Кіріспе

Құрмет, ізет, зор сыйға тарту немесе белгілі бір адамға, орынға немесе нәрсеге деген терең сезім.

Изет – белгілі бір адамға, орынға немесе нәрсеге деген құрмет, ізет, зор сыйға тарту немесе махаббат. Бұл термин латын тіліндегі adōrātiō сөзінен шыққан, ол "біреуге немесе бір нәрсеге құрмет көрсету немесе табыну" дегенді білдіреді.

Ежелгі Рим

Классикалық Римде құлшылық ету ең алдымен құрмет көрсету немесе ғибадат ету әрекеті болды, ол римдіктер арасында ауызға қол көтеру, оны сүйіп, содан кейін құлшылық етілген нысанға қарай сілтеу арқылы орындалды. Құлшылық етуші басын жауып, содан кейін солдан оңға қарай бұрылар еді. Кейде ол құдайлардың мүсіндерінің аяқтары мен тізелерін сүйеді, ал Сатурн мен Геркулес бас ашық күйінде құлшылыққа ие болды. Табиғи даму нәтижесінде, бастапқыда тек қана құдайларға көрсетілген құрмет, монархтарға да көрсетіле бастады. Осылайша, грек және рим императорларына иіліп немесе тізе бүгіп, императорлық киімге қол тигізіп, сосын қолын кері тартып ерініне тигізу арқылы, немесе императорлық киімді тікелей еріндеріне тигізу арқылы құлшылық ететін.

Ежелгі Таяу Шығыс

Шығыс елдерінде құлшылық одан да төмендеу қылықпен жасалған. Ұлы Кирдің әкелген персиялық әдісі – патшаның тізесіне сүйіп, бетімен жерге құлау, маңдайды жерге тигізіп, жерге сүйісу еді. Маңдайды жерге тигізу, әдетте белгілі бір рет қайталанатын, шығыс елдерінің билеушілеріне көрсетілетін құрметтің бір түрі болды. Яһудилер құрмет көрсету үшін сүйіскен, сондай-ақ Ескі өсиетте айтылған басқа да топтар да осылай істеген. Мысалы, 1 Патшалар кітабының 19:18 аятында Құдай былай дейді: «Бірақ Израильде Баалға бас иіп, оны сүймеген жеті мың адамды Мен қалдырдым». Ал 2 Забурдың 12 аятында: «Баласын сүйіңдер, әйтпесе Ол ашуланып, сендердің жолыңнан адасып қаласыңдар». (Ошия 13:2-ге де қараңыз.) Папа Франциск осыған ұқсас пікір білдіріп, былай деп жазды: «Евхаристияға жасалатын мәңгілік құлшылық шіркеу өмірінің барлық деңгейінде артып келеді. Дегенмен, қайырымдылық талаптарына сай келмейтін, жекешелендірілген және жеке руханилықты ұсынуға құмарланудан сақтануымыз керек» (Evangelii gaudium, 262). Кейбір шіркеулерде «құрмет ету капеллалары» бар, онда Евхаристия адалдар осы арқылы имандылықтарын нығайта алуы үшін үнемі ашық тұрады. «Арс пасторы Қасиетті Жұбаны алдында сағаттап тұратын. Оған сол уақытта не істейтінін не айтатынын сұрағанда, ол: «Ол маған қарайды, мен де Оған қараймын», – деп жауап беретін».