Кіріспе

Демалыс мақсатында ішуге кедергі келтіретін қоспалары бар этанол. Австралияда, Ирландияда, Жаңа Зеландияда, Оңтүстік Африкада және Ұлыбританияда метилденген спирт, мето немесе мет деп аталатын денатурацияланған спирт; сондай-ақ денатурацияланған түзетілген спирт – оны демалыс мақсатында ішуге кедергі келтіру үшін улы, жағымсыз дәмді, жаман иісті немесе құсытутырғыш қоспалары бар этанол. Оны кейде көзге көрінетіндей бояйды. Пиридин және метанол, денатурацияланған спирт биохимиядағы денатурациядан өзгеше, этанол молекуласын (химиялық немесе құрылымдық тұрғыдан) өзгерте алмайды. Керісінше, этанол басқа химиялық заттармен араластырылып, дәмсіз, көбінесе улы ерітіндіге айналады. Мұндай ерітінділердің көптеген құрамындағы компоненттерді бөліп алу қиынға соғылады.

Қолданылуы

Көптеген елдерде алкогольді сусындар сатылымынан түсетін кіріс пен халық денсаулығы саясаты үшін ауыр салық салынады (Пиговиялық салықты қараңыз). Ішімдікке салық төлемеу мақсатында, ішілмеуге арналған алкоголь әдетте "денатурацияланады", яғни оның дәмдік қасиеттерін өзгерту үшін қосымша химиялық заттармен өңделеді. Оның құрамы алкогольді сусындарға салық салатын елдердің үкіметтік регламенттерімен қатаң белгіленеді. Денатурацияланған спирт, этанол сияқты бірдей қолданылады, бірақ отын, хирургиялық және зертханалық мақсаттарда ғана қолданылады. Таза этанол азық-түлік және сусын өнімдерінде, сондай-ақ денатуранттың кедергі келтіруі мүмкін кейбір химиялық реакцияларда қажет. Молекулалық биологияда нуклеин қышқылдарын тұндыру үшін денатурацияланған этанолды қолдануға болмайды, себебі қосымша заттар келесі кезеңдердегі қолдануларға әсер етуі мүмкін. Денатурацияланған спирттің кәдімгі этанолдан ешқандай артықшылығы жоқ; ол – мемлекеттік саясаттың шартты келісімі. Денатурацияланған спирт, тұтынуға жарамды алкогольге салынатын ауыр салықтарсыз сатылатындықтан, ішімдікке қатысы жоқ көптеген қолданулар үшін тиімді әрі арзан шешім болып табылады. Егер таза этанол отын, еріткіш немесе медициналық мақсаттар үшін қолжетімді болса, онда оны алкоголь салығын төлеместен сусын ретінде пайдалануға болады.

Уыттылық

Улы құрамына қарамастан, денатурацияланған спирт кейде алкогольдің орнына ішіледі. Егер құрамында метанол болса, ол соқырлыққа немесе өлімге алып келуі мүмкін. Мысалы, АҚШ-та алкогольге он үш жылға тыйым салынған кезде, федералды заң бойынша метанол отандық өндірістегі өнеркәсіптік спирттерге қосылуы тиіс еді. 1926 жылдың 25-27 желтоқсанында, бүкіл елде алкогольге тыйым салудың шамамен ортасы тұсында, Нью-Йорк қаласында ғана 31 адам метанолдан уланудан көз жұмды. Мұны болдырмау үшін, затқа өте ащы дәм беру үшін көбінесе денатоний қосылады. Пиридин сияқты заттар қоспаға жағымсыз иіс беру үшін, ал құсуды шақыру үшін ипекак сиропы сияқты заттар да қосылуы мүмкін. Жаңа Зеландия үкімет бекіткен "метилирленген спирт" құрамынан метанолды алып тастады. КСРО-да денатурацияланған спирт көптеген басқа да техникалық этанол құрамындағы өнімдермен бірге алкогольдің сурогаты ретінде қолданылды. Бұл әсіресе Кеңес үкіметі бастаған түрлі алкогольге қарсы науқандар кезінде жиі кездесетін. Мұны халық ауыз әдебиетінен де, әдебиет пен музыкадан да көптеген дәлелдермен көруге болады. "Денатурат" сөзі тіпті ерекше символдық мағынаға ие болды. Оны ішу туралы Владимир Высоцкийдің әндерінде, сондай-ақ Венедикт Ерофеев, Юз Алешковский және Вячеслав Шишковтың шығармаларында айтылған.

Арнайы денатурацияланған спирт

Арнайы денатурацияланған спирт (SDA) – Америка Құрама Штаттарының Федералды ережелер кодексінің 27-тарауының 21.151-бөлімінде сипатталған денатурацияланған спирттің көптеген түрлерінің бірі. Арнайы денатурацияланған спирт – этанол мен басқа химиялық заттың қоспасы, мысалы, 29, 35 және 35А SDA-дағы этил ацетаты, осы қоспаны ішуге жарамсыз ету мақсатымен қосылады. SDA көбінесе косметикалық өнімдерде қолданылады, сондай-ақ химиялық өндірісте, фармацевтикада және еріткіш ретінде де пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, SDA 40 B құрамында терт-бутил спирті және денатоний бензоаты, N. F. бар. АҚШ және басқа елдерде ішуге жарамсыз денатурацияланған спиртті пайдалану алкогольге салынатын акциздік салықтан босатуға мүмкіндік береді.