Кіріспе

Джефферсон Парижде – Джеймс Айвори режиссерлік еткен 1995 жылғы тарихи драмалық фильм. Алғашқы атауы «Head and Heart» болған. Рут Правер Джабваланың сценарийі Томас Джефферсонның президенттік лауазымға тағайындалғанға дейін Франциядағы АҚШ елшісі қызметін атқарған кезеңінің және итальяндық ағылшын суретшісі Мария Косвеймен және оның құлы Салли Хемингспен болған деген қарым-қатынастарының жартылай көркемделіп баяндалған оқиғасын қамтиды. Фильм 14 миллион долларлық бюджетпен 5,9 миллион долларлық кіріс тауып, сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтсіз болды.

Сюжет

1784–1789 жылдар аралығындағы фильмде Джефферсон француз төңкерісі алдында Версальде АҚШ-тың Франциядағы өкілі ретінде бейнеленеді. Француз либералдары мен зиялылары оның король Людовик XVI мен Мария Антуанеттаның сыбайлас жемқорлығынан арылып, демократиялық үкімет құруға жетекшілік етеді деп үміттенеді. Ол қарапайым халықтың кедейлігіне қайғырса да, француз мәдениеті мен өркениетінің байлығына құмарланады. Шетелдегі алғашқы сапарында ол Францияның ұсынатын білімді сіңіріп, либералдық өнер мен ғылымдағы білімін кеңейтуге мүмкіндік алады. Жалғыз жесір Джефферсон әдемі (сондай-ақ үйленген) ағылшын-итальян суретшісі және музыканты Мария Косвеймен жақын қарым-қатынас орнатады. Ол оған барынша берілсе де, қайтыс болған әйелінің естелігінде және оған қайта үйленбеймін деген уәдесінде, сондай-ақ екі кіші қызының ойында болады. Ұлы қызы өте иешіл, ал Пэтси Марияның әкесіне тигізер ықпалына қызғанады. Мария оның сенімді серігі мен хат алмасушысына айналады, ал олардың қарым-қатынасы тез романтикалық сипат алады, бірақ Марияның күйеуінің болуы және Томас қайтыс болған әйеліне ешқашан үйленбеуге берген уәдесі бұл қарым-қатынасты қиындатады. Кейін Джефферсон өзінің құлы және кіші қызы Полидің серігі Салли Хемингске қызығушылық танытады. Оның үштен екі бөлігі ақ нәсілді, ол оның қайтыс болған әйелінің жарты әпкесі. Олардың әкесі Саллидің құл анасын үшінші рет жесір қалғаннан кейін күйеулікке алған; Салли олардың алтыншы баласы. Саллидің құл ағасы Джеймс Хемингс та Парижде, Монтичеллодағы Джефферсонның француздық аспазшысы болуға оқып жатыр. Бұл Джефферсонның Саллимен қарым-қатынасқа түсетініне күдік тудырады, бұл Пэтсиге мәлім болады және оны қынжырлатады. Ол Марияға шындықты айтады, ол Джефферсон мен Салли арасындағы жақындықты өз көзімен көреді және Джефферсонның назарына ие болмағанын сезінген соң, онымен қарым-қатынасын тоқтатады. Джордж Вашингтон Джефферсонға Мемлекеттік хатшы лауазымын ұсынғанда, ол оны қабылдап, отбасымен бірге үйіне қайтуға дайындалады. Салли Джеймске Джефферсоннан жүкті екенін айтады, бірақ Джеймс Париждегі бостандығынан айырылғысы келмей, Америка Құрама Штаттарына оралуға құштар емес, Саллиді баласы үшін онымен бірге қалуға көндіреді. Тек Джефферсон Джеймс пен Саллиге бостандық беретініне Киелі кітапқа ант бергенде ғана олар онымен бірге қайтуға келіседі. Джефферсон өлімінен кейін Саллидің барлық балаларына да бостандық беруге ант етеді, Пэтси куәгер болып, оның уәдесін орындауға ант береді.

Джефферсонның үйінде, "Ланжеак қонақ үйінде"

Ник Нолте Томас Джефферсон
Гвинет Пэлтроу Пэтси Джефферсон
Эстел Эоннет Поли Джефферсон
Тендиу Ньютон Салли Хемингс (Тенди Ньютон ретінде көрсетілген)
Сет Гиллиам Джеймс Хемингс
Тодд Бойс Уильям Шорт
Найджел Уитми Джон Трумбулл
Николас Сильберг Месье Петти
Кэтрин Семи Аспаз
Лионель Роберт Аспаздың көмекшісі

Лафайеттің үйінде

Грета Скакки Мария Косвей
Саймон Каллоу Ричард Косвей
Ламберт Уилсон Маркиз де Лафайет
Эльза Зилберштейн Адриенна де Лафайет
Уильям Мозли Жорж Вашингтон де Лафайет
Жан Пьер Омон д’Анкарвиль
Энтони Валентин Британ елшісі

Версальде

Майкл Лонсдейл Людовик XVI
Шарлотта де Туркхайм Мария Антуанетта
Дамиен Гройль Дофин
Луиза Балсан Корольдік қыз
Валерия Толедано Мадам Елизавета
Вернон Добтчефф Корольдің аудармашысы

Пантемонт абатханасында

Нэнси Маршэнд – Мадам Аббессе
Джессика Ллойд – Джулия

Доктор Месмердің үйінде

Даниэль Месгуиш – Месмер
Тибо де Монтелембер – ассистент

Опера театрында

Уильям Кристи – Дирижер
Жан Поль Фушекур – Дарданус
Исмаил Мерчант – Типу Сұлтанның елшісі

Патша сарайында

Винсент Кассель Камиль Демуленс Мартин Шевлье Мадемуазель Конта

Пайк округі, Огайо штаты

Джеймс Эрл Джонс Мэдисон Хемингс
Беатрис Уинд Мэри Хемингс
Тим Чоат Журналист

Өндіріс

Фильм Парижде, Рец шөлінде және Версаль сарайында түсірілді. Шөлдегі сахналар 1787 жылдың қыркүйегінде Джефферсон мен Косвей жасаған нақты сапарды қайта жасайды. Француздық эпизодтық актерлердің көпшілігі Comédie Française мүшелері. Ол 1995 жылғы Канн кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. Фильмде Антонио Сакчинидің 1784 жылғы "Дарданус" операсы пайда болады. Сонымен қатар, Марк-Антуан Шарпентьенің "Leçons de ténèbres" шығармасы Уильям Кристи мен Les Arts Florissants тобы, Жан-Поль Фушекур, Сандрин Пио, Софи Данеман және Жори Виникурдың орындауында ұсынылған. Арканджело Кореллидің "La Folia" пьесасын Нолте, Скаччи және Палтроу орындайды, бірақ саундтрек CD-сі басқалармен қайта жазылған. Гвинет Пэлтроу фильмге дайындалу үшін клавесинмен шұғылданса да, оның ойнауы Жакус Дюпли мен Клод Балбастрдың шығармаларымен бірге Жори Виникурмен дубляждалған. Скаччидің Мария Косвейдің "Мормора" әнін орындауы да дубляждалған. Фильмнің бюджеті 14 миллион долларды құрады.

Шығару

Фильм 1995 жылдың 31 наурызында Нью-Йорк және Лос-Анджелесте екі кинотеатр экранында көрсетілді.

Кассалық жинақ

Фильмнің тұңғыш демалысында тек екі экраннан 61 349 доллар табыс етті. АҚШ және Канадада ол 2 473 668 доллар жинады. Халықаралық саудада 3,4 миллион доллар, ал жалпы әлемдік табысы 5,9 миллион долларға жетті. Содан бері 1998 жылғы Nature журналындағы зерттеу Джефферсонның әкелік желісі мен Хемингстің бір ұрпағы арасындағы сәйкестікті анықтады. 2000 жылы Томас Джефферсон ескерткіш қоры басқа тарихи мәліметтерді ескере отырып, ДНК сынақтарының нәтижелері бойынша өз есебін жариялады және Томас Джефферсонның Саллидің кіші ұлы Эстон Хемингстің әкесі болуы "өте мүмкін" екенін, ал ол алты баланың әкесі болуы "көп мүмкін" екенін мәлімдеді, олардың төртеуі ересекке дейін өмір сүрді. Бұл мәлімдемеге әлі де кейбір адамдар қарсылық білдіруде.