Кіріспе

Америка Құрама Штаттарында мас күйде жүргізу заңдарына шолу

Мас күйде жүргізу – алкоголь ішімдігінің нәтижесінде жүргізушінің қабілеті нашарлаған немесе қандағы алкогольдің мөлшері заңмен белгіленген шектен жоғары болған жағдайда автокөлікті басқару. 21 жасқа толған жүргізушілер үшін қандағы алкоголь концентрациясы (BAC) 0,08% немесе одан жоғары болса, ол заңсыз саналады. 21 жасқа толмаған жүргізушілер үшін заңмен белгіленген шек төмендеу, штаттар бойынша 0,00-ден 0,02-ге дейін ауыспалы. Кемелерді, ұшақтарды немесе коммерциялық көліктерді басқарғанда төменгі BAC шектері қолданылады. Мас күйде жүргізу қылмыстық құқық бұзушылығы басқаша да аталуы мүмкін, мысалы, мас күйде (DUI) жүргізу, мас немесе есірткілік әсерде (DWI) жүргізу, алкогольдің әсерімен көлік құралын басқару (OVI) немесе есірткілік әсерде (OWI) жүргізу.

Ауру таралуы

Әділет статистикасы бюросының мәліметтері бойынша, 1996 жылы бүкіл ел бойынша шамамен 1,5 миллион адам маскүнемдік күйде көлік жүргізу фактісі бойынша ұсталды. 1997 жылы шамамен 513 200 мас күйде көлік жүргізуші қылмыскерлер сот бақылауында болды, бұл көрсеткіш 1990 жылы 593 мыңнан, ал 1986 жылы 270 мыңнан төмендеді. Әділет статистикасы бюросының бағалауынша, 1996 жылы жергілікті құқық қорғау органдары алкогольдің әсерінен көлік жүргізу үшін бүкіл ел бойынша 1 467 300 адамды ұстады, бұл АҚШ-тағы барлық қылмыстар үшін жасалған ұстаулардың 10-нан 1-ін құрады, ал 1983 жылы осындай ұстаулардың саны 1,9 миллионға жеткен, бұл АҚШ-тағы әр 80 лицензияланған жүргізушінің 1-ін көрсетті. Бұл 1970 жылдан 1986 жылға дейін мас күйде көлік жүргізу фактісі бойынша ұстаулардың 220%-ға өскенін білдіреді, ал лицензияланған жүргізушілердің саны сол кезеңде тек 42%-ға ғана өсті. 1996 жылы алкогольге байланысты құқық бұзушылықтар үшін ұсталған жергілікті американдықтардың саны жалпы халықтан екі еседен астам болды, ал жергілікті түрмелерде отырған 10 жергілікті американдықтардың 4-і қоғамдық тәртіпті бұзу, көбінесе мас күйде көлік жүргізумен айыпталды. 2012 жылы 29,1 миллион адам алкоголь ішіп көлік жүргізгенін мойындады. Соңғы талдаулар көрсеткендей, бірлескен көлік қызметтері жұмыс істейтін қалаларда осы қызметтердің қолжетімділігі мас күйде көлік жүргізу деңгейіне әсер ететініне қатысты әртүрлі нәтижелер байқалды.

Жол-көлік оқиғалары, жарақаттанушылар мен өлім-жітім

Жол-көлік оқиғасының қаупі алкоголь концентрациясы (BAC) жоғарылаған сайын артады. Ұлттық автомобиль жолдары қауіпсіздігі басқармасы (NHTSA) 2006 жылы шамамен 18 000 адам алкогольге байланысты жол-көлік оқиғаларынан қаза тапты деп есептейді, бұл АҚШ-тағы барлық жол-көлік оқиғаларының 40% құрайды. 2001–2010 жылдар аралығында бұл көрсеткіш 3% ғана өзгерді және ешқандай тенденция байқалмады. Алкоголь концентрациясы 0,10% болатын жүргізушілердің қаза тапқысы немесе жарақаттанбасы мүмкіндігі, алкоголь ішпеген жүргізушілерге қарағанда 6-12 есе жоғары. NHTSA мәліметінше, 2003 жылы алкогольге байланысты жол-көлік оқиғаларында 275 000 адам жарақат алған. NHTSA қаза тапқан оқиғаларды "алкогольге байланысты" деп есептейді, егер жүргізушінің, жолаушының немесе жол жүргіншісі емес адамның (мысалы, жаяу жүргінші немесе велосипедшінің) қандағы алкоголь концентрациясы (BAC) 0,01% немесе одан жоғары болса. NHTSA қаза таппаған оқиғаларды алкогольге байланысты деп есептейді, егер апат туралы есепте алкогольдің бар екеніне дәлелдер болса, тіпті егер жүргізуші немесе жолаушы алкогольге тексерілмеген болса да. Ұлттық көлік қауіпсіздігі кеңесі (NTSB) мәліметінше, 2013 жылғы «Нөлге жету» есебі жарық көргеннен бастап 2022 жылға дейін алкогольдің әсерінен 100 000 адам жол-көлік оқиғаларынан қаза тапты.

Заңдар мен ережелер

Көбінесе, DUI немесе DWI – алкоголь немесе есірткінің, немесе екеуінің әсерімен автокөлікті жүргізу (немесе кейбір заңнамаларда тек физикалық бақылауда болу) құқық бұзушылығын білдіретін синонимдер. Басты мәселе – жүргізушінің қабілеттері қолданылған заттың әсерінен нашарлаған-нашарламағанын анықтау болып табылады. Сондықтан, рецепт бойынша берілген дәрі-дәрмектер немесе заңсыз есірткілердің әсерімен жүргізушілерді анықтау және оларды сотқа беру қиын болуы мүмкін. Адам организміндегі бақыланатын заттың нақты мөлшерін анықтау үшін жол бойында немесе зертханада тест жүргізуге арналған спирометрлер (демалу арқылы тексеру құрылғылары) құрастырылған.

Тарих

Нью-Джерси штаты 1906 жылы мас күйде автомобиль жүргізуді қылмыстық қылған алғашқы заңды қабылдады. Нью-Джерси штатының заңында "[М]ас адам моторлық көлікті жүргізе алмайды" делінген. Бұл талапты бұзу 500 долларға дейін айыппұл салуға немесе округтік түрмеде 60 күнге дейін жазалауға әкеп соқты. Нью-Джерсиде қабылданған сияқты алғашқы заңдар мас күйдің қандай дәрежесі қылмыстық екенін нақты анықтамай, мас күйде екенін дәлелдеуді талап етті. Алғаш рет қабылданған жалпы мойындалған заңдық BAC шегі 0,15% құрады. Мысалы, 1910 жылы мас күйде көлік жүргізуге тыйым салған Нью-Йорк штаты, 1941 жылы бұл заңға түзету енгізіп, тұтқындалған адамның BAC көрсеткіші 0,15% немесе одан жоғары болса, ол мас екенін куәландыратын дәлел болып табылатынын белгіледі. Бұл тест тұтқындалғаннан кейін екі сағат ішінде жүргізілуі керек еді. 1938 жылы Америка медицина қауымдастығы "Автокөлік апаттарының мәселелерін зерттеу комитетін" құрды. Сонымен қатар, Ұлттық қауіпсіздік кеңесі "Мас күйді анықтау тестілері жөніндегі комитет" құрды. АҚШ-та көптеген заңдар мен жазалар 1970 жылдардың соңында және 1990 жылдарда, көбінесе "Мас жүргізуге қарсы аналар" (MADD) және "Жарамсыз шешімдерге қарсы студенттер" (SADD) сияқты ұйымдардың, сондай-ақ 13 жасар қызы Кари мас жүргізушінің соқтығысынан қаза тапқан Кенди Лайтнер сияқты белсенділердің қысымымен күшейтілді. 21 жасқа толмаған жүргізушілер үшін 0,01% немесе 0,02% BAC көрсеткішімен көлік жүргізуді қылмыстық қылатын "нөлдік төзімділік" заңдары қабылданды. Бұл тіпті Пуэрто-Рикода да орын алды, онда заң бойынша ішуге рұқсат етілген жас 18-ге тең. American Economic Review журналында жарияланған зерттеулер көрсеткендей, BAC шегіне байланысты санкциялар мас күйде көлік жүргізуді қайталауды азайтуға тиімді. 2013 жылдың 14 мамырында Ұлттық көлік қауіпсіздігі жөніндегі кеңес барлық 50 штатқа жүргізушінің мас екенін анықтау шегін 0,08-ден 0,05-ке дейін төмендетуді ұсынды. Бұл идея жол апаттарының шамамен үштен бір бөлігіне себеп болатын мас күйде көлік жүргізуді жоюға бағытталған. 2022 жылы Юта штаты сәттілікпен BAC деңгейін төмендетті, ал кейбір штаттар мұндай әрекетке бармады немесе сәтсіз аяқтады.

Федералды заң

Федералды заң қабылданғаннан кейін коммерциялық жүргізушілер үшін заңдық шек 0,04% құрайды. Федералдық автокөлік тасымалдаушыларының қауіпсіздігі жөніндегі басқармасының (FMCSA) ережесі коммерциялық жүргізуші куәлігі бар адамдардың 0,04% немесе одан жоғары алкоголь концентрациясымен көлік жүргізуіне тыйым салады. Алкоголь концентрациясы 0,02% немесе одан жоғары, бірақ 0,04%-тен төмен болған коммерциялық жүргізуші 24 сағатқа қызметтен шеттетілуі керек. 2016 жылы АҚШ Жоғарғы Соты "Бірчфилдке қарсы Солтүстік Дакота" ісінде дем тексеру мен қан тексерудің екеуі де Төртінші түзетуге сәйкес іздестіру болып табылады деп шешті, дем тексеруді сот санкциясысыз талап ету конституциялық екенін, бірақ теріні тесіп алатын, көбірек күш қолданылатын қан тексеруді талап ету конституциялық емес екенін айтты, өйткені жол қауіпсіздігіне қол жеткізу үшін аз инвазивті әдістер жеткілікті.

Мемлекеттік құқық

DUI, DWI, OWI және OVI терминдерін түсіндіру кезінде кейбір штаттар көлік құралын әсер етуімен немесе мас күйінде басқаруды заңсыз етеді, ал басқалары көлік құралын пайдалануды заңсыз деп көрсетеді. Бұл мәселе бойынша елде заңдық түсіндірулердің әртүрлілігі байқалады. Кейбір штаттар көлік құралын "басқару және иелену" негізінде DUI, DWI және OWI/OVI заңдарын қолдануға рұқсат береді, ал басқалары нақты "басқаруды" талап етеді. "Бұл терминдердің арасындағы айырмашылық маңызды, себебі әдетте «басқару» сөзі осы сияқты заңдарда қолданылғанда көлік құралының белгілі бір бағытта қозғалысын білдіреді, ал «пайдалану» сөзі кең мағынаға ие, сондықтан ол көлік құралының қозғалысын ғана емес, сонымен қатар көлік құралының механизмдерін іске қосатын, жеке немесе тізбектелген түрде оның қозғалтқыш күшін іске қосатын әрекеттерді де қамтиды." (State v. Graves (1977) 269 S. C. 356 [237 S. E.2d 584, 586–588, 586. fn. 8])

АҚШ-тың барлық штаттары тәуелсіз қылмыстық құқық бұзушылық үшін шекті деңгей ретінде қандағы немесе деміктелген ауадағы алкогольдің мөлшерін белгілейді. Бұл көбінесе «заңды шек» деп аталады. Адамның алкогольдің мөлшері 0,08% немесе одан жоғары болған жағдайда (децилитрге 8 миллиграмм, 10 литр қанда 8 грамм алкогольді білдіретін бірліктер) кінәлі деп есептелуге мүмкіндік беретін презумпция болып табылады. Кейбір штаттар (мысалы, Колорадо) одан төменгі дәрежедегі айыппұл көздейді, кейде «қабілеті шектеулі күйде басқару» деп аталады, ол 0,05% немесе одан жоғары, бірақ 0,08% шектен төмен болған жағдайларда қолданылуы мүмкін. Дегенмен, химиялық талдау нәтижелеріне негізделген айыптаманы қолдау үшін тұтқындауға негізгі себептерді көрсету қажет. Аралық қашықтықтағы абайлық сынақтары (FST немесе SFST) және алдын ала деміктелген ауа сынақтары (PBT) тұтқындау немесе келісімді күшпен талап ету үшін қажетті осындай себептерді анықтау үшін жиі қолданылады. Әр штаттың келісім туралы заңдарына сәйкес, тексеруден бас тарту үшін жазаны күшейту туралы заң бар. Калифорнияда, мас күйде басқару үшін ұсталғанда, тыныс немесе қан сынағынан бас тарту Калифорния Көлік кодексінің 13558(c)(1) тармағына сәйкес бір жылға лицензияны тоқтата тұруға әкеледі. Кейбір штаттар қылмыстық жазаларды қолданатын заңдарды қабылдады. Алайда, 2016 жылы Канзас Жоғарғы Соты Канзас тұрғындары мас күйде басқару тергеулерінде тыныс немесе қан сынағына қатысудан бас тартса, бұл бас тарту үшін қылмыстық жауапкершілікке тартыла алмайды деп шешті. Сот мұндай сынақтан бас тартуды қылмыстық қылмыс деп санайтын штаттық заңның конституцияға қайшы екенін анықтады. Сот шешімінде сынақтар негізінен іздестіру болып табылады және заң адамдарды олардың конституциялық құқығын пайдаланғаны үшін жазалайды деп қорытынды жасады.

Велосипедті мас күйінде жүргізу

Шамамен жиырмадан отыздан астам штат велосипедпен мас күйде жүруді қылмыстық қылған, ал қалғандарында велосипедпен жүруге қатысты ешқандай санкция қарастырылмаған. Мұндай заңдардың көпшілігі жүргізу ережелерін барлық көлік құралдарына ("моторлық көлік құралдарына" емес, "барлық көлік құралдарына") таратып, бірақ кейбіреулері велосипедпен жүруді жеке қарастырады. Кейбір штаттарда автомобильдерге қатысты жазалар ауыртылған. Мысалы, Орегон штатында велосипедшілерге міндетті келісім туралы заң қолданылмайды. Велосипедпен жүру – үйренген реакцияларды қажет ететіндіктен, велосипедшілер жол қозғалысынан қашықтау үшін стратегияларды ойластыруы керек.

Дәрігердің есеп беруі

Алты штат дәрігерлерге нашар жүргізушілерді хабарлауды талап етеді. Тағы 25 штат дәрігерлерге, қалаған жағдайда, дәрігер-пациент құпиясын бұзып, нашар жүргізушілерді хабарлауға мүмкіндік береді.

Жеке жұмыс берушілер

Кейбір АҚШ жұмыс берушілері көлік құралын басқаратын қызметкерлерге қатысты есірткі және алкоголь қолдану бойынша өз ережелерін қояды. Мысалы, Union Pacific Railroad компаниясы 0,02% BAC шегін белгілеген, және қызмет барысында болған жол-көлік оқиғасынан кейін қызметкердің осы ережені бұзғаны анықталса, болашақта жұмысқа қайта қабылдау мүмкіндігі болмай, жұмыстан босатылуы мүмкін.

Жазалар

Көлік құралын мас күйде басқару айыбының салдары қылмыстық және әкімшілік жазаларды қамтиды. Қылмыстық жазалар қылмыстық іс қозғалған кезде тағайындалады. Әкімшілік жазаларды мемлекеттік органдар салады, және кейбір жағдайларда, егер адам мас күйде жүргізу күдігімен тоқтатылса, оған қарсы қылмыстық іс қозғалмаған жағдайда да қолданылуы мүмкін.

Қылмыстық жазалар

Мас күйде көлік жүргізуге берілетін жазалар штаттар мен сот юрисдикциялары бойынша әртүрлі болады. Кез келген штаттың ішінде округтер арасында да жазалардың өзгеше болуы жиі кездеседі, бұл әрбір юрисдикцияның тәжірибесіне байланысты. Кейбір юрисдикцияларда алғашқы рет құқық бұзған жағдайда да түрмеге қамау және ірі сомада айыппұл салу талап етіледі. Мысалы, Огайо штатында алғашқы рет қылмыс жасағаны үшін міндетті түрде 72 сағатқа қамауға алу қарастырылған; алайда, түрмеде болу мерзімі Огайоның А.В.А.Р.Е. бағдарламасына қатысу арқылы өтелуі мүмкін, бұл 72 сағаттық алкогольге қатысты білім беру бағдарламасы. Швеция сияқты көптеген басқа елдермен салыстырғанда, АҚШ-та мас күйде көлік жүргізуге берілетін жазалар, егер алкоголь салдарынан басқа адамның жарақат алуына немесе қаза болуына себеп болмаса, одан да жеңіл деп есептеледі, мысалы, ДУИ, ДУИ немесе ОУИ қылмыстары үлкен дене жарақаты (GBI) келтірген жағдайда немесе көлік құралын пайдаланып адам өлтірген жағдайда.

Диверсиялық бағдарламалар

Вашингтон штаты бұрын бірінші рет мас күйде көлік жүргізуге айыпталғандарға, айналма бағдарламаны аяқтаған жағдайда, айыптауды тоқтатуға мүмкіндік беретін. 1975 жылы Вашингтон штатының қайта қарастырылған кодексінің, немесе RCW 10.05 бөлімінің негізінде, штаттың заң шығарушы органы алкоголь немесе есірткі заттарының әсерінен (DUI) көлік жүргізу үшін ұсталғандарға айыптауды кейінге қалдыру мүмкіндігін енгізді. Бұл шара адамдарды тиісті ем алуға ынталандыру мақсатында жасалды. Осы мүмкіндік бойынша, алкоголь немесе есірткіге тәуелділік проблемасы бар күдіктілер сотқа өтініш жасап, олар қарқынды тәуелділік емдеуін аяқтағанға және соттың талаптарын орындағанға дейін өз ісін қарауды кейінге қалдыруға рұқсат сұрай алатын. Егер күдікті бағдарламаның талаптарын сәтті орындаса, айыптау алынып тасталтын; ал орындамаған жағдайда, кейінге қалдырылған мәртебесі жойылып, күдікті бастапқы DUI айыбы бойынша сотталтын. (RCW 10.05.010 және 10.05.020) 1992 жылы Вашингтон университетінің Алкоголь және Есірткіге қарсы күрес институты DUI бойынша айыптауды кейінге қалдыруды бағалап, бағдарламаның DUI рецидивізмін азайтатынын анықтады. 1998 жылы заң шығарушы орган DUI заңнамасына өзгерістер енгізді. Басқалармен қатар, кейінге қалдырылған айыптау бойынша бақылау мерзімі екі жылдан бес жылға дейін ұзартылды және күдіктілер өмір бойында бір рет ғана айыптауды кейінге қалдыру мүмкіндігіне ие болды.

Көлік жүргізу кезінде

Бұл инновациялық соттар, маскүнемдікпен айыпталған және қылмыстық іс бойынша кінәлі деп танылған қайталап қылмыс жасағандарға есірткіге және алкогольге тәуелділікпен күресу шараларын қолданады. Диверсиялық бағдарламаға қабылданғандар алкоголь ішуден толығымен бас тартуға міндетті. Ал кейбіреулері қандағы алкоголь деңгейін бақылап, тіркейтін құрылғы тағуға міндетті болады.

Әкімшілік жазалар

Федералды Ассимиляциялық Қылмыстар туралы заң, егер Конгресс актісімен қылмыстық жаза белгіленбесе, Федералды үкімет резервте сақтаған немесе сатып алған жерлерде штат заңдарын қолданады. Бұл заң, масты күйінде көлік құралын басқаруға байланысты қосымша шараларды жаза ретінде мойындайды. Сәйкес түрде:

СТ-22 - Қаржылық жауапкершілікті растау

SR 22 – сақтандыру полисіне қосымша. Бұл сақтандыру компаниясының жамылуын куәландыратын әкімшілік форма немесе жүргізуші куәлігіне ие тұлғаға немесе көлік құралын тіркеуге мемлекеттік ең төменгі жауапкершілік сақтандыру сомасындағы жеке мемлекеттік кепілдік беру. SR 22-дегі SR – «Қауіпсіздікке жауапкершілік» дегенді білдіреді және ол 49 штат пен Колумбия округінде мас күйде жүргізу фактісі бойынша сотталғаннан кейін тоқтатылған жүргізуші куәлігін қайта алу үшін қажет. Автосақтандыру компаниясы оны штаттың Көлік басқармасына (DMV) жүргізушінің штаттар талап ететін ең төменгі жауапкершілік сақтандыру деңгейіне ие екенін растау үшін ұсынады. Бұл жүргізушінің сақтандыру компаниясы мен тиісті штаттың DMV арасындағы келісімшарт болып табылады, онда жүргізушінің сақтандыру компаниясы тиісті штаттың DMV-ге жүргізушінің сақтандыруы тоқтатылған немесе күшін жойған жағдайда хабарлауға міндетті; осылайша жүргізушінің жүргізу құқықтары сақтандыру туралы құжатты мемлекеттік DMV-ге қайта ұсынғанға дейін тоқтатылады. SR 22 әдетте тиісті штаттың DMV-де тіркеледі, бірақ кейбір штаттар жүргізушіден SR 22 куәлігін немесе тіркелген көлік құралында оны алып жүруді талап етеді (әсіресе егер жүргізушіге сақтандырудың тоқтатылуы немесе басқа әкімшілік бұзушылықтар бойынша шағым түскен болса). SR 22 көлік құралын операторға қарамастан жабуға (иесінің жауапкершілігі) немесе оператор қандай көлік құралын жүргізсе де нақты тұлғаны жабуға (оператордың жауапкершілігі) куәлік ете алады. Жоғарыда айтылғандай, бұл форма 49 штат пен АҚШ-тың Колумбия округінде көлік құралын қоғамдық жолдарда пайдалану үшін тіркеу үшін қажет. Бұл форма осы штаттарда сақтандыру мерзімі өткендіктен тоқтатылған куәлікті қайта алу үшін де қажет. Бұл штаттар, әдетте, сақтандыру компаниясының тиісті штаттың DMV-ге осындай сақтандырудың жай-күйі туралы уақтылы жаңартулар беруін талап етеді. SR22 полисі жойылса, SR26 деп аталатын форма шығарылып, штаттың DMV-ге жіберіледі. Сақтандырудың тоқтатылғаны туралы хабарлама келген жағдайда штат жүргізуші куәлігін қайта тоқтатады. Жүргізу құқықтарын қайта алу үшін тағы бір SR 22 өтініші ұсынылуы керек.

Алкогольге қатысты білім беру бағдарламалары

Әрбір юрисдикция алкогольге қатысты білім беру бағдарламаларын аяқтауды талап етеді, бұл бағдарламалар көбінесе DUI бағдарламалары деп аталады, және бұл талап DUI/DWI/OWI ісі бойынша сотталғаннан кейін қойылады. Сонымен қатар, кейбір штаттар 1982 жылы құрылған "Маскүнемдікке қарсы аналар" (MADD) ұйымы ұйымдастырған Жәбірленушілерге әсер ететін панельге (VIP) қатысуды қосымша талап ретінде қояды. DUI курстары мен Жәбірленушілерге әсер ететін панельдер кейбір штаттарда бірінші рет осы қылмысты жасағандар үшін судьяның шешіміне байланысты қолжетімді.

Есірткі ішкен жүргізушілердің нөмірлері

1967 жылы Огайо штаты маскүнемдік күйде көлік жүргізгендерге арнайы нөмірлік тақтарды беруді бастады. Сот толық құқықтарын қайтарғанға дейін, оларға жұмысқа қатысты жүргізу сияқты шектеулі жүргізу мүмкіндіктері берілді. 2004 жылы штат заңымен барлық маскүнемдік күйде көлік жүргізгендерге осы тақтар міндетті түрде беріледі. Огайо штатының стандартты нөмірлік тақтарынан (2008 жылдан бастап Огайоның ауылдық пейзажының суреті бар) ерекшеленеді. Маскүнемдік күйде жүргізуге арналған тақтар сары түсті, қызыл жазумен, тіркеу стикерлері мен графикасыз болады. Олар көбінесе "қонақ тақталары" деп аталады. Миннесота штатында оларды "виски тақталары" деп атайды, себебі "виски" сөзі НАТО фонетикалық алфавитындағы "W" әрпін білдіреді.

Жалынды тұйықталу құрылғылары

Көптеген штаттар тұтануды бақылау құрылғыларын (IID) орнатуды міндеттейді, орнату талаптарының шегі әртүрлі. Орнату талаптары бойынша қылмыстық процестегі шектік көрсеткіштер ең төменгі BAC деңгейімен (мысалы, 0,20% немесе 0,15%) немесе қайталап жасалған құқық бұзушылықтармен анықталады, штаттардың шамамен жартысы алғашқы құқық бұзушылықта орнатуды талап етеді. Бұл тұтануды бақылау санкциялары жазалау мақсатында, сонымен қатар қорқыту ретінде де қарастырылады. Жоғары BAC деңгейі немесе бірнеше рет құқық бұзушылық жасау жағдайында тұтануды бақылау талаптары алкогольге тәуелділік синдромы (AUD немесе алкоголизм) бар жүргізушілердің қайталап құқық бұзушылық жасауға бейімділігін азайтуға бағытталған. Кейбір жағдайларда, қандағы алкогольдің химиялық тестісінің нәтижесі оң болғаннан кейін, тұтануды бақылау талаптары алкогольге тәуелді жүргізушілерге физикалық қорқыту ретінде немесе шартты түрде азаматтық жаза ретінде қолданылады. Сондай-ақ, тұтануды бақылау талаптары ұқсас сот-медициналық процедуралар бойынша келісім беруден бас тарту жағдайында да қолданылуы мүмкін.

ИИҚ-ның жұмыс істеуі

АҚШ-тың көптеген жүзеге асыруларында IID құрылғылары "нөлдік төзімділік" деңгейіне орнатылады (әдетте тамаққа арналған спирттік ішімдіктерге немесе өлшеу қателіктеріне сәйкес келетін деңгейлер). Бұзушылықтар жүргізушінің "нөлдік төзімділік" деңгейін асып кетуінен туындауы мүмкін, бірақ заң шегінде қолданушы басқа жүргізушілерден немесе сынақтардағы аномалиялардан да болуы мүмкін. Кейбір штаттарда аномалиялар жиі ескерілмейді, мысалы, қандағы спирттің (BAC) деңгейлерінің үлгілеріне сәйкес келмейтін немесе тірі қалумен үйлеспейтін жағдайларда (мысалы, ауыздағы спирттің көп мөлшері, бұл BAC ретінде өлімге алып келуі мүмкін). Кейбір штаттарда нақты спирттік ішімдік қолданылмаған жағдайдағы "сәтсіз" көрсеткіштерді стандартты процедура арқылы жоюға болады, бірақ басқа штаттар мұндай "сәтсіз" көрсеткіштерді автоматты түрде бұзушылық деп есептейді. Жұмыс істеу кезінде жүргізуші автомобильдің стартерін қосу үшін IID құрылғысына үрлейді. Шамамен 20-40 минуттан кейін жүргізуші қауіпсіз түрде жолдан тоқтауға мүмкіндік беретін уақыт ішінде қайтадан растау (қайта үрлеу) керек. Егер жүргізуші белгіленген уақыт ішінде қайта растамаса, автомобильдің иммобилайзері іске қосылған сияқты дабыл береді (бірақ иммобилайзерден механикалық түрде тәуелсіз). АҚШ-тың әртүрлі штаттарында IID құрылғыларын бұзуға қатысты әртүрлі жазалар қарастырылған. Кейбір жағдайларда, егер санкцияланған тұлға қолданбайтын кезде отбасы мүшесі немесе механик IID құрылғысын өшірсе, немесе көлік құралына қызмет көрсету үшін уақытша өшірсе, жүргізушіге айыппұл салынуы мүмкін. Кейбір жүзеге асыруларда механиктер мен басқалардың IID құрылғысын өшіруіне рұқсат беріледі немесе рұқсат алу оңай, бірақ кейбір юрисдикциялар рұқсат беруді шектейді немесе бас тартады. (Мұндай шектеулер механиктер үшін қиындықтар тудыруы мүмкін, мысалы, егер олар белгіленген "лицензияланған механиктерге" ғана немесе тұтану және стартер жүйелерін пайдалануды талап ететін стандартты жөндеу процедураларына қатысты болса.) Кейбір юрисдикциялар мұндай IID құрылғыларын уақытша айналып өтуді қылмыстық қылмыс деп санайды.

Жалпыға бірдей ІІД орнату

Барлық жаңа көліктерге ІІД орнату туралы ұсыныстар (ресми емес) жасалды, олар жүргізушіге белгіленген заңды шекте жұмыс істейтіндей етілуі тиіс. Тұтынушылар мен сайлаушылардың қолдауынан басқа, шешілуі керек мәселелерге ыңғайсыздық тудырмастан дәл өлшемдер алудың қиындығы және көлік құралының қолданылуына кедергі келтірмеу үшін Six Sigma (6σ) деңгейінде сенімділікке қол жеткізу кіреді. Қазіргі таңда АҚШ-та барлық көліктерге ІІД орнатуды енгізуге қатысты жоспарлар жоқ.

Көлік құралдарын алып қою және тәркілеу

Кейбір штаттар, мысалы Калифорния, белгілі бір жағдайларда көліктерді алып қоюға және меншігінен айыруға мүмкіндік береді.

Тергеу және тұтқындау

Мас күйде көлік жүргізу айыбы – полиция ұстау процесінің бір түрі болғандықтан, полицияның әрекеттерімен танысу процесін түсіну, осы процестің мас күйде көлік жүргізу айыбына қалай қолданылатынын түсіну үшін өте маңызды.

Құқықтық кезеңдер

Құқық қорғау органының қызметкері жүргізушінің мас екеніне күдік келтіретін жағдайларда, әдетте қолданылатын процедуралар төмендегідей. АҚШ-тағы он мыңдаған соттардың жол жүрісіне қатысты соттылығы әртүрлі болғанымен, негізгі процедура мынадай:

1. негізді күдік
2. қылмыстық негіз
3. тұтқындау (күшіндегі келісім заңын қолдануды қоса)
4. қылмыстық айыптау және "азаматтық құқық" санкциялары.

Заңдық кезеңдердің маңыздылығы әр кезеңде қажетті дәлелдер деңгейімен байланысты. (Мысалы, полиция жол тоқтату үшін "әбден сенімді күмән қалмайтындай" кінәлі екенін дәлелдеуі міндетті емес.)

Тұтастай тоқтату және ұстау процесі

Ескертпе: Жергілікті терминология өзгеше болуы мүмкін, бірақ бұл жалпы жіктемелер АҚШ Жоғарғы Сотының нұсқауларына сәйкес келеді. Әрбір кезеңде полиция немесе прокуратураның әрекет етуі үшін негізді құруға қатысты әртүрлі талаптар бар. Егер бұл негіз орнатылмаса, процесс заңсыз болып саналады және бұл қудалаудың сәтсіз аяқталуына әкелуі мүмкін.

Тараудағы абайлық сынақтары

ДУИ тоқтатудың ең даулы аспектілерінің бірі – далалық мастық белгісін анықтау тестілері (FST). Ұлттық жол-көлік қауіпсіздігі басқармасы (NHTSA) стандартталған далалық мастық белгісін анықтау тестілерін (SFST) жүргізуге арналған үлгілік жүйені әзірледі.

Мақсаты

FST және SFST "адамның есінен жаңылуын анықтауға қолданылады" деп жиі айтылады, бірақ FST тестілерінің басты мақсаты – "қамауға алуға негізгі себептерді" анықтап, нақты дәлелдер беру болып саналады.

Аумақтық сынақтан бас тарту

АҚШ-тың барлық юрисдикцияларында далалық мастық тестіне (FST) қатысу ерікті болып табылады және ықтимал келісім заңдарына сәйкес талап етілмейді. Атауларына қарамастан, дәлелдік тестілерге негізделген айыптаманы қолдау үшін ықтимал себеп көрсетілуі керек (немесе күдікті ықтимал келісім талаптарын ескермей, дәлелдік тестіні өз еркімен тапсыруы керек). Бірақ мұндай жағдай жалпы "ықтимал келісім" заңы бойынша бас тарту болып есептелмейді. Кейбір штаттарда мемлекет далалық мастық тестінен бас тарту фактісін сотқа ұсынуы мүмкін, бірақ бұл мас күйде жүргізушіге қарсы қудалауда дәлелдік құндылығы күмәнді. Көптеген штаттарда ДУИ-ге сотталған жүргізушілерге басқа талаптар қолданылады, онда алдын ала тыныс тестіне (PBT) қатысу сот үкімі орындалуының шарты болуы мүмкін, сондай-ақ "дәріге тексеру" талаптарына бағынған коммерциялық жүргізушілерге де қатысты. Кейбір АҚШ штаттарында, әсіресе Калифорнияда, 21 жасқа толмаған жүргізушілерге PBT-дан бас тарту үшін жаза қарастыратын заңдар бар, бірақ олардың конституциялық тұрғыдан тексерілгені жоқ. (Көптеген қылмыстық қорғаушылар полициямен пікір таластырудан немесе бас тартуды "ақтауға" тырысудан аулақ болуға кеңес береді.)

Тұтқындауға ықтимал себеп

Егер полиция қызметкері күдіктінің алкогольдің әсерімен көлік жүргізгеніне жеткілікті негізгі себептер болса, ол күдіктіні тұтқындайды, қолқап салады және полиция бөлімшесіне жеткізеді. Жолда офицер оларға қан, тыныс немесе, мүмкін, зәр сынағынан өтуге міндетті түрде келісім беру туралы заңдық міндеттемелерін түсіндіруі мүмкін, бұл әр аймаққа байланысты. Негізгі себептің нақты мағынасын анықтайтын заңдар штаттан штатқа өзгереді. Калифорнияда 0,08% немесе одан жоғары спирттік ішімдік құрамы (BAC) бар адамның алкогольдің әсерімен көлік жүргізгені жоққа шығарылатын презумпция болып табылады. Алайда, Калифорния Көлік кодексінің 23610(a)(2) тармағында 0,05%-дан 0,08%-ға дейінгі BAC-пен жүргізу "адамның спирттік ішімдіктің әсерімен болғандығына немесе болмағандығына қатысты ешқандай презумпцияға негіз болмайды" делінген.

Химиялық сынақ

Тұтқынға алынған адамға тыныс, қан немесе, сирек жағдайларда, зәр сынағынан өту ұсынылады. Тыныс сынағының нәтижелері әдетте бірден қолжетімді; зәр және қан үлгілері кейінірек талдау үшін зертханаға жіберіледі, осы арқылы алкогольдің қандағы концентрациясы (BAC) немесе есірткінің болуы анықталады. Кейбір штаттар тыныс немесе қан сынағына түсуден бас тартқан жағдайда қылмыстық жаза қолдануға тырысты; алайда, *Birchfield v. North Dakota* ісінде АҚШ Жоғарғы Соты штаттардың химиялық сынақтан бас тартуды қылмыстық қылық деп тану мүмкіндігін қарастырды. АҚШ Жоғарғы Соты штаттардың тыныс сынағынан бас тартуды қылмыстық деп тануға құқығы бар екенін, бірақ *Missouri v. McNeely* (2013) ісінде аталған *McNeely* ордері болмаған жағдайда қан сынағынан бас тартуды қылмыстық деп тануға болмайтынын шешті. Бұл АҚШ Конституциясының Төртінші түзетуіне қатысты, төтенше жағдайлардағы ерекшеліктерді қарастырған АҚШ Жоғарғы Сотының Миссури Жоғарғы Сотының апелляциялық шағымы бойынша қабылданған шешімі болды. АҚШ Жоғарғы Соты полицияның мас күйде көлік жүргізу күдіктісіне қан сынағы жасау үшін, әдетте, ордер алуы керек екенін мәлімдеді, сондай-ақ қандағы алкогольдің табиғи метаболизмі қан алуды кешіктірмейтін төтенше жағдайды құрамайды. Қан сынағына қатысты, Браун университетінің Джейкоб Аппель сияқты кейбір сарапшылар бұл процесте медициналық қызметкерлердің рөлін сынады. Аппельдің сөзіне сүйенсек, "Егер дәрігерлер қазіргі кезде қарсыласатын пациенттің қанын алуға келісім берсе, жақын арада олар қаламаған пациенттің асқазанының ішіндегісін соруға немесе тіпті дәлелді оқ алу үшін қалаусыз операция жасауға шақырылуы мүмкін". Химиялық сынақтар жүргізушінің BAC-ын анықтау үшін қолданылса да, олар жүргізушінің сақтандыру деңгейін анықтамайды. Алайда, мемлекеттік заңдар әдетте 0,08% немесе одан жоғары BAC болған жағдайда мас болудың жоққа шығарылатын заңды презумпциясын қарастырады (қандағы алкоголь сынағының болжамдарына қараңыз).

Бетке қою және ақы төлеу

Егер ұсталғаннан кейін адамның қандағы алкогольдің мөлшері 0,08% немесе одан жоғары емес екені анықталса, оны қандай да бір айыптаусыз босату мүмкін. Дегенмен, жүргізу кезіндегі белгілер, байқалатын әсері, мойдалауы немесе далалық салауаттылық сынақтарының нәтижелері негізінде алкогольдің әсерімен жүргізуші ретінде айыпталуы мүмкін. Егер есірткі қолданғаны күдіктенсе, қан немесе зәр сынағы алу мүмкін, немесе кемінде есірткіні анықтауға арнайы дайындалған сарапшының (DRE) куәлігі қажет болады. Егер есірткінің әсерінен жүргізудің жеткілікті дәлелдері болса, ұсталған адам есірткінің немесе алкоголь мен есірткінің бірлескен әсерімен жүргізуге айыпталуы мүмкін. Көбінесе жүргізуші кепілдік төлемімен немесе "өз мойнымен" (OR) босатылуға дейін уақытша ұстау жасушасында (кейде "мастық жасушасы" деп те аталады) ұсталып тұрады. Оларға сотқа шақыру күні беріледі. Егер олар кепілдік төлей алмаса немесе "өз мойнымен" босатылмаса, сотқа дейін қамауға алынып, тергеу изоляторында күтеді.

Көлікпен кемшіліктермен жүру ақысының құны

Америка Құрама Штаттарында, ДУИ төлемдерін, сот шығындарын және адвокат ақысын төлеу – ДУИ сотталғаннан кейін адамның қаржылық міндеттемелерінің тек бастамасы ғана. ДУИ сотталғаннан кейін туындайтын қосымша шығындар көлік құралының тұтастыру құрылғысын орнату және оны күтіп ұстау ақысын қамтиды, ол спирттің мөлшерін өлшеу құралы сияқты көлікті іске қосуға мүмкіндік береді. Мас күйде көлік жүргізгені үшін сотталған адам сақтандыру тарифтері мен сыйлықақыларының жоғарылауын күтуі мүмкін. Бұған қоса, ДУИ тіркелмесі тиісті құжаттарсыз Канадаға кіруге кедерес жасайды.

Алдын алу

Мас күйінде көлік жүргізу АҚШ-та халық денсаулығы үшін маңызды мәселе болып табылады, ал оның жиілігін азайту үшін санкциялар мен емдеуді қолданатын, қауымдастыққа негізделген кешенді тәсіл қажет болуы мүмкін. Бірнеше араласу бағдарламалары жасалған, мысалы, Парадигмалық даму моделінің емдеу үлгісі (PDMT), бұл бағдарлама қылмыскердің өзіне және әлемге деген көзқарасында парадигмалық өзгеріске ынталандырады. Алкогольді зәулімдеу және алкоголизм жөніндегі ұлттық институт, ішімдік ішіп көлік жүргізуді толығымен жоюға көмектесетін орталық араласу шараларын ұсынады.

Есірткі қолданып ұшатын және қайықпен жүретін

Федералды авиациялық ереже 91.17 пилоттарға алкоголь деңгейі 0,04% немесе одан жоғары болған жағдайда, немесе алкоголь ішкеннен кейін сегіз сағат ішінде ("сегіз сағат, бөтелкеден газға дейін"), немесе кез келген есірткінің әсері астында ұшқыштарды ұшуға тыйым салады. Осы тыйым ұшақта қызмет атқаратын басқа да экипаж мүшелеріне (бортсервисі қызметкерлері және т.б.) де қолданылады. Кейбір әуе компаниялары қосымша шектеулер қояды, ал көптеген пилоттар өздері үшін де қатаң талаптар белгілейді. Ережелерді бұзған коммерциялық пилоттар әдетте жұмыстан босатылады немесе өз еркімен отставкаға кетеді, олар пилот куәлігінен айырылып, Федералдық немесе штаттық заңдар бойынша қылмыстық қудалауға түсуі мүмкін, бұл олардың мансабын тоқтатуға әкеледі. Осыған ұқсас заңдар көлік құралдарын пайдаланумен байланысты басқа да қызметтерге де қолданылады; Мичиган штаты мас күйде моторизацияланған шаруашылық құралдарын пайдалануға немесе қайықпен жүруге тыйым салады, бұл ереже пилот немесе жолаушы болсын, олардың екеуіне де қатысты және мас болу деңгейі шамалы. Қайықпен жүру кезінде заңдарға байдаркалар, каноэлер, желкенді қайықтар – суда бағытталған кез келген жүзу құралы кіреді. Әртүрлі штаттарда қайықпен мас күйде жүргені үшін берілген айыптаптамаға байланысты құқық бұзушылықтың деңгейіне қарай әртүрлі заңдар мен жіктемелер бар. Мысалы, Вирджиния штатында мас күйде қайықпен жүргені үшін айыппұлдар мас күйде автомобиль жүргізгені үшін берілетін айыппұлдармен шамалас. Мас күйде қайықпен жүргендерге 2500 долларға дейін айыппұл салынуы мүмкін, бір жылға дейін бас бостандығынан айырылу, үш жылға дейін оператор куәлігінен айырылу және Вирджиния штатының Алкогольдік қауіпсіздік іс-қимыл бағдарламасына міндетті түрде қатысу және оны аяқтау талап етіледі. 2003-2012 жылдар аралығында АҚШ-та демалыс кезінде қайық апаттарынан болатын өлімдердің басты себебі алкоголь болды, ол 2003 жылығы өлімдердің 15 пайызын, ал 2012 жылығы өлімдердің 17 пайызын құрады. 2011 жылы жарияланған канадалық зерттеуде 18 жылдық демалыс қайықтары туралы мәліметтер қарастырылды және осы елде алкогольге байланысты өлімдердің "нақты саны" 46%-тан 56%-ға дейін болуы мүмкін деген қорытындыға келді.

Халықаралық салыстырулар

Ұлыбритания мен Австралия сияқты елдерде мас күйде көлік жүргізу және оның салдарынан болатын өлім-жітім АҚШ-қа қарағанда едәуір төмен. Ұлыбританияда (халық саны 61 миллион, автокөлік саны 31 миллион) 2010 жылы мас күйде көлік жүргізуден 380 адам қаза тапты (барлық қаза табатын жол-апаттарының 21%). 2009 жылы Калифорнияда (халық саны 36 миллион, 32 миллион автомобиль) қандағы алкогольдің мөлшері 0,08% немесе одан жоғары болған жүргізушілердің қатысуымен болған жол-апаттарынан 950 адам қайтыс болды (барлық қаза табатын соқтығыстардың 31%). Ұлыбритания мен Австралияда жан басына шаққандағы алкоголь тұтыну АҚШ-қа қарағанда жоғары, ал алкоголь ішуге рұқсат етілген жас шегі төмен. Ұлыбританияда жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, мас күйде көлік жүргізуге бейім адамдар – 20 жастағы жігіттер, емес, жасөспірімдер. Австралияда полиция қызметкерлері көлік жүргізушілерін кездейсоқ тоқтатып, оларды кездейсоқ дем тексеруге тартады. Бұл тексеру ауызша сөйлеу немесе дем шығару арқылы жүзеге асырылады. Егер көрсеткіш заңмен белгіленген шектен асып кетсе, жүргізуші ұсталып, айыптау үшін пайдаланылатын тағы бір дем тексеру құрылғысында сынақтан өтуге міндетті болады. Жол бойындағы немесе сараптамалық тексеруден бас тарту қылмыс саналады және мас күйде көлік жүргізумен бірдей жазаға тартылады. Бұл әдіс Ұлыбританияда қолданылмайды, сондай-ақ Англияда, Уэльсте және Австралияда толық лицензиясы бар жүргізушінің қандағы алкогольдің мөлшері 0,08%-дан төмен болса, ол қылмыс емес (Австралия мен Шотландияда бұл көрсеткіш 0,05%). Алайда, Австралияда заңмен белгіленген шектен төмен болса да, көлікте ашық алкоголь контейнері болған жағдайда жаза тартады. Австралияда оқушы немесе тәжірибелі жүргізушінің қандағы алкогольдің мөлшері 0,00%-дан жоғары болса, ол қылмыс болып есептеледі. Сонымен қатар, оқушы жүргізушіге нұсқау беруші немесе қадағалаушы адамның қандағы алкогольдің мөлшері 0,05%-дан кем болуы керек. АҚШ-тан айырмашылығы, бұл елдер алкогольге қол жеткізуді шектеудің мас күйде көлік жүргізуді азайтуға көмектесе қоймайды деп санайды. Олардың тәжірибесіне сүйенсек, кездейсоқ дем тексерулер, қатаң жазалар, соның ішінде алғашқы рет бұзушылық жасағандар үшін түрмеге қамау (Ұлыбританияда) және жалпыға бірдей телеарналарда насихат жүргізу тиімді стратегия болып табылады. Сонымен қатар, Австралия мен Ұлыбритания заңдары мас күйде көлік жүргізуден адам өлтіруді қылмыс деп танымайды, ал мас күйде көлік жүргізуден адам өлтіргені үшін жазалар АҚШ-қа қарағанда әлдеқайда төмен. Ұлыбританияда судья алкогольдің мөлшеріне қарай үкім шығарады. Бұл алғашқы рет жасалған жағдайда да түрмеге қамауға алып келуі мүмкін. Германияда жол-апаттарына кінәлі деп табылған жүргізушінің қандағы алкогольдің мөлшері 0,05%-дан 0,03%-қа төмендейді. 21 жасқа толмағандар үшін бұл көрсеткіш 0,00% құрайды.

Жалпы және келтірілген дереккөздер

Рубензер, С. (2011 жылғы қаңтар-ақпан). "Маскүнемдікті бағалау", "Мінез-құлық ғылымдары және заң" томы. 29, № 1: 116–137.