Кіріспе

Круш синдромы (сонымен қатар травматикалық рабдомиолиз немесе Байуотерс синдромы) – қаңқа бұлшық еттеріне күш түсуінен туындаған ауыр шок пен бүйрек жеткіліксіздігімен сипатталатын медициналық жағдай. Круш жарақаты – қол-аяқтардың немесе дененің басқа бөліктерінің қысылуы, бұл бұлшық еттердің ісінуіне және/немесе зардап шеккен аймақтағы неврологиялық бұзылыстарға әкеледі, ал круш синдромы – жүйелік белгілері бар жергілікті круш жарақаты. Бұл жағдайлар көбінесе жер сілкінісі сияқты апаттарда, құлаған немесе жылжымалы құрылымдардың астында қалып қойған адамдарда кездеседі. Ауыр жарақат алған адамдар далалық медицинада ең үлкен қиындықтар тудырады және жарақат алған жерінде дәрігердің көмегіне мұқтаж болуы мүмкін. Жарақат алған адамды тиісінше физиологиялық тұрғыдан дайындау қажет. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болған үш әскердің патологиясын зерттеді. Бүйректегі өзгерістердің себебі – бұлшық еттердің оттегі тапшылығынан зақымдануы нәтижесінде пайда болатын миоглобиннің артық жиналуы. Жедел бүйрек жеткіліксіздігі жедел түтікшелік некрозға байланысты. Бұл синдромды британдық дәрігер Эрик Байуотерс 1941 жылы Лондонды бомбалау кезінде (Блитц) науқастарда сипаттаған. Бұл – қысымның тоқтатылуынан кейін пайда болатын реперфузиялық жарақат. Механизмі – бұлшық еттердің ыдырау өнімдерінің, әсіресе миоглобин, калий және фосфордың қанға түсуі деп саналады, бұл рабдомиолиздің (ишемиялық жағдайларға байланысты зақымданған қаңқа бұлшық еттерінің ыдырауы) өнімдері. Бүйрекке тигізетін нақты әсері толыққанды түсіндірілмеген, бірақ миоглобиннің бүйректерге зиянды метаболиттеріне байланысты болуы мүмкін. Ең қауіпті жүйелік әсерлер пациенттің тиісінше дайындығысыз, қысым кенеттен тоқтатылғанда, реперфузия синдромын тудыруы мүмкін. Тіндер тікелей круш механизміне ұшырағаннан өзге, аяқ-қолдар мен ағзаларда кенеттен оттектің қайта толуына да ұшырайды. Тиісінше дайындықсыз, пациент ауырсынуды бақылап, жазылу алдында көңілді болуы мүмкін, бірақ кейіннен кенеттен қайтыс болуы мүмкін. Бұл кенеттен болатын сәтсіздік "күлімсіреп өлім" деп аталады. Бұл жүйелік әсерлер травматикалық рабдомиолизден туындайды. Бұлшық еттер клеткалары өлгенде, натрий, су және кальцийді сіңіреді; рабдомиолиз калий, миоглобин, фосфат, тромбопластин, креатин және креатинкиназаны бөліп шығарады. Егер жарақатқа уақтылы ем көрсетілмесе, круш синдромы бөлікшелік синдромнан туындауы мүмкін. Симптомдарына 5 белгі тән: ауырсыну, денесінің бозаруы, парестезия (құрылысқандық сезім), паралич және пульстің жоқтығы.

Емдеу

Рабдомиолиз – некроз болғандықтан, оның салдары мен зақымдануын жоятын арнайы емдеу жолы жоқ. Дегенмен, ерте және тұрақты шаралар қабылдау арқылы патологияның қарқындылығын, одан туындайтын қосымша асқынуларды азайтуға болады. Емдеудің жалпы мақсаты – бүйрек жеткіліксіздігін (бүйрек жеткіліксіздігі) болдырмау, ол науқасқа суық беріп, денедегі су мөлшерін қалыпқа келтіру арқылы жүзеге асырылады. Сондай-ақ, несептің pH көрсеткішін жоғарылату (несепті сілтілендіру) қажет. Емдеуге турникетті тоқтату, Dextran 4000 IU көмегімен науқасқа көп мөлшерде сұйықтық беру және қысымды біртіндеп босату кіреді. Егер алғашқы көмек кезінде қысым босатылса, сұйықтық мөлшері шектеледі және науқастың денеге түсетін және шығатын сұйықтықтарының тізімі жүргізіледі.

Далалық басқару

Жоғарыда айтылғандай, рұқсат етілген гипотония (су терапиясын шектеу) дұрыс емес. Сұйықтықтың артық мөлшерін сақтау және көктамырға натрий бикарбонатын енгізу тиімді, әсіресе егер науқастың үстіне төрт сағаттан астам уақыт бойы салмақ түсірілсе, бірақ бір сағаттан астам уақытқа созылған жағдайда да. Сан-Франциско жедел жәрдем қызметтерінің нұсқауында ересектерге арналған бастапқы доза 2 литрлік физиологиялық сарысудың бір реттік енгізілуі (болус) және содан кейін 500 мл/сағ. мөлшерінде инфузия қарастырылады, бірақ бұл "балалар мен жүрек немесе бүйрек функциясы бұзылған науқастар" үшін шектеледі. Қан тоқтату құрылғысын (турникет) қолдану, қысылған жарақаттың қауіпті салдарынан сақтап, жоғалған сұйықтықты дереу медициналық түрде толықтыру мүмкін болмаған жағдайда, екінші шара ретінде қолданылуы мүмкін. Адам екі сағаттан астам уақытқа қамалған болса, қан тоқтату құрылғысын (турникет) қолдану шаралары қолданылуы керек.