Кіріспе
Медициналық симптом
Анорексия – тамаққа деген құштарлықтың жоғалуының медициналық термині. Осы термин ғылыми әдебиеттен тыс жерде көбінесе нервтік анорексиямен шатастырылып қолданылады, бірақ тамаққа деген құштарлықтың жоғалуына көптеген себептер болуы мүмкін, олардың кейбіреулері зиянсыз, ал кейбіреулері ауыр клиникалық жағдайды көрсетеді немесе қауіпті болуы мүмкін. Анорексия – диагноз емес, симптом. Анорексияны психикалық денсаулықтың бұзылысы – нервтік анорексиямен шатастыруға болмайды. "Анорексия" термині көбінесе нервтік анорексияның қысқаша атауы ретінде қолданылатындықтан, жаңсақтықтан сақтау үшін дәрігер науқасқа олардың жай ғана тамаққа деген құштарлығының төмендегенін немесе психикалық денсаулық бұзылысын білдіретінін нақтылауы керек. Кез келген адам, жынысына, жасына немесе салмағына қарамастан, тамаққа деген құштарлықтың жоғалуын – анорексияны көріне алады. Бұл симптом басқа жануарларда да кездеседі, мысалы, мысықтарда, иттілерде, сиырларда, ешкілерде және қойларда. Бұл жануарлар арасында анорексияны тамақ жегісі келмеу деп те атауға болады. Адамдардағыдай, тамаққа деген құштарлықтың жоғалуы түрлі аурулар мен жағдайларға, сондай-ақ қоршаған орта мен психологиялық факторларға байланысты болуы мүмкін.
Жалпы көріністері
Анорексия қарапайым түрде аштық сезімінің төмендеуі немесе жоғалуымен көрінеді. Бұл аш сезінбеу немесе тамақ жеуге құштарлықтың болмауы түрінде ұсынылуы мүмкін. Кейде адамдар тамақтанып азайтып, салмақ жоғалта бастағанға дейін аштық жоқ екенін байқамайды. Ал басқа жағдайларда, мысалы, тамақ туралы ойлаудың өзінде дененің ауыруы сезілуі мүмкін. Егер диетаның бір бөлігі ретінде әдейі жасалмаған, организмдегі өзгерістерге (салмақ жоғалту немесе бұлшықеттердің жоғалуы сияқты) алып келетін аштықтың кез келген деңгейінің төмендеуі клиникалық маңызға ие.
Есірткілер
Эфедрин, амфетамин, метамфетамин, МДМА, катинон, метилфенидат, никотин, кокаин, кофеин және т.б. сияқты стимуляторлар. Адреналин сияқты бүйрекүсті бездерімен өндіріліп, дәрі ретінде қолданылатын гормондар. Есірткілер, мысалы, героин, морфин, кодеин, гидрокодон, оксикодон және т.б. Антидепрессанттардың жанама әсері анорексия болуы мүмкін, әсіресе флуоксетин сияқты селективті серотонинді кері қабылдау ингибиторлары (ССИИ). Байетта – II типті диабетке қарсы препарат, ол орташа деңгейде жүрек ауру мен тәбет жоғалтуына себеп болады. Қаңша және кортикостероидтер сияқты тәбетті арттыратын препараттарды күрт тоқтату. Фенетиламин тобына жататын химиялық заттар. (Анорексия нервозасымен ауыратын адамдар тәбетін басу үшін оларды іздеуі мүмкін.) Топираматтың қосалқы әсері ретінде анорексия туындауы мүмкін. Басқа да препараттар пациентті жалпы анестезия алдында операцияға дайындау үшін, қасақана анорексия тудыру мақсатымен қолданылуы мүмкін. Өпкеге аспирация қаупін азайту үшін, ол өлімге әкелуі мүмкін болғандықтан, операция алдында тамақтан бас тарту маңызды.
Асқынулар
Анорексияның асқынулары нашар тамақтанудан туындауы мүмкін. Нашар тамақтану сусыздануға, электролиттердің тепе-теңдігінің бұзылуына, анемияға және қоректік заттардың жетіспеушілігіне алып келуі мүмкін. Тамақтан қашқанға қарай бұл бұзылыстар нашарлай түседі.
Менеджмент
Анорексияны тәбетті күшейтуші дәрілердің көмегімен емдеуге болады.
"Анорексия" мен "анорексиялық" және "нервтік анорексия"
Анорексия – бұл стереотиптік жұқа, осал, нашар тамақтанған адамның сипаттамасы. Бұл сыртқы көрініс классикалық түрде анорексиямен байланысты, бірақ сирек жағдайларда ғана пациенттер анорексияға ұшыраған көрініске жетеді. Анорексия немесе аноректик – бұл салмақ жоғалту мақсатында анорексияны тудыратын заттарға берілген сипаттама да болып табылады. Анорексия нервоза – бұл тамақтан бас тарту арқылы сипатталатын тамақтану тәртібінің бұзылуы, себебі адам өте жұқа болуға құштар. Бұл психикалық денсаулыққа қатысты диагноз болып саналады, онда адам өзінің салмағы мен сыртқы түріне қарамастан, семіз деп санайды. Адам тамақ ішуді шектеуге тырысқанда міндетті түрде анорексия симптомдарын көрсетіп қоймауы мүмкін.