Кіріспе

Алкогольдік құрамының өлшемі

Алкогольдік құрамы (көбінесе сусындарға қатысты жай ғана "дәлел" деп аталады) – алкогольді сусындағы этанол (алкоголь) мөлшерін өлшеу. Бұл термин алғаш рет Англияда қолданылған, ал 1816 жылдан бастап алкогольдің көлемдік пайызының (ABV) шамамен 1,75 есесіне тең болды. Бүгінде Ұлыбритания "дәлел" орнына ABV қолданады. АҚШ-та алкогольдік дәлел ABV пайызының екі есесі ретінде анықталады. Дәлелдің ABV-мен байланысты анықтамасы елдерде әртүрлі. Көптеген елдерде алкогольдік ішімдіктердің құрамын өлшеу және оның бөтелкеде көрсетілуі заңмен реттеледі. 1972 жылы Канада "дәлел" қолдануын тоқтатты, 1973 жылы Еуропалық Одақ одан үлгі алды, ал бұл түсінік туған Ұлыбритания 1980 жылдан бастап ABV-ны қолдана бастады. АҚШ кодексі ABV-ны міндетті түрде пайдалануды талап етеді, бірақ "дәлел" де қолдануға рұқсат береді. Алкоголь градусы белгісі (°) кейде жеке (мысалы, 10°) немесе бос орыннан кейін әрі P әрпімен біріктіріліп (мысалы, 13 °P) қолданылады.

Тарих

"Дәлел" термині 16 ғасыр Англиясына қатысты, онда спирттің алкоголь құрамына байланысты әртүрлі салық ставкалары қолданылды. Осыған ұқсас терминология мен әдістеме басқа елдерге де тарады, спирттің айналуы мен салық салу кең таралған кезде. Англияда спирт бастапқыда қарапайым "жанады ма, жанамайды ма" тестімен тексерілді, онда тұтанатын сұйықтық "дәлелден жоғары" деп есептелді, ал тұтанбаса – "дәлелден төмен". Алкогольді сұйықтық 100 дәлел деп белгіленді және салық салу үшін негіз болды. Алкогольдің тұтану температурасы температураға өте сезімтал болғандықтан, осылай анықталған 100 дәлел 20%-дан 96%-ға дейін алкогольдің салмағымен (ABW) өзгереді; 100 дәлел 50% ABW-ға тең. Алкогольдік ішімдіктердің алкоголь құрамын тексерудің тағы бір ерте әдісі – "оқ-дәрі әдісі" болды. Оқ-дәрі спиртке малынды, егер оқ-дәрі жануын жалғастырса, спирт "дәлелден жоғары" деп бағаланды. Бұл тест калий нитратының (оқ-дәрідегі химиялық зат) суда алкогольге қарағанда жақсы еритініне негізделген. "Жанады ма, жанамайды ма" тестінен температураға аз тәуелді болғанымен, оқ-дәрі тесті де толық қайталана бермейтін. Оқ-дәрінің ұсақтығы және спиртте қанша уақыт тұрғаны сияқты факторлар калий нитратының еруына және демек, 100 дәлелге қалай анықтама берілетініне әсер етеді. Дегенмен, оқ-дәрі әдісі "жанады ма, жанамайды ма" әдісінен әлдеқайда тұрақты, ал оның арқасында анықталған 100 дәлел дәстүрлі түрде 57,15% ABV деп есептеледі. 17 ғасырдың соңында Англия дәлелді анықтау үшін нақты салмаққа негізделген тесттерді енгізді. Алайда, 1816 жылға дейін ғана Англияда нақты тығыздыққа негізделген заңды стандарт белгіленді. 100 дәлел – таза судың бірдей температурадағы нақты салмағының 12/13-іне тең спирт. 19 ғасырдан бастап 1980 жылдың 1 қаңтарына дейін Ұлыбритания алкоголь құрамын дәлел спиртімен өлшеді, яғни судың салмағынан 12/13 салмақты спирт, немесе 57,15% ABV. 57,15% мәні 4/7 ≈ 0,5714 бөлшегіне өте жақын. Осыдан 100 дәлел спиртінің ABV-сы 4/7-ге тең деген тұжырымға келді. Осыдан келіп, ABV-ны пайыздан дәлелге айналдыру үшін ABV-ны 7/4-ке көбейту жеткілікті. Демек, 100% таза спирт 100 × (7/4) = 175 дәлелге ие болады, ал 40% ABV спирті 40 × (7/4) = 70 дәлелге ие болады. АҚШ-та дәлел жүйесі 1848 жыл шамасында құрылды және нақты салмаққа емес, алкогольдің пайызына негізделді. Алкогольдің 50 пайызы көлем бойынша 100 дәлел деп белгіленді. Алкогольдің көлемді және массалық күшін өлшеу стандарттарын ұсынады. Құжатта бір әдісті екіншісінен басым деп көрсетілмеген, бірақ егер алкогольдің көлемдік күші қолданылса, оны жалпы көлемнің пайызы ретінде көрсету қажет, ал су-алкоголь қоспасының температурасы өлшеу кезінде осы температурада болуы керек. Құжатта алкогольге қарсы дәлелдеме туралы немесе бөтелкелерді таңбалау туралы ештеңе айтылмаған.

Ұлыбритания

1980 жылдың 1 қаңтарында Ұлыбритания Еуропалық Одақ бекіткен ABV өлшеу жүйесін қабылдады, ол сол кезде оның мүшесі болып табылды. Еуроодақ мемлекеттері қолданатын ABV бойынша OIML ұсынымы, спирттің көлемін спирт қосқандағы араласпаның жалпы көлеміне шаққандағы проценттік көрсеткіш ретінде белгілейді. Бұл 160 жылдан астам уақыт бойы Ұлыбританияда қолданылып келген спирттің күшін өлшеуге арналған Сайкс гидрометрі әдісін толықтай алмастырды.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында алкогольдің мөлшері заң бойынша ABV пайыздық көрсеткішімен белгіленуі тиіс. Қатты заттар қамтылмаған, бөтелкедегі спирттерде көрсетілген ABV-нің нақты алкоголь мөлшері 0,15%-ға дейін ауытқуға рұқсат етіледі. Ал 100 мл-ден аз көлемдегі спирттік ішімдіктер (сондай-ақ, қатты заттар бар спирттік ішімдіктер) 0,25%-ға дейін ауытқуға болады. Алкогольдің көлемдегі пайызының екі еселенген көрсеткіші ретінде анықталатын "дәлелдеме" (дәлелдеме дәрежелері термині қолданылмайды) АБВ көрсеткішімен қатар қосымша түрде көрсетілуі мүмкін. Мысалы, виски 50% ABV және 100 "дәлелдеме" ретінде таңбалануы мүмкін; 86 "дәлелдеме" вискиде 43% ABV болады. Заң спирттік ішімдіктердің таңбасында АБВ пайызын көрсетуді талап етеді. Ереже "дәлелдеме" туралы мәлімдеме жасауға рұқсат береді, бірақ талап етпейді, егер ол АБВ санына жақын басылса. Кейіннен "дәлелдеме" АБВ-мен алмастырылды.