті дамыту және сақтау болып табылады. Бұл білім мен техникалар бұрын Ұлыбритания үкіметіне басқа елдер жасаған ядролық жарылыстар бойынша бағалаулар ұсыну үшін қолданылған. Бұл сараптама 1996 жылы қол қойылған, бірақ 2015 жылға дейін күшіне енбеген Ядролық сынақтарды толыққанды тыйым салу шартына Ұлыбританияның үлесі ретінде пайдаланылатын болады.