Кіріспе
Вортсярв көлі () – Эстонияның оңтүстігінде орналасқан, 270 км² (104 миль²) ауданы бар көл. Бұл Эстониядағы екінші үлкен көл (Пейпус көлінен кейін) және толығымен Эстония аумағында жатқан ең үлкен көл. Көлдің тереңдігі теңіз деңгейінен 33,7 м жоғары. Емайоги өзені Вортсярв көлінен Пейпус көліне құяды.
Lake Võrtsjärv (; , Wirzsee) is a lake in southern Estonia with an area of 270 km² (104 mi²). It is the second largest lake in Estonia (behind Lake Peipus), and the largest lake situated entirely within Estonia. The shallow lake is 33.7 m (111 ft) above sea level. The river Emajõgi flows from Lake Võrtsjärv to Lake Peipus.
Тарих
Көлдің бассейні соңғы мұз дәуірінен бұрын пайда болған, бірақ кейін жылжыған мұз қабаттары оны өзгертіп, көлдің жағалауын ішінара тоздырып, ішінара шұңқыраны шөгінділермен толтырған. Көл қазіргі түрінде Орта Голоцен дәуірінен бері сақталған. Ол алғаш рет Генрихтің Ливония шежіресінде еске алынып, онда Worcegerwe деп аталған.
География
Көлдің салыстырмалы түрде төмен жағалауы оңтүстігінде батпақты, ал солтүстігінде құмды. Шығыс жағалауда Тамме ауылының жанында жағалау эрозиясы байқалады; бұл жартастарда девон кезеңіне жататын балықтардың көптеген қазба қалдықтары табылды, олар Шотландияда табылған ұқсас қазба қалдықтарымен салыстырылды. Көлдің оңтүстік бөлігінде бірнеше шағын арал бар. Олардың ішінде тек Тондисаар және Паксаар тұрақты аралдар болып табылады, ал Айнсаар су деңгейі төмендегенде түбекке айналады, ал Хайнассаар су деңгейі көтерілгенде су астында қалады. Көлдің солтүстік-шығысында Эстониядағы ең ірі табиғат қорығы – Алам-Педжа қорығы орналасқан.
Экология
Көлде шамамен 35 түрлі балық кездеседі, олардың бір бөлігі коммерциялық маңызы бар. 1950-1960 жылдардағы құнды түрлердің азаюынан кейін, бірқатар қорғау шаралары қабылданды, осының нәтижесінде жағдай жақсарды. Бүгінде жыл сайын шамамен 400 тонна балық ауланады. Бұл, есті балықтардың көшіп-қону қабілетіне байланысты, олардың Еуропаға жеткілікті мөлшерде оралмауынан туындайды. Табиғи есті балықтардың саны төмендеуіне байланысты, 2017 жылы Еуропалық Одақтың Ауыл шаруашылығы және Балық шаруашылығы кеңесі есті балықтардың көшіп-қону маусымында Балтық теңізінде балық аулауға үш айлық тыйым салу туралы шешім қабылдады. Балтық теңізінде ауланған есті балықтың көлемі алдыңғы жылы бар болғаны 700 кг құрады, ал Ворцярв көлінде жыл сайынғы орташа көрсеткіш 10,2-13,3 тоннаны құрады. Көл және оның жанындағы ылғалды жерлер құстардың көбеюі үшін маңызды орын, сондай-ақ көшпенді құстардың тоқтау орны болып табылады. Көл маңында барлығы 213 құс түрі тіркелді. Бұл, негізінен, нашар тазартылған ағынды сулардың әсерінен, сондай-ақ ауыл шаруашылығынан фосфор мен нитраттардың шайылуынан туындайды деп саналады. Сонымен қатар, көлдің шалшықтығына байланысты климаттың өзгеруі көлге күштірек әсер етеді.
Туризм
Бұл аймақ халықаралық жағынан туристік орын ретінде көп танылмаған, ал су сапасының нашарлауы балық аулау және туризмді дамытуға кедеріл келтіруде. Көлдің шығыс жағасында келушілер орталығы мен мұражай орналасқан. 2016 жылы көл мұзы үстінде өткен WISSA мұз қайығымен жүзу әлем чемпионатының өткел жері болды.