Кіріспе

Fabriciana adippe, биік қоңыр фритилляр, Nymphalidae туысына жататын үлкен және жарқын түсті көбелек, Еуропадан және Палеарктика арқылы Жапонияға дейін таралған. Ол Ұлыбританияның ең қорғауға алынған көбелегі ретінде белгілі және 1981 жылғы Жабайы табиғат пен ауылдық жерлер туралы заң бойынша әлсіз түр деп тізілген. Басқа фритиллярлар сияқты, ол молыққан қызғылт гүлдері бар жылы климатқа тәуелді. TOC

Сипаттама

Қанаттарының аралық ұзындығы орташа есеппен 65 мм шамасында болады. Жоғарғы қанаттары қара белгілермен қызғылт сары, ал төменгі қанаттары ақ және қоңыр белгілермен ашық қызғылт сары түсті. Ұшып келе жатқанда, оны қара-жасыл фритиллярдан ажырату өте қиын, себебі олардың көптеген белгілері ұқсас. Еркек және ұрғашы фритиллярлардың көптеген физикалық ерекшеліктері ортақ. Дернәсілдері қоңыр түсті, денелерінің бойымен бір ақ жолақ өтеді. Олардың денелері қоңыр тікендермен қапталған, бұл оларға өлі папоротник жапырақтарының арасында жылжығанда хищниктерден жасырынуға көмектеседі.

Сейцтің суреті

А. adippe L. (= berecynthia Poda, cydippe L.) (69d) Әдетте бұрынғы түрлерге қарағанда ірілеу [Аргиннис александра Менетрие, 1832], қанаттары дөңгелектеу, алдыңғы қанатының сыртқы шеті түзу, ал артқы қанатының шеті аналығында аз ғана толқынды. Еркекте алдыңғы қанатының ортанғы тамырларының тармақтарында орналасқан қалың, түкті жолақтары арқасында оңай танылады. Күміс дақтарының астындағылары ниобеге қарағанда әлдеқайда үлкен, әсіресе шеткі дақтары ұзын және кең.

Географиялық ауқым

Бұл көбелектің көптеген түршелері бар, олар Еуропаның және Азия мен Африканың ішінде кеңінен таралған, себебі бұл аймақтарда қоңыржай температуралар басым. Солтүстік Еуропада бауыршақтар популяциясы күрт төмендеді, бірақ Еуропаның басқа аймақтарында олар әлі де жеткілікті мөлшерде кездеседі. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, жоғары қоңыр бауыршақ Ұлыбританиядағы ең қорғауға алынған бауыршақ түрі болды. Жылы ауа райында бауыршақ ең белсенді болады және уақытының көп бөлігін жерге жақын, қалампыр және басқа да флораның үстінен және айналасында ұшып өткізеді.

Овиопозиция

Жұмыртқа салу процесі аналықтың папоротник жапырақтарының үстінен төмен қарай ұшуымен басталады, қолайлы жер тапқанда төмен түседі. Содан кейін аналықтары папоротник қалдықтарымен жабылған жерде жүріп, жұмыртқа салатын ықтимал жерлерді анықтау үшін денелерін пайдаланады. Жұмыртқалар көбінесе аналық тамақ ретінде пайда болатын өсімдіктің үстінен өтіп бара жатқанда салынады. Аймақты қараусыз және жақын маңда тамақ өсімдіктері болмаса да жұмыртқа салу мүмкін, себебі аналықтары қонғаннан кейін бірнеше секунд ішінде жұмыртқа салғаны байқалған. Сонымен қатар, жалған жұмыртқа салу да жиі кездеседі. Ол Ұлыбританияда 1981 жылғы «Жабайы табиғат пен ауыл шаруашылығы туралы» заңмен қорғалады. Британдық фритиллярияның азаюы 20-шы ғасырда жерді пайдаланудағы жаңа өзгерістерге байланысты болуы мүмкін.

Өркеннің жоғалуы

Ормандық ортадағы фритиллярлар мекендердің жоғалуынан ең көп зардап шекті. Бұл көбелектер көбінесе егіншілікпен айналысатын жерді басқару тәсіліне тәуелді болды, ал бұл тәсіл Ұлыбританияның ауылдық жерлерінен дерлік жойылды. Егіншілік азайтылуы, қайта отырғызу және жаңа орманның өсуі фритиллярлардың гүлдеуіне қолайлы жерлерді шектеді, себебі папоротник (бракен) мекендері сирей түсуде. Папоротник мекендеріндегі популяцияның азаюы папоротниктің тым күшті өсуіне немесе малдың көбелекке байланысты өсімдіктерді таптауына байланысты болады. 2022 жылы 3 аналық және 1 аталық жеке басы Кантербери маңындағы Блейн орманындағы 2500 акрлық қорғау аймағына босатылады.