Кіріспе

Атлантикалық Пиренейлер субпрефектурасы, Жаңа Аквитания

Олорон-Сент-Мари (ɔlɔʁɔ̃ sɛ̃t maʁi; ; ) — Францияның оңтүстік-батысындағы Атлантикалық Пиренейлер департаментіндегі коммуна.

Тарих

Қала 1-ғасырда римдіктермен негізделді, сол кезде Illoronensium деп аталды. Маңызды қалалар Дакс пен Сарагоса арасындағы римдік жолында орналасқандықтан, қаланың орны стратегиялық маңызға ие болды. Бүгінде Қасиетті Грат деп белгілі, Грат Олорондық 506 жылы "Илуро" деп аталған Олоронның ежелгі діни округінің алғашқы архиепископы болды. Көшпенділер кезеңіндегі қала тарихы аз белгілі. 1080 жылы Беарн виконты Центул V діни округ орталығынан өзеннің қарсы бетінде "Олорон" (римдік аты Илуроның ортағасырлық нұсқасы) жаңа қаласын салды. Центул V римдік қабырғаларды қалпына келтіріп, морилерден Арагонды қайтару үшін база ретінде пайдаланылатын Олорон қаласын құрды. Олорон соборы 12 ғасырдың басында салынды. Олорон виконттық қаласы мен Сент-Мари епископтық қаласы бәсекелестер болды, бірақ Олорон көршілес Испаниямен тоқыма өнеркәсібі мен саудасында өркендеді. Сент-Мари экономикалық тұрғыдан Олоронға тәуелді болды. 18 ғасыр Сент-Мари үшін қайта жаңғырудың бастамасы болды, себебі француз дін соғыстарының аяқталуы қалада қалпына келтіру және жаңа діни құрылыстарға мүмкіндік берді: собор, семинария, Сент-Пьер шіркеуі. Сонымен қатар, Испаниямен сауданың жалғасуы Олорон мен Сент-Мариге жақсы байланыс және көлік жолдарын салуды үдетті. Француз революциясы кезінде Олорон өз діни округін Байонға жоғалтты, бірақ жаңа Республиканың префектураларының бірі болғандықтан әкімшілік маңызға ие болды. 1858 жылы император Евгения Олорон мен Сент-Мари қалаларын біріктіруді бұйырды.

Орналасқан жері

Пиреней тауларының етегінде, Испания шекарасынан 50 км және Атлант мұхитынан 100 км қашықтықта орналасқан Олорон-Сент-Мари екі тау өзенінің (гав) – Аспе және Оссау – қосылатын жерде жатыр, олар бірігіп Олорон өзенін құрайды. Жоғарғы Беарн астанасы Олорон-Сент-Мари, сонымен қатар Жоғарғы Беарнның үш аңғарының бастауы да осы жер: Аспе аңғары, Оссау аңғары және Баретус аңғары. Ілеспе коммуналар: Esquiule, Moumour, Ledeuix, Estos, Cardesse, Monein, Goès, Précilhon, Escout, Herrère, Ogeu les Bains, Buziet, Arudy, Escot, Asasp Arros, Lurbe Saint Christau, Eysus, Gurmençon, Bidos, Agnos, Ance және Féas.

Климат

Қаланың климаты мұхиттық, жазда салқын немесе қоңыржай жылы, ал қысында жұмсақ және ылғалды болады. Жаңбыр мөлшері көп (жылына 900 мм-ден жоғары) және көбінесе суық маусымда жауады.

Көлік

Пау-Канфран темір жолы Олорон қаласынан өтеді. Олорон теміржол стансасын TER Aquitaine қызмет көрсетеді, олар күніне сегіз пойызды Пауға және алтысын Бедусқа қарай іске қосады. Қала ішіндегі қоғамдық көлікті "La Navette" компаниясы қамтамасыз етеді, олар үш автобус маршрутын пайдаланады. Олорон-Херре әуежайы Олороннан оңтүстік-шығысқа қарай бес шақырым қашықтықта орналасқан. Ол көбінесе жеңіл авиация және демалыс мақсатында қолданылады.

Тіл

Жергілікті тіл – беарн диалектісі, гаскон тілінің бір түрі. Олорон қаласындағы сегіз бастауыш мектептің бірі – Каландрета, француз және беарн тілінде оқытатын екі тілді мектеп. Олорон-Сент-Мари тұрғыны – олронай.

Гастрономия

Қаласы мол өнімді көкөністерімен, бұршақтарымен және еттен жасалған қайнатпасы – гарбурымен, Оссау Ирати ірімшігімен және 1925 жылы жергілікті наншы ойлап тапқан "ле Рус" тәттісімен әйгілі.