Кіріспе

Римдік ақыл-парасат құдайы, римдік құдай Минерва (/m//ə/'/n//ɝ//v//ə/; ; ) – ақыл-парасат, әділдік, заң, жеңіс және өнер, сауда, стратегияны қолдаған римдік құдай. Ол соғыс құдайы да есептеледі, бірақ Марс сияқты құдайлардың зорлық-зомбылығына қарағанда стратегиялық соғысқа баса назар аударады. Б.з.б. екінші ғасырдан бастап римдіктер оны грек құдайы Афинамен теңестірді. Минерва – Юпитер мен Юнонамен бірге Капитолий үштігіндегі үш римдік құдайдың бірі. Минерва – бойжеткен құдай. Оның құзыретіне музыка, поэзия, медицина, даналық, сауда, тоқыма және қолөнер кіреді. Минерва көбінесе қасиетті жануары – әдетте "Минерваның сұлуы" деп аталатын сұлумен бейнеленеді, ол оның даналық және біліммен байланысын, сондай-ақ сирек жағдайда жылан мен зәйтүн ағашын символдайды. Минерва көбінесе атлеттік және күшті дене бітімі бар, бойы биік әйел ретінде бейнеленеді. Ол көбінесе қару-жарақ киіп, найза ұстайды. Маңызды римдік құдай болғандықтан, оған үлкен құрметпен қаралады, оны құрметтейді және бағалайды. Маркус Теренций Варро оны идеал және ғаламның жоспарының тұлғасы деп есептеді.

Этимология

Минерва атауы прото-италиялық *meneswo ("ақылды, түсінікті") сөзінен, ал түпкілікті прото-индоевропалық (PIE) *menos ("ой") сөзінен шыққан. Гельмут Рикс (1981) және Герхард Мейзер (1998) PIE туындысы *menes ueh₂ ("ақыл-оймен жабдықталған, ақылды") дегенді көбістік форма ретінде ұсынды.

Шығу тегі

Минерваның тууы туралы аңыз Афинаның тууына ұқсас. Онда Минерва Юпитер жұтып қойған Метистен туған, ол әкесінің басын жарып, толық қаруланған күйде, қару-жарақпен шықты. Юпитер Метис титанымен қарым-қатынас жасады, соның салдарынан ол одан қашу үшін түрленуге тырысты. Осы кезде Юпитер өзінің баласы оны биліктен құлатып, Сатурнды құлатып, ал Сатурн Каэлусты құлатқан болатын деген болжамды еске түсірді. Баласы еркек болып, одан күшті болып өсіп, оның орнына аспанды билейтінінен қорқып, Юпитер Метисті алдап, оны шыбыққа айналдырып жұтып қойды. Титан Минерваны дүниеге әкеліп, Юпитердің ішінде баласына қару-жарақ жасады. Кейбір деректерде Метис Юпитердің санасында оның даналығының көзі ретінде тірі қалды. Ал басқалары оның Минерваның тууына себепкер болғанын айтады. Ұдайы соққы мен шу Юпитерді қатты ауырсынуға шалдықтырды. Ауырсынуды басу үшін Вулкан балғамен Юпитердің басын қақты, содан жарықтан Минерва толыққанды, ересек және толық қару-жарақпен пайда болды.

Мифологиядағы болуы

Минерва – рим мифологиясындағы маңызды тұлға. Ол көптеген танымал мифтерде кездеседі. Грек құдайы Афинаның көптеген әңгімелері рим мифологиясында Минерваға жатқызылады, мысалы, Афина қаласының аты Минерва мен Нептун арасындағы жарыстан туындаған, онда Минерва зәйтүн ағашын жасаған.

Римдік Британиядағы ғибадат

Римдіктер Британияны жаулап алған кезеңде, ағаш шеберлері Минерваның суретімен әшекейленген құралдарын иеленуі әдеттегі жайт болатын, осылайша қолөнердің құдайынан қорғаныш тілеу үшін. Кейбір әйелдер де шаштықтар немесе әшекейлер сияқты аксессуарларында оның бейнесін тағушы еді. Оның суреті тіпті табыттар мен мөр сақиналарында да кездесетін.

Монша

Римдік билік тұсында Минерва кельт құдайы Сулиспен теңестіріліп, олардың есімдері бірге және алмастырып қолданылды. Минерва су құдайы болмаса да, Минерва Медика ретіндегі зиялы кәсіптермен байланысы оны емші құдайша ретінде қарастыруға мүмкіндік берді, ал Бат қаласындағы эпиграфикалық дәлелдер Минерва осылай түсінілгенін нақты көрсетеді. АҚШ Әскері, Әскери-теңіз күштері/Теңіз жаяу әскерлері және Жағалау күзетінің Құрмет медалінің ортасында Минерва бейнеленген. Әуе күштері Бостандық мүсінінің басын пайдаланады. Джон Робисонның "Конспирацияның дәлелдері" (1798) кітабында Бавария жарықтандырушыларының үшінші дәрежесі білімнің құдайының құрметіне Минервал немесе Минерваның інісі деп аталды. Кейіннен бұл атау Алестер Кроулидің ОТО ритуалдарының бірінші қадамы ретінде қабылданды. Минерва әйелдер мен балалар ауруханасы – Қытайдың Чэнду қаласындағы бірінші санаттағы аурухана. Макс Планк қоғамы – негізінен Германиядағы ғылыми-зерттеу институттарының қауымдастығы. Минерва Рио-де-Жанейро Федералды университетінің және Бразилиядағы басқа да білім беру ұйымдарының логотипінде бейнеленген.

Қоғамдық ескерткіштер мен орындар

Минерва мүсіні 1894 жылы Франк Хапперсбергер жасаған Сан-Францисконың азаматтық орталығындағы Пионерлер ескерткішінің орталық бөлігі болып табылады. Честердегі Хандбриджде Минерваға арналған шағын римдік киіз үйі тұр. Ол Ди өзеніне қарайтын қоғамдық саябақта орналасқан. Мадридтегі (Испания) Círculo de Bellas Artes ғимаратының шатырында Минерваның қола мүсіні тұр. Джон Чарльз Феликс Росси Ливерпуль қаласындағы қалалық әкімшілік ғимаратын безендіру үшін Минерва мүсінін жасады, ол 1799 жылдан бері тұр және қазірге дейін сақталған. Ол 2014 жылы қала жүргізген жөндеу жұмыстарының аясында қайта жаңартылды. Мексиканың Гвадалахара қаласындағы Минерва айналымында Лопес-Матеос, Вальярта, Лопес-Котилья, Агустин Яньес және Голфо-де-Кортес даңғылдарының қиылысында орналасқан құдайдың мүсіні үлкен фонтанмен қоршалған тұғырға орнатылған. "Әділет, даналық және күш осы адал қаланы қорғайды" деген жазу бар. Минерваның қола мүсіні Портленд (Мэн) қаласындағы Монумент алаңында тұр. 1891 жылы ашылған "Жеңіс әйел анамыздың ескерткіші" Франклин Симмонстың 14 фут биіктігіндегі қола мүсінін және Ричард Моррис Ханттың кіші қола мүсіндерін гранит тұғырға орнатқан. Энди Скотттың "Бриггейт Минервасы" Тринити Лидс сауда орталығының сыртында тұр. Минерва Италияның Павия қаласында теміржол станциясының жанында мүсін ретінде қойылған және қаланың маңызды нысаны саналады. 1889 жылы Якоб Фелде жасаған Минерваның қоладан құйылған мүсіні Миннеаполис орталық кітапханасында орналасқан. Минерва Фредерик Ракстулдың 1920 жылғы "Азаттыққа арналған құрбандық" ескерткішінде бейнеленген: Минерва ескерткіші Бруклиндегі ең биік нүкте, Battle Hill төбесінде, Нью-Йорк штатының Грин Вуд зиратында орналасқан. Минерва Нью-Йорк қаласындағы Геральд алаңындағы Жан Антонин Карлестің 1895 жылғы "Джеймс Гордон Беннетт ескерткішінде" 11 фут мүсін ретінде көрсетілген. Минерва мүсіні Уэллс колледжіндегі бас ғимараттың сыртында орналасқан. Жыл сайын жоғары сынып студенттері күзгі семестрдің басында Минерваны безендіреді. Минерва оқу жылы бойы безендіріліп тұрады, содан кейін сабақтардың соңғы күні таңында және Сикомор ағашының айналасында ән салғаннан кейін, жоғары сынып студенттері Минерваның аяқтарын кезекпен сүйеді, бұл оларға сәттілік, табыс және өркендеу әкеледі деп сендіреді. Австралияның Виктория штатындағы Балларат қаласындағы Балларат механика институтының басында Минерва мүсіні тұр. Сонымен қатар ғимараттың вестибюлінде Минерваның мозаикалық плиткасы және оның құрметіне аталған театр, "Минерва кеңістігі" бар. Минерваның қола мүсіні Солтүстік Каролина штатының Гринсборо қаласындағы Солтүстік Каролина университетінің кампусында орналасқан. Ол 2003 жылы 1953 жылғы түлектер тобы тапсырыс берген және мүсінші Джеймс Барнхилл жасаған. Минерваның құс құсын босатып жатқан мүсіні Алабама штатының Таскалуза қаласындағы Мандерсон Лэндинг паркіне орнатылған. Мүсінді Алабама университеті 2019 жылы Таскалуза қаласының екі жүз жылдық мерейтойына орай қауымға сыйлады. Минерва сонымен қатар Алабама университетінің мөрінде бейнеленген.