Кіріспе

Жазуға арналған құрал – жазуды жасау үшін қолданылатын зат. Жазу түрлі-түрлі белгілерден, сызықтардан және пішіндерден тұрады. Осы құралдардың көпшілігі сурет салу, кескін салу және техникалық сурет салу сияқты басқа да мақсаттарда қолданылуы мүмкін, бірақ жазу құралдарының басты талабы – тегіс, басқарылатын сызық жасау. Брайль әрпін ойып шығару үшін тақтамен бірге қолданылатын тағы бір жазу құралы – стилус.

Автономиялық

Автономды жазу құралы – "құрысуы" мүмкін емес құрал – оны қолдануға жарамсыз етудің жалғыз жолы – оны жою.

Пигментсіз

Ең көне мысалдар пигментті екінші бір зат арқылы жағудың орнына, қатты құралмен тегіс бетке сызып жасалған, мысалы, қытайлық jiaguwen тасбақа қабығына қашап салынған. Дегенмен, бұл техниканың дамуын көрсететін шынайы жағдай емес, аталған артефакттардың салыстырмалы беріктігін көрсетеді, себебі пигменттің мағыналы қолданылуы Ласко үңгіріндегі ежелгі суреттерде дәлелденген. Ежелгі шумерлер және олардың ізбасарлары, мысалы, бабылдіктер, үшбұрышты қылқаламды (стилус) жұмсақ саз тақташаларға басып, клинопись жазуын жасаған. Содан кейін саз тақташалар қатайтылып, осылайша жазулар мәңгі сақталған. Микен Грециясы сияқты басқа да ежелгі мәдениеттер өз жазбаларын саз тақташаларға түсірген, бірақ оларды әдетте пісірмеген; Миной Критінен табылған Linear B жазуларының көп бөлігі, өрт салдарынан қатаң пісіріліп, кездейсоқ сақталған. Римдіктер балауыз тақташалармен қорғасын қылқаламдарды қолданған, оларды балауыз бетін тегістеу арқылы "өшіруге" болатын. Қазіргі заманда, қолға ұсталатын компьютерлер және кейбір компьютерлік құрылғылар экранға ақпарат енгізу үшін қылқаламды пайдаланады, пигмент түсірудің орнына қысым қолданады. Сөздер мен есімдер әлі де естелік заттарға қашап салынады, мысалы, күміс Стенли кубогына қашап салынған жеңімпаздардың есімдері немесе Линкольн ескерткішінің тас қабырғасына қашап салынған Геттисбург сөзі, бірақ мұндай құралдар жазу құралдары деп толыққанды қарастырылмайды.

Өзге де пигменттері бар

"Құрағай қарындаш" деген сөздің бастапқы түрі ежелгі римдіктер қолданған қорғасын стилусы болған. Олар оны ағаш немесе папирусқа жазу үшін де пайдаланған, металл бетке тию арқылы қара із қалдырған. Бұл идея жақында сиясыз қаламның негізгі бөлігі ретінде қайта жаңғырды: қорғасын негізіндегі металл қорытпасы, ол қағазға кішкентай бөліктерді сырып, қара іздер қалдырады. Дегенмен, қазіргі заманғы "құрағай қарындаштардың" көпшілігі улы емес, сұр қара графиттен жасалған, тұрақтылығы үшін әртүрлі пропорциядағы саз қосылған. Графит сынып қалмауы және қолға із қалдырмауы үшін сыртқы ағаш қабықшамен қоршалған. Ақ борды мектеп сыныптарында бөлменің алдыңғы жағындағы қара тақтаға жазу үшін дәстүрлі түрде қолданылған. 19-шы ғасырда, тіпті 20-шы ғасырдың басында да, қағаз жеткіліксіз болған кезде, жеке студенттер өздерінің кішкентай тақташаларына да бормен жазған. Қарындаштар мен бор түрлі-түсті іздер жасауға мүмкіндік беретін нұсқаларда кездеседі, бірақ түрлі-түсті қарындаштар мен бор көбінесе жазу құралдары емес, сурет салу құралдары деп есептеледі. Сол сияқты, кішкентай балалар суреттеріне сөздер жазу үшін түрлі-түсті балауыз боямдарын қолданғанмен, жазу боямдалардың негізгі мақсаты емес. Балауыз қарындаш құрамында қорғаныш қағазының ішінде жарқын түсті балауыз өзегі бар, ол құрамы жағынан стандартты қарындашқа жақын. Балауыз қарындаштар негізінен фарфор немесе шыны сияқты тегіс емес беттерге жазу үшін қолданылады. Қалыпты қарындаштар, бор және балауыз боямдардың барлығының ортақ ерекшелігі – олар "тозып бітпейді". Бұл құралдардың қызмет ету мерзімі олардың физикалық күйімен тығыз байланысты. Дегенмен, пигмент өзегінің жазу ұшын қайта келтіру немесе ұшындағы сыртқы қабықты алып тастау үшін қаламдау сияқты арнайы құралдар қажет болуы мүмкін.

Көмектестірілген

Бұл жазу үшін қосымша пигменттің болуы қажет, және олар "бос" болғанда қолдануға келмейді.

Қалам

Қалам – ең көп қолданылатын жазу құралы. Оның бетке боя жабатын қатты ұшы болады.

Капиллярлық әрекет ететін қалам

Алғашында қаламдар жұқа, қуыс табиғи материалдың ұшынан капиллярлық күш арқылы аз мөлшерде сия ұстай алатын ұшты бөлігін кесіп жасалатын. Бірақ, мұндай қаламдардың сия қоры шағын болғандықтан, оларды үнемі сыртқы сия қабына малып, қайта толтыру қажет болатын. Ежелгі египеттіктер папирусқа жазу үшін қамыш қаламдарды қолданған. Quill қаламдары Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында 18-19 ғасырларға дейін кеңінен қолданылды және қазір де каллиграфия сияқты арнайы жағдайларда, сондай-ақ ірі банк операцияларында пайдаланылады. Көбінесе қаз бен қарға қауырсындары қолданылған, бірақ кейде мәртебе үшін аққу мен тауыс қауырсындары да таңдалып алынған. Dip қаламдары болат ұшты (қаламның негізгі бөлігі) және қалам ұстағышынан тұрады. Dip қаламдары өте әмбебап, себебі қалам ұстағышына әртүрлі мақсаттарға арналған әртүрлі ұштарды орнатуға болады: медбике жазу, карта жасау және музыкалық таяқтар салуға арналған бес ұшты қаламдар. Оларды сияның көптеген түрлерімен қолдануға болады, олардың кейбіреулері басқа қалам түрлерімен үйлесімсіз. Автоматты қаламдар – бұл dip қаламдарының бір түрі, олардың ұшы екі бөліктен тұрады және көбірек сия ұстай алады. Алайда, барлық алдыңғы қаламдары сияқты, болат ұшты dip қаламдарының сия қоры шектеулі және бетке сия тамшылауы мүмкін.

Қаламұштар

Бірінші заманауи қаламұштар 19 ғасырда жасалды, бірақ функционалдық тұрғыдан ұқсас үлгілер 10 ғасырда да кездескен. Олар қалам ұшының бөлімінен, сия сақтағыш камерасынан және сыртқы қаптамадан тұрады. Қаптаманың құрамына әдетте қалам ұшын қорғау үшін және сияның буланып кеуіп қалмауына немесе пайдаланушының қалтасына сіңіп кетпеуіне арналған қақпақ кіреді. Қаламның конструкциясына қарай, сия сақтағышты толтырудың бірнеше тәсілі бар: көз тамшысымен тікелей құю, ішкі механизм арқылы сору немесе бір рет қолданылатын, алдын ала толтырылған картридждер. Кейбір картриджді қаламдарға "конвертерлер" орнатуға болады, олар қаламның стандартты картриджінің өлшемдерімен сәйкес келетін жеке поршеньдік/сору резервуарлары болып табылады; бұл қаламды бөтелкеден сиямен толтыруға мүмкіндік береді. Қаламұштың бітелмеуі үшін тек белгілі бір түрдегі сия қолданылуы керек. Қаламұштың үлкен сыйымдылығы сияны жиі толтыру қажеттігін азайтады, бірақ кейбір жағдайларда сия төгіліп, қағазға, саусақтарға немесе салмақты жазушының киіміне дақ тастауы мүмкін. Ауа қысымының өзгеруі ұшақта саяхат кезінде сияның ағып кетуіне әкелуі мүмкін.

Бір рет қолданылатын қалам

ХХ ғасырда көптеген жаңа қалам түрлері танымал болды. Кейбір қаламдарды сиямен қайта толтыруға арналмаған, ал басқаларын теориялық тұрғыдан ішкі сия бөлімін ауыстыруға болады, бірақ сиясы біткен кезде оны толығымен тастап кету – кең таралған әдет. Осы түрлерге шарлы қалам (көптеген Ұлт Достастығы елдерінде "биро" деп аталады) және фломастер жатады. Олардың екеуінің де әртүрлі кіші түрлері бар, олар көбінесе өздерінің сия түріне байланысты жеке атаулармен белгілі, мысалы, люминесцентті маркер, роликли қалам және гельді қалам.

Механикалық қарындаштар

Дәстүрлі ағаш қарындаш қатты графит өзегімен жасалса, механикалық қарындаш өз ұшы арқылы графиттің кішкентай, жылжымалы бөлігін итеріп шығарады. Ішкі механизм графиттің қозғалысын үйкеліс арқылы бақылайды, сондықтан жазу кезінде ол тұрақты болғанымен, графитті біртіндеп тозуын өтеу үшін алға жылжытуға немесе пайдаланбағанда қорғау үшін кері тартуға болады. Механикалық қарындаштардағы графит әдетте ағаш қарындаштардағыдан әлдеқайда жіңішке, көбінесе миллиметрдің бір бөлігінен де кіші диаметрлі болады. Бұл оларды әсіресе нақты сызбалар немесе кішкентай әріптер үшін тиімді етеді, алайда әртүрлі өлшемдегі қосымша графиттерді бір қарындашта алмастыруға болмайды, егер ол арнайы осы мақсатта жасалмаса.

Қылқаламдар

Батыс мәдениетінде жазу көбінесе қалам немесе қарындашпен жасалса, басқа мәдениеттерде басқа да құралдар қолданылған. Қытай иероглифтері дәстүрлі түрде қылқаламмен жазылады, ол әсем әрі ағыншақты сызықтарға мүмкіндік береді деп есептеледі. Қылқалам қаламнан өзгешелігі – қатты ұшының орнына, жұмсақ қылдарынан тұрады. Қылқаламды қағазға тигізерде, бетке сияның сіңуі үшін жететіндей қысым жасалады, қылқаламды қағазға басып, үлкен қарсылық тудырмау үшін. Жартылай икемді ұштары және сұйық сиясы бар қаламдар да қолданылған қысымға қарай сызықтың қалыңдығын өзгерте алады, бірақ олардың өзгеріс диапазоны одан әлдеқайда төмен. Дәстүрлі түрде, қылқаламдар сия тасына салынған сияға қылшықтарын батырып сиямен толтырылады, бұл дәстүрлі қалам мен сия қоймасына ұқсас. Кейбір компаниялар қазір "шүрека қаламдар" шығарады, олардың тұтқасына ішкі сия резервуары орнатылған, оны алдын ала толтырылған картридждермен немесе сия құюға арналған конвертермен толтыруға болады.

Қосымша құралдар

Жазумен тікелей байланысы жоқ, бірақ оған жанама қатысы бар басқа құралдарға қалам мен қарындаш үшін өшіргіштер, қарындаш ұштайтын құралдар, қарындаш ұзартқыштар, сия қабы, қағазды кептіру қағазы және сызғыштар мен оған қосымша сурет салу құралдары жатады. Ұнтақ затты таратып, қағазды кептіруге арналған ұшқыр құмыралар – қағазды кептіру қағазының алғашқы нұсқасы болды. Трафареттер арқылы стандартталған әріптер, суреттер немесе қолтаңбалар жасауға болады. Сондай-ақ, тек ағаш қарындаштармен ғана қолданылатын қарындаш ұштайтын құралдар да бар.