Кіріспе

Келісім бойынша мас болмайтын, басқалардың орнына көлік жүргізуге міндеттенген адам. "Жүргізуші-тағайындама" және "Жүргізуші-тағайындамасы" (әдетте DD деп аталады) терминдері басқалар алкогольдік сусындар ішетін кезде, көлікті жауапты түрде жүргізу үшін ішімдік ішпейтін адамды таңдауды білдіреді. Осылайша, практикалық және этикалық тұрғыдан алғанда, жүргізуші-тағайындама – бұл жолдастарын қауіпсіз үйлеріне жеткізу үшін, мас күйде жүргізудің орнына, сол кеште алкоголь ішпейтін адам. Мұндай шараларды қолдау мақсатында, кейбір барлар, мейрамханалар мен түнгі клубтар жүргізуші-тағайындамаларға тегін немесе жеңілдетілген бағамен сусындар ұсынады.

Тарих

Белгіленген жүргізуші тұжырымы 1920 жылдардан бастап бірнеше онжылдық бойында Скандинавияда қалыптасты, нәтижесінде 1980 жылдары ресми белгіленген жүргізуші бағдарламасы құрылды. 1986 жылы Канадада Hiram Walker and Sons компаниясы бұл бағдарламаны "Канадалық клубтың белгіленген жүргізуші бағдарламасы" деп таныстырды. Бағдарлама полиция, "Маскүнемдікке қарсы аналар" қозғалысы, қонақжайлылық саласы және халық тарапынан жақсы қабылданып, қолдау көрсетілді. Оған қарсы шыққандар дерлік болған жоқ. Бағдарламаны Hiram Walker компаниясының президенті Дуг Янг және компанияның PR агенттігі Marshall Fenn Limited, оның басшысы Дэвид Батлер белсенді түрде ілгерілетті. 1986 жылы бұл тұжырым Канада, АҚШ және көптеген басқа елдерде кеңінен тарады. 1988 жылы Гарвард алкогольдік жобасы арқылы бұл тұжырым АҚШ-қа ірі көлемде әкелінді. Көптеген жеке тұлғалар мен ұйымдардың қолдауымен белгіленген жүргізуші ұлттық қозғалысқа айналды, ал "белгіленген жүргізуші" деген сөз тіркесі кеңінен қолданылатын болды. Бастама басталғаннан бері белгіленген жүргізушілердің саны артқанын көрсеткен бірнеше сауалнамаларға сүйене отырып, бұл науқан 1988-1994 жылдар аралығында алкогольге байланысты жол-көлік оқиғаларынан болатын қазалардың азаюына септігін тигізген фактор ретінде қарастырылады. 2005 жылдан бері спирттік сусындар өндіруші Diageo компаниясы Бразилияда да осыған ұқсас тұжырымды қолданып келеді. McLaren компаниясының демеушілігімен дүниеге келген "Piloto da Vez" атты науқанға Хуан Пабло Монтойя, Мика Хаккинен және Льюис Хэмилтон қатысты.

Кедергілер

Белгіленген жүргізушілер кең таралғанымен, топтар көбінесе оларды тиісті түрде пайдаланбайды. Көп жағдайда, топтар саяхатты жоспарламас бұрын жүргізушіні анықтамайды және әрқайсысы жеке көлікпен келеді. Тіпті бір көлікпен жүрген жағдайда да, белгіленген жүргізуші әрқашан да ашық болуы міндетті емес. Жүргізушіге ішімдік ішпеуді немесе ішімдік мөлшерін шектеуді талап етпеу – тағы бір мәселе. Тихуана және Сан-Диего шекарасында жүргізілген бір зерттеуде, ішімдік ішу ниетімен келген топтардан барға кірмес бұрын белгіленген жүргізушіні анықтауды сұрағанда, олар бақылау топтарымен салыстырғанда айтарлықтай төмен қандағы алкоголь концентрациясымен (BAC) оралған.

Қорғаушылық топтар

Әртүрлі колледждер мен жоғары мектептер ұйымдары, мысалы, Колорадо штатының Форт-Коллинс қаласындағы Колорадо мемлекеттік университетінің RamRide, Техас штатының Колледж-Стейшн қаласындағы Техас A&M университетінің CARPOOL, Батыс Мичиган университетінің Drive Safe Kalamazoo және Миссисипи штатының Галфпорт қаласындағы Галфпорт орта мектебінің BUSY, студенттерге демалыс күндері түнгі уақытта үйлеріне тегін қызмет көрсетуге дайын.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында мас күйде көлік жүргізу мәселесін шешуге көмектесетін көптеген кәсіпорындар пайда болды. Олардың кейбіреулері жүргізушілерін жолаушы ретінде үш тәсілдің бірімен үйлеріне жеткізеді: көлікпен, жиналмалы скутермен немесе жиналмалы велосипедпен. Бұл міндетті түрде нақты тағайындалған жүргізуші бағдарламалары емес, керісінше, қауіпсіз сапар бағдарламалары, себебі салауатты жүргізуші табиғи топтан тағайындалмайды. Designated Drivers, Inc компаниясы 1998 жылы құрылды және кейін Лас-Вегас, Невада штатында орналасқан. Бұл компания екі адамнан тұратын команданы пайдаланды: біреуі мас адамды өз көлігімен апарып, екіншісі оны сүйемелдейді. Питтсбургтегі Pear Transportation Company, сондай-ақ The Pear Cares деп те аталады, екі адамнан тұратын командалық тәсілді қолдану арқылы да танымал болды. Алғаш BeMyDD деп аталған Dryver компаниясы, шараларға арналған тағайындалған жүргізуші қызметтерін, үйлеріне бара алмай қалған жүргізушілерге көліктерді алып беру және кешкі сапарларға жеке жүргізушілер ұсыну арқылы өзін қалыптастырды. NightRiders, Incorporated компаниясы АҚШ-та жиналмалы, электрмен жүретін скутерлерді пайдаланған алғашқы компания болды. Жүргізушілер клиенттерді өз көліктерімен үйлеріне апарып, скутерді клиенттің багажына (немесе жүк көлігіне) қоятын. Клиенттің баратын жеріне жеткенде, жүргізуші көлікті тоқтата, жол ақысын алып, скутерді машинадан жинап, келесі клиентке қарай кететін. Компанияның сайтына сәйкес, қазір бұл компания жұмыс істемейді. Zingo Transportation компаниясы 2005 жылдан бері АҚШ-тың оңтүстік қалаларында осы сияқты қызметтерді ұсынып келеді.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореяда тағайындалған жүргізуші қызметтері кеңінен таралған және үлкен сұранысқа ие, әсіресе Сеул және Пусан сияқты ірі қалаларда. Тағайындалған жүргізушілерді шақыру орталықтары орталық диспетчерлік қызмет ретінде жұмыс істейді, ал кейбір компаниялар жүргізуші шақыру үшін мобильді қосымшаларды ұсынады. Жүргізуші клиенттің көлігіне келіп, оны клиенттің көрсеткен жеріне ақы алғанымен жеткізеді. Бұл қызмет үшін жалданатын жүргізушілерді корей тілінде "dae ri un jeon" (대리운전) деп атайды, яғни "ауыстыру жүргізушісі". Кореялық қызмет көрсету жүргізушілерінің қоғамының мәліметінше, шамамен 100 000 ауыстыру жүргізуші күніне бүкіл ел бойынша 700 000 клиентке қызмет көрсетеді (2007 жылғы мәліметтер).

Австралия

Австралияда көптеген астана қалалары мен өңірлік қалаларда белгіленген жүргізуші қызметтері бар. Бұл қызметке сұраныс жоғары, себебі қатаң реттелген, сенімсіз такси қызметтері кең таралған.

Жаңа Зеландия

2017 жылы Coca-Cola мас болмаған жүргізушілерді қолдау мақсатында Coca-Cola сусын тегін беру арқылы акция жариялады.

Онтарио

Канадада жеке кәсіпорындармен 1996 жылы Онтариода басталған тағайындалған жүргізуші қызметтерінің ұзақ тарихы бар. Онтарионың орталық бөлігіндегі ең ірі тағайындалған жүргізушілердің бірі – LUDUH Designated Drivers компаниясы, Онтарио Канадасындағы бірнеше кеңсесімен мыңдаған клиенттерді үйлеріне жеткізіп келді. Соңғы 10-15 жылда провинция бойынша URDD (www.urddservice.com) және Keys To Us (www.keystous.ca) сияқты бірқатар тағайындалған жүргізуші қызметтері пайда болды. Бұл компаниялар индустрияға технология мен кәсібилікті енгізеді.

Британдық Колумбия

Британ Колумбиясында белгіленген жүргізуші қызметтерінің үлкен нарығы бар, және ай сайын жаңалары ашылады. Провинция бойынша компаниялар аптаның жеті күні жұмыс істейді, мас адамдарды өз көліктерімен үйлеріне ақы алдынан жеткізеді. Егер сіз жақсы қызмет күтіп отырсаңыз, онда бұл қызметтің басты мақсаты емес. Жүргізуші қызметтері индустриясы – бұл қалыпты жол жүру құралы емес, шұғыл жағдайларда көмектесетін қызмет.

Қытай

Қытайда dàijià (代驾) қосымшалары, мысалы E Daijia және Didi Daijia, клиенттерге өз көліктерімен үйлеріне жүргізуші жалдауға мүмкіндік береді. Бұл қызметті ішімдік ішкен немесе жолда жұмыс істегісі келіп, көлік жүргізуге назар бөлгісі келмейтін клиенттер пайдаланады.