Кіріспе

ROF Glascoed (қазіргі BAE Systems Munitions Glascoed) Ұлыбритания үкіметіне тиесілі, Корольдік қару-жарақ фабрикасы (ROF) ретінде салынған. Ол 20 оқ-дәрі толтыру зауытының бірі ретінде жоспарланған. Басқа ұқсас нысандардан өзгеше, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін де өндірісті жалғастыру ниетімен, ол тұрақты ROF ретінде салынған. 1980 жылдары Корольдік қару-жарақ фабрикалары жекешелендірілгеннен кейін ол Royal Ordnance plc компаниясының құрамына кірді, ал кейін BAE Systems өндірістік бөлімшесіне айналды. 1940 жылдың сәуірінен 1993 жылға дейін ол Ұлы Батыс темір жолының Коулфорд, Монмут, Уск және Понтипул тармағы арқылы қызмет көрсетілді.

Ерте тарих

1930 жылдардың аяғында, 1939 жылғы соғысқа дейін, британ үкіметі қару-жарақ және оқ-дәрі өндірісін әуе шабуылына ең осал деп есептелген ірі қалалар мен Англияның оңтүстік-шығыс бөлігінен ауыстыру стратегиясын жасады. Осының нәтижесінде, Жабдықтау министрлігі бірнеше Корольдік қару-жарақ фабрикаларын және оларға қосымша фабрикаларды салды. Монмутширдегі Понтипул мен Уск арасындағы аңғарда Гласкодта оқ-дәрі толтыру фабрикасы орналасқан. Осы жердің таңдалу себебі – оның шалқап жатқандығы, төбелермен қоршалған қорғалған жер бедері және жарылғыш заттарды өңдеуге ыңғайлы ылғалды микроклиматы болды. Көбінесе ауыл шаруашылығы жерлері мәжбүрлі түрде сатып алынды. Бұған қоса, қажетті жұмыс күші 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде жұмыссыздықпен ауыр соққан Ұлыбритания аймағына пайда әкелді. Ресми түрде "ROF 54" деп аталған жаңа фабрика, Вулвичтегі Корольдік Арсеналда (Вулвич Арсеналы) оқ-дәрі өндірісіндегі көп жылдық тәжірибесіне сүйене отырып жобаланды. Қауіпсіздік ең маңызды мәселе болды. Жеке өндіріс ғимараттарының дизайны, стилі және арақашықтығы оларды кең ашық кеңістіктермен, сондай-ақ шамамен 20 фут (6 м) биіктіктегі шөптесін төбелермен, және өте қалың темірбетон қабырғалармен және көпірлермен – траверсалармен бөліп тұрды. Осы инженерлік құрылымдардың мақсаты – кез келген жарылысты жанындағы ғимараттар мен құрылымдарға емес, тік жоғары бағыттау болды. Объектіде кең көлемдегі жер асты қоймалары, молниядан қорғау жүйесі және жолдар, тас жолдар мен теміржолдармен байланысты жеке ғимараттар салынды. 1000 акр (4 км²) аумақтағы құрылыс жұмыстары 1938 жылдың ақпанында басталды, Жұмыс министрлігі агенттік қызметін атқарды, ал құрылысын Кардиффтен келген құрылыс компаниясы жүзеге асырды. Фабрика 1940 жылдың сәуір айында ресми түрде ашылды және 1941-1942 жылдары толық өндіріс деңгейіне жетті.

Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысы

ROF Glascoed өзінің ең жақсы кезеңінде әрқайсысы нақты бір процеске арналған, қажеттілікке орай пайдаланылатын 700-ге жуық бөлек ғимараттармен мақтанды. Онда әлі де 10 миль (16 км) жол, 8 миль (13 км) периметрлік қоршау және соңғы жылдарға дейін 17 миль (27 км) стандартты теміржол жүйесі бар. Бұл жүйе жолаушылар станциясы мен жүк түсіру алаңдарын қамтиды. Ол Понтипул және Монмут арасындағы Ұлы Батыс теміржолының (GWR) тармақ желісімен байланысты. Бұл теміржол байланысы күніне үш рет 13 000-ға жуық жұмысшыны кіргізіп-шығаруға, сондай-ақ шикізат пен компоненттерді қабылдауға және дайын өнімдерді жөнелтуге мүмкіндік берді. Төтенше жағдайларда жылдам жауап беруге тиіс менеджерлер мен қызметкерлерді орналастыру үшін жақын жерде шағын тұрғын үйлер салынды. Алғашқыда ROF Glascoed Корольдік теңіз күштері үшін теңіз миналарын өндіруге жоспарланған. Алайда, одан басқа, RAF-ке ауыр бомбалар мен пиротехника (мысалы, нысаналарды белгілеуге арналған және аспан маркерлері) жеткізілді. ROF Glascoed-те құрастырылған қарулардың ішінде RAF Бомбалау командованиесі үшін 8000 фунттық жоғары сыйымдылықтағы бомбалар («печеньелер») және Барнс Уоллис жасаған «Highball» домалап түсетін бомбасы бар. Бұл бомба 1943 жылдың мамырында Рураңғалының су қоймаларына шабуыл жасаған RAF 617 эскадрильясы қолданған, көбірек танымал «Upkeep» қаруының кіші нұсқасы болды. Заманауи АРП жоспарлауы негізінен Стэнли Болдуиннің «бомбалаушы әрқашан өтеді» деген тұжырымына негізделген. Сондықтан Гласкодтың жанындағы Понтипулдағы төбедегі жергілікті Фолли мұнарасы Люфтваффе үшін ROF зауытына шабуыл жасау үшін бағытталған нысана ретінде қарастырылды. Мұнара соғыстың басында бұзылып, 1994 жылға дейін қайта салынбады және содан бері шағын туристік орталыққа айналды. Шындығында, ROF Glascoed соғыс кезінде тек екі рет бомбаланды. 1940 жылдың 31 қазанында бір жұмысшы қаза тауып, бірнеше адам жараланды. Бұл оқиғаға күндіз 12 бомба тастаған жалғыз Heinkel He111P бомбалаушысы себеп болды, бірақ зауытқа көп зиян келтірмеді. Соғыстан кейінгі есептерде бомбалаушы экипажының 65 шақырым қашықтықтағы Бристольдегі Филтон әуежайын бомбалағанына сенгені көрсетілді. Соғыстан кейін ROF Glascoed бетоннан құрылыс өнімдерін өндіру және пайдаланылмаған оқ-дәрілерді жою сияқты қызметтерін кеңейтті. Корея соғысының салдарынан суық соғыстың шиеленісі күшейгені ROF Glascoed-те әртүрлі оқ-дәрілерді толтыру, құрастыру және жинау көлемін арттырды. Оларға далалық артиллерия мен гаубицаларға, танктер мен басқа да соғыс машиналарын, минометтер мен әуе бомбаларын, зымырандар мен торпедалардың оқ-дәрілерін, жарықшаштарды, пиротехникалық және түтін бомбаларын қоса алғандар кірді.

Соғыстан кейінгі өмір сүру

1987 жылы жекешелендіруге дейін Корольдік қару-жарақ фабрикалары мемлекеттік ведомствоның құрамында болды. Бүгінде Гласкойд BAE Systems Global Combat Systems Munitions компаниясымен басқарылады. Басқа ROF-тар жабылып, Гласкойд Ұлыбританиядағы оқ-дәрі толтырудың жалғыз мекемесі болып қала береді және өнімдерін экспорттайды, сондай-ақ Ұлыбритания Қорғаныс министрлігіне (MoD) жабдықтайды. Қазір Гласкойдта 400-ге жуық адам жұмыс істейді және ғылыми-зерттеу және әзірлеме жұмыстарына, сондай-ақ өндіріс құралдарын жақсартуға көп инвестиция жасады. Соңғы жылдары Гласкойд артиллериялық снарядтар мен басқа да жарылғыш заттарда сезімталдығы төмен оқ-дәрілер саласында тәжірибе жинақтады. Олар Rowanex 3601 (күшейткіш) және Rowanex 1100 (негізгі заряд) сияқты PBX құрамын пайдаланады, бұл құрамы апаттар қаупін азайтуға арналған, мысалы, кездейсоқ түсіру, қыздыру, үйкеліс немесе соққыдан жарылу. Мұндай оқиға 1967 жылы USS Forrestal кемесінде болған. 1990 жылдардың ортасына дейін қауіпсіздік мақсатында британдық картографиялық қызметтердің карталарында барлық операциялық ROF нысандарының толық мәліметтері болмады; карталарда нысандар ROF-тар салынар алдындағы күйінде көрсетілген, бірақ кейде нысан шекараларын анықтау мүмкін болды. Жаңа басылымдарда ғимараттардың, ішкі жолдардың және теміржол байланыстарының толық мәліметтері көрсетілген, олар жай ғана "қойма" немесе "зауыт" деп белгіленген. 2008 жылдың 20 тамызында Қорғаныс министрлігі (Ұлыбритания) BAE Systems компаниясымен 15 жылға 2 миллиард фунт стерлингтік келісімшарт жасады, ол британдық әскерін орташа және ұсақ калибрлі оқ-дәрілермен жабдықтауға бағытталған. 2024 жылдың 17 сәуірінде жарылыс болғаннан кейін шұғыл көмек қызметтері шақырылды. BAE Systems компаниясы қауіпсіздік шараларының "бірден іске қосылғанын" және шұғыл көмек қызметтерінің оқиға орнына келгенін мәлімдеді. Компания өкілі ешкім зардап шекпегенін, жергілікті тұрғындарға қауіп жоғын және өндіріс үздірілмегенін хабарлады. Оқиғаның нақты себебі әлі тергеліп жатыр.