Кіріспе

Шығыс Үндістан компаниясының мемлекеттік қызметшісі (1823–1907)

Сэр Джон Стречи (5 маусым 1823 – 19 желтоқсан 1907) – Үндістандағы британдық мемлекеттік қызметкер және жазушы. Ол 1874 жылдан 1876 жылға дейін Солтүстік-Батыс провинцияларының лейтенант-губернаторы болып қызмет етті. Лорд Майоның қазасынан кейін 1872 жылғы ақпанда ол қысқа мерзімге генерал-губернатор міндетін атқарды, бірақ Лорд Нортбрук келгенге дейін Лорд Непьер оны алмастырды.

Өмір

Эдвард Стречидің бесінші ұлы, сэр Генри Стречидің екінші ұлы, ол Лондонда, Англияда дүниеге келді. Шығыс Үндістан компаниясының колледжінен өткеннен кейін, 1842 жылы Бенгалияның әкімшілік қызметіне кірді және Солтүстік-Батыс провинцияларында қызмет етіп, бірқатар маңызды лауазымдарды атқарды. Оның ағасы сэр Ричард Стречи болды. 1861 жылы Лорд Кэннинг оны сол жылы болған үлкен холера эпидемиясын зерттеу жөніндегі комиссияның төрағасы етіп тағайындады. 1862 жылы Орталық провинциялардың сот комиссары болды. 1864 жылы армияның санитарлық жағдайы туралы патшалық комиссияның есебінен кейін Үндістанда тұрақты санитарлық комиссия құрылды, оның төрағасы Стречи болды. 1866 жылы ол Оудхтың бас комиссары болды, Лорд Лоуренс оны 1857 жылғы үнділік көтерілісінен кейін жалға алушылар мен шағын жер иелерінің құқықтарын тәркілеу арқылы жасалған әділетсіздікті мүмкіндігінше жою үшін таңдады, сонымен бірге ірі жер иелерінің – Талуқдарлардың артықшылықтарын сақтап қалды. Заң шығарушы кеңестің мүшесі ретінде ол осы мақсатта бірнеше заң жобаларын енгізді, олар Талуқдарлардың толық мақұлдауымен заңға айналды. 1868 жылы Страчи генерал-губернатордың кеңесінің мүшесі болды, ал 1872 жылы ақпанда Лорд Мейоның қазасынан кейін ол уақытша вице-король және генерал-губернатор болып қызмет етті. Бірнеше аптадан кейін оның орнын лайықты және білікті лорд Нейпер басты, ол мамыр айында ресми түрде тағайындалған лорд Нортбрук келгенге дейін әрекет етті. 1874 жылы Солтүстік-Батыс провинцияларының губернаторы болып тағайындалды. 1876 жылы Лорд Литон мен мемлекеттік хатшының өтініші бойынша ол бұл лауазымнан бас тартуға келісті және қаржы министрі ретінде генерал-губернатордың кеңесіне оралды, ол 1880 жылға дейін осы лауазымда болды. Осы уақыт ішінде, Лорд Литон вице-король болған кезде, маңызды реформалар жүргізілді. Лорд Мейо бастаған қаржы әкімшілігін орталықсыздандыру шаралары іс жүзінде аяқталды. Тұз салымын төмендетіп, оны алудың жүйесі өзгертілді, және әкімшіліктің бұл кемшілігі – ішкі кедендік шекара жойылды. Барлық импорттық баж салығын, соның ішінде ағылшын мақта тауарларына салынатын баж салығын алып тастау және толық еркін сауда орнату үкіметтің тұрақты саясаты деп жарияланды және бұл 1880 жылы Стречи Үндістаннан кеткенге дейін іске асырылды. Әскери есептерді жүргізу жүйесі 1878–80 жылдардағы екінші Ауған соғысының құнына қате баға беруге әкелді. Бұл қателік үшін Стречи техникалық жауапкершілікке тартылды; ол партиялық шабуылға себеп болды, нәтижесінде ол отставкаға кетті. 1885 жылдан 1895 жылға дейін Стречи Үндістан ісі жөніндегі мемлекеттік хатшы кеңесінің мүшесі болды. Ол 1907 жылы қайтыс болды.

Шығармалары

Стречи ағасы генерал-лейтенант сэр Ричард Стречимен бірге «Индияның қаржысы және қоғамдық жұмыстары» (1882) кітабының авторларының бірі болды, сонымен қатар «Индия» (3-басылым, 1903) және «Хэстингс және Рохилла соғысы» (1892) кітаптарын жазды. Ол сонымен қатар Аградағы Ямуна өзеніндегі теміржол-көпірдің құрылысын жоспарлап, жобалады. Ол аркалық көпірдің аяқталуын көре алмады, себебі 1907 жылы қайтыс болды. Көпір 1898 жылы құрылысы басталғаннан кейін 10 жыл өткен соң, 1908 жылы аяқталды. Көпір Джон Стречидің құрметіне Стречи көпірі деп аталды. Қазірге дейін 112 жыл бойы қолданылып келе жатқан бұл көпір Дели-Бхопал бағытындағы Агра кантонменті теміржол стансасынан Дели-Хаура бағытындағы Тундала теміржол стансасына дейін пойыз қатынасын қамтамасыз етеді.

Отбасы

Стречи 1856 жылдың 9 қазанында Шығыс Үндістан компаниясы колледжінің директоры Джозеф Баттеннің қызы Кэтрин Баттенге үйленді және олардың сегіз баласы болды. Олардың арасында Үндістанда судья болған сэр Артур Стречи (1858–1901) де бар еді. Олардың қызы Виннифред Хью Шекспир Барнсқа тұрмысқа шықты.

Мұра

Стречэй Алигархтағы Мұхаммедті ағылшын-ориентал колледжінің үлкен демеушісі болды. Алигарх мұсылман университетіндегі Стречэй залы оның құрметіне аталған. Агра бекінісінде Страчейдың моғол сәулетін сақтап қалудағы еңбегін еске алатын тақта орнатылған. Тақта Маччи Бхаванның ('Балық кварталы') оңтүстік-шығыс бұрышында, Саман Бурдж (Жасмин мұнарасы) маңында орналасқан. Мұғал императоры Шах Джахан осы жерден Ямуна өзені арқылы шығысқа қарай өзі салған Тадж Махалға қараған. Тақтада мына жазу бар:

«Құрметті сер Джон Стречэйдің ұрпақтарға сіңірген еңбегі үшін алғыс айта отырып, Г.С.С.И. басқалардың да даналықты көмегі мен уақтылы қамқорлығын еске алып, Үндістан Тадж Махалдың құтқарылып, сақталған сұлулығы үшін және бұрын оның басқаруында болған провинциялардың ежелгі өнері мен тарихының басқа да тамаша ескерткіштері үшін осы тақта орнатылды. Бұл тақта оның досы, Үндістанның вице-королі және генерал-губернаторы Эрл Литтонның бұйрығымен 1880 жылы қойылды.»

Солтүстік-Батыс провинцияларының лейтенант-губернаторы қызметін атқарган кезінде Стречэй Маччи Бхаванды және жақын орналасқан Диван-и Амды (Кездесу залы) қалпына келтірді, олар Британ отарлық кезеңінің басында Шығыс Индия компаниясының тонауына ұшыраған болатын.