Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Максимилиян "Макс" Баће, сондай-ақ Милић (12 желтоқсан 1914, Пакоштане – 4 желтоқсан 2005, Сплит) – Югославия және Хорватия революционері.
Maksimilijan "Maks" Baće, also known as Milić (12 December 1914, Pakoštane – 4 December 2005, Split), was a Yugoslav and Croatian revolutionary.
Өмірбаян
Пакоштанеде (Задар маңы) туып, Сплитте өскен ол Загребте философия оқыды, 1934 жылы студенттік ұйымдастырушы болып, Югославия Коммунистік партиясына мүше болды. Оқу кезінде мемлекетке қарсы қызметтері үшін сотталып, Белградта алты айға түрмеге жабылды. 1937 жылы бітірген соң Испанияға кетіп, Испания Азамат соғысына республикалық жақта соғыс аяқталғанға дейін қатысты. Ол екі рет жарақаттанды, республикалықтар жеңілгеннен кейін Оңтүстік Францияда және Германияда тұтқындалды, онда нацистік ұшақ зауытында жұмыс істеуге мәжбүр болды. 1941 жылдың жазында қашып, Загребке қайтып келді.
Born in Pakoštane (near Zadar) and raised in Split, he studied philosophy in Zagreb, became a student organizer and a member of the Communist Party of Yugoslavia in 1934. While a student, for his anti state activities, he was convicted and imprisoned for six months in Belgrade. After graduating in 1937 he left for Spain where he took part in the Spanish Civil War on the Republican side until its conclusion. He was wounded twice, and after the republican defeat interned in Southern France and Germany where he was forced to work in a Nazi airplane factory. He escaped and returned to Zagreb in the summer of 1941.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1941 жылы Югославияға Орталық державалардың басқыншылығынан кейін Испанияда алған тәжірибесі бағалы болды. Оның туған жері Хорватия Италия мен Тәуелсіз Хорватия мемлекеті арасында бөлінді, Италия Далмацияда күшті оккупациялық күштерді орналастырды. Италия әскерлері серб халқы шоғырланған аймақтардағы королдік четниктермен қолдауға ие болды. Оккупация салдарынан көптеген далматиндықтар Титоның партизандары ұйымдастырған қарсылық қозғалысына қосылды. 1941 жылдың жазында құрылған, жағалау қалаларынан келген, идеалистік бірақ тәжірибесіз жастардан тұратын алғашқы отрядтар нашар басқарылды және Синь маңындағы Сплит аймағында операцияларға кіріспей тұрып-ақ итальяндық бөлімшелер тарапынан талқандалды. Бұл Далмациядағы қарсылық қозғалысына ауыр соққы болды. Загребке оралғаннан кейін Макс Баче партияның тапсырмасымен Сплитке жол тартты, осы сәтсіздіктің себептерін анықтау үшін. Содан кейін оған Биоково тауы аймағында жаңа көтеріліс ұйымдастыру міндеті жүктелді. Ол Сплиттегі отбасын қорғау үшін «Милич» әскери псевдонимін қабылдады және соғыс бойында адамдар оны осы атпен ғана білді. Баче партизандардың ауылдық халықтың қолдауына сүйенуі керек деп сенді, қала тұрғындары «шаруалар» деп атаған олардың стратегиясы 1942 жылдың басында нәтежесін берді, жаңа партизан отрядтары итальяндық, усташ және четник күштерімен шайқастарында көбірек төзімді және тиімді болды. «Милич» аймақтың шаруалары арасында танымал болды және еріктілер партизандар қатарына көптеп қосылғанда мыңдаған жаңа сарбаздарды дайындады. Далмациядағы Тугаре ауылы маңындағы операция кезінде Макс Баче кеудесіне оқ тиді және жолдастары оны өлгендей қалдырды. Ол жергілікті шаруа отбасының күтімі арқасында аман қалды, содан кейін Сплитке жасырын түрде кіріп, емделді. 1943 жылы ол Далмациядағы партизан отрядтарының бас қолбасшысы болып тағайындалды. 1943 жылдың қыркүйегінде Италия капитуляциялағаннан кейін Макс Баче Сплитте итальяндық күштердің тапсыруын қабылдаған партизан офицері болды, ал партизандар Далмацияның көп бөлігін қысқа мерзімге бақылауға алды. Алайда, итальяндықтардың орнына келген неміс күштері оларды тез арада ығыстырды. Далмация аралдары бірінен соң бірі немістердің бақылауына өткенде, партизан отрядтары ең алыс Вис аралына шегінді. Макс Баче аралға қолбасшылық етті және Иосип Броз Титоға аралды қорғауға бұйрық беруді сұрап, даулы телеграмма жіберді. Ол бұйрық алды, сонымен қатар партизан күштерінің тағы бір бригадасымен күшейтілді. Вис азаттығы кейіннен Титоның Босниядағы неміс әуе шабуылынан қашуына («Шығар қадам операциясы» деп аталды) оның Двар штабына, сондай-ақ партизандар мен одақтастар арасындағы алғашқы келіссөздердің орны болды. Азат етілген Вис сонымен қатар әскери жағынан басым немістермен болған қиын күрес кезінде партизандарға моральдық қолдау көрсетті. 1944 жылы Баче ОЗНА-ның негізін қалаушылардың бірі болды. Соғыс қызметі үшін Макс Баче Югославияның Халық қаһарманы атағын алды.
Experience gained in Spain proved valuable after the Axis invasion of Yugoslavia in 1941. His native Croatia was carved up between Italy and the Independent State of Croatia, with Italy fielding a strong occupation force in Dalmatia. Italian forces were supported by the pro royal Chetniks in Serb populated areas. The occupation led many Dalmatians to join the resistance organized by Tito's Partisans. The first detachments formed in Summer 1941 and manned by idealistic but inexperienced youths from coastal towns were poorly led and decimated by Italian units even before they began to operate in the Split hinterland in the vicinity of Sinj. This was a major blow to the resistance movement in Dalmatia. On his return to Zagreb Maks Baće was directed by the Party to travel to Split to discover the causes of that failure. He was then given the task of starting a new uprising which he organized in the region of the Biokovo mountain. He used the war pseudonym "Milić" in order to protect his family in Split and throughout the war people knew him only under that name. Baće believed that the partisans should rely on the support of rural people in the hinterland, referred to by citifolk as "peasants," and his strategy began to bear fruit in early 1942 when the new partisan detachments proved to be more resilient and more effective in their battles with the Italian, Ustasha and Chetnik forces. "Milić" became a popular name among the peasants of the region and he created thousands of new soldiers as the volunteers joined the partisans in large numbers. During an operation in the vicinity of the Dalmatian village Tugare Maks Baće was shot through the chest and left by his comrades as dead. He survived thanks to the care of a local peasant family and then smuggled himself into Split where he reconvalesced. In 1943 he was appointed the commander in chief of Partisan Detachments in Dalmatia. After the capitulation of Italy in September 1943 Maks Baće was the partisan officer who accepted the surrender of the Italian forces in Split, and the Partisans briefly took control of much of Dalmatia. However, they were soon expelled by the vastly stronger German forces which replaced the Italians. As one after the other of the Dalmatian islands fell to the Germans, partisan units withdrew to the most distant of them, the island of Vis. Maks Baće commanded the island and sent a controversial telegram to Josip Broz Tito requesting an order from him to defend the island. This he received, along with the reinforcement of another brigade of Partisan forces. A free Vis was later critical to Tito's own escape from German airdrop encirclement in Bosnia (called "Operation Knight's Leap") of his Drvar headquarters, as well as the locus of early negotiations between partisans and the Allies. Liberated Vis also served as moral support for the partisans in the many periods of almost hopeless struggle with the militarily superior Germans. In 1944 Baće was one of the founders of OZNA. For his war service, Maks Baće received the coveted medal of the People's Hero of Yugoslavia.
Соғыстан кейін
Соғыстан кейін Макс Баче Югославия үкіметінде министр, Жапония мен Швецияда елші, содан кейін Ұлттық Ассамблеяның мүшесі және хатшысы болды. Ол партиялық догмаларды сынай білетін еркін ойшыл еді және біртіндеп коммунизмге, сондай-ақ режимнің идеологиялық (тәжірибелік емес) саяси ойлауына көңілі тоймады. 1971 жылы Хорватия көктемі кезінде ол Коммунистік партиядан шығып, Сплитке зейнетке шықты, бұл оның маңызды саяси мәлімдемесі болды, сол кезде ол диссидент ретінде таныла бастады. 1990 жылдары демократия орнағаннан кейін де ол қоғамдық өмірден шеттеуді жалғастырды. Хорватиялық БАҚ оны 90 жылдығында сұхбатқа алғанда, Карл Маркс идеяларын сынаған кітап жазғанын айтты. Кітап 2003 жылы «Карл Маркстің абсурдылары» деген атпен жарық көрді. Ол 91 жасында отбасының үйінде табиғи себептерден қайтыс болды.
After the war Maks Baće was a minister in the government of Yugoslavia, its ambassador to Japan and Sweden and then a member of the National Assembly and its Secretary. He was a free thinker viewing party dogma critically and gradually became disillusioned with Communism and the ideological (as opposed to experience based) political thinking of the regime. In 1971 during Croatian Spring he made the significant political statement of resigning from the Communist Party, and retired to Split, at which point he began to be viewed as a dissident. His absence from public life continued even after the arrival of democracy in the 1990s. When the Croatian media interviewed him at his 90th birthday, he revealed that he was working on a book critical of Karl Marx's thought. The book was finished and published in 2003 as: "Absurds of Karl Marx" He died of natural causes in his family home at age 91.