Кіріспе

Көбелек түрі
көбелек

Сақиналы көбелек (Aphantopus hyperantus) – Nymphalidae тұқымдасына жататын көбелек. Ол – Сатирин тайпасына жататын көптеген "сақиналы" көбелектердің бірі ғана.

Ауқым

Бұл - Палеарктика аймағының көп бөлігінде кеңінен таралған түр. Еуропаның көптеген елдерінде кездеседі, бірақ Солтүстік Скандинавияда, Италия түбегінде (Италияның солтүстігінде ғана), Португалияда, Испанияның оңтүстік және орталық бөліктерінде (Кантабрия тауларында және Шығыс Пиренейлерде), Жерорта теңізі аралдарында және Солтүстік Африкада таралмаған. Грекияда солтүстік аймақтарда (Македония, Фессалия) кездеседі. Еуропадан тыс, Ресей, Сібір, Моңғолия, Қытай және Кореяны қоса алған Азияның көп бөлігінде де кездеседі.

Сипаттама

Афантопус гиперантус - қанаттарының аралығы 35-42 миллиметрге дейін жететін орташа мөлшердегі көбелек. Қанаттарының үстіңгі және астыңғы жақтары кішкентай, сарғыш жиекті көзшелермен қамтылған қоңыр түсті. Жықында шаңырақта пайда болған көбелек барқыттай көрінеді және қанаттарының шеті ақ жиекпен, қара түсті болады. Көзшелердің саны мен мөлшері өзгеріп отыруы мүмкін, тіпті қанаттың үстіңгі бетінде кездеспеуі де мүмкін. Орталық Еуропа мен Оңтүстік Англияда сирек кездесетін арете түрі кездеседі. Жұмыртқалары алғаш салынғанда ақшыл сары, бірақ кейін ақшыл қоңыр түске өтеді. Қапшаңдарының ұзындығы шамамен 25 миллиметр. Олар сұр немесе ашық қызғылт қоңыр түсті болып келеді және қара, қызғылт қоңыр, өте ұсақ нүктелерімен сипатталады. Денесінің үстіңгі жағында сегменттердің шекарасында кеңейтілген қара бойлық сызық бар. Сыртқы жағына қарай бұл сызық түсі тереңдейді. Басы қараңғырақ, және бірнеше анық емес бойлық жолақтары бар.

Кіші түрлер

ssp. abaensis Yoshino, 2003 жылы Сичуаньның солтүстік-батыс бөлігі
ssp. alpheois Fruhstorfer, 1908 Урал, Батыс Сібір
ssp. arctica (Seitz, 1909) Солтүстік Еуропа
ssp. bieti (Oberthür, 1884) Сычуань және солтүстік Юньнань
ssp. hyperantus Linnaeus, 1758 Батыс Еуропа, типтік орны – Швеция
ssp. luti Evans, 1915 оңтүстік-шығыс Тибет
ssp. ocellata (Butler, 1882) (= amurensis Staudinger, 1892; = insularis Kurentzov, 1966) Амур және Уссури
ssp. sajana (O. Bang Haas, 1906) Саян таулары
ssp. sibiricus Obraztsov, 1936 Алтай, Оңтүстік Сібір және Забайкалье

Тіршілік ету ортасы

Олар шөптесін, ылғалды немесе құрғақ ормандық алаңдарда, бұталармен, бірақ ашық жерлерде емес, мекендейді. Олар орман шеттеріне және қараторғай бұталарына (Rubus fruticosus) ерекше жақын. Бұл жәндік, сондай-ақ, егістік қызылқызыл (Cirsium arvense) немесе батпақты қызылқызыл (Cirsium palustre), жусан (Origanum vulgare), ормандық қақпақ (Knautia sylvatica) немесе ақшошқа (Heracleum sphondylium) өсетін жерлерде де көптеп кездеседі, олар ересек жәндіктердің сүйікті тамақ өсімдіктері болып табылады. Еркектер жаңадан шағылысқан ұрғашыларын іздеп, баяу, үздірілмейтін ұшумен, шөп сабақтарының үстінде және арасында айналып ұшады.

Ұшу мерзімі

Бір ұрықты көбелек, ересектері маусымның ортасынан тамыздың соңына дейін ұшады.

Ұрықтың азығы

Құрттар көптеген шөптерді жейді. Олардың тамақтанатын өсімдіктері:

Даму және биология

Аналық жайылымдардың үстінен жай, төмен ұшып, бірікпейтін жұмыртқаларын шашыратады. Личинка түнде белсенді болады. Төрт рет түлейді. Личинка үшінші жаста қыстайды, қыстың жылы кештерінде тамақтану үшін диапаузадан шығады. Көктемде тамақтануы жаңадан басталады. Құтырған қабық көбінесе шөп шоғырының түбінде, жібек құрылысынан жасалған жұқа қуыста тік тұрады. Бұл кезең екі аптаға созылады. А. hyperantus әдетте жабық популяция құрылымына ие деп есептеледі, себебі ол шағын, анықталған популяцияларда кездеседі.

Этимология

Грек мифологиясындағы Гиперант, Агипттің 50 ұлының бірі болған, Данастың 50 қызының бірінен өлтірілді.