Кіріспе

Люксембургтер – Люксембургтің ұлттық мемлекетінде тұратын этностық топ, олар халықтың шамамен жартысын құрайды. Олар Люксембург мәдениетін бөліседі және батыс герман тілдері тобына жататын люксембург тілінде сөйлейді. Люксембургтер, австриялықтар сияқты, тарихи тұрғыдан этникалық немістердің аймақтық тобы саналды және неміс конфедерациясының ыдырауына дейін оларды солай қарады. 1839 жылы Лондон шартына қол қойылғаннан кейін Люксембург Нидерландымен жеке одақта тәуелсіздік алды. Алайда, бұл одақ ұзаққа соқпады және 1890 жылы екі жақты келісіммен таратылды. Заң бойынша Люксембург Ұлы Герцогтығының барлық азаматтары Люксембург заңына сәйкес люксембургтіктер саналады, бірақ герман этнолингвистикалық идентификациясы айқын түрде жақталады және насихатталады. Сәйкес сипаттама – "люксембургтік".

Тарихи негіздер

Этникалық люксембургтердің көпшілігі Батыс Еуропадағы Германия, Франция және Бельгия арасында орналасқан, теңізге шығу мүмкіншілігі жоқ шағын мемлекет – Люксембург Ұлы Герцогтығында тұрады. Люксембургтіктердің туған тілі – люксембург тілі (осы тілді ата-аналары үйретеді), алайда олардың дені мектепте француз және неміс тілдерін оқып, ерте жасынан бастап осы екі тілде де еркін сөйлей алады. Люксембургтердің саны салыстырмалы түрде аз болғанына қарамастан, олардың диаспорасы Еуропа және басқа елдерде, әсіресе Солтүстік Америкада кеңінен таралған. Көбінесе Бельгия, Франция және Германия сияқты көршілес елдерде қоныстанған. Бұл, негізінен, тарихи себептерге байланысты, әсіресе Люксембургтің үш бөлінісіне, нәтижесінде Люксембургтің бұрынғы аумақтары үш көршілес елдің құрамына енді. Бұған дейін айтқанымыздай, Америкада да көптеген люксембургтіктер тұрады, олардың ең ірі тобы АҚШ-та. Тағы бір бөлігі 12 ғасырда (кейіннен, Жаңа дәуірде) немістермен бірге ортағасырлық Венгрия Корольдігіне көшіп келді, бұл неміс шығысқа қарай қоныстануының (Ostsiedlung) бірінші кезеңі еді. Трансильваниялық сакстар (әсіресе) және Банат швабтарының (ішінара) тегі осы қоныс аударушыларға жетеді. Сонымен қатар, Трансильваниялық саксон диалектісі люксембург тіліне өте жақын. Атап айтқанда, Словакиядағы Ципс аймағындағы Ципстер немістері (сондай-ақ Марамуреш және Буковинадағы олардың ұрпақтары) люксембургтік диаспораның бір бөлігі болып табылады, себебі олардың ата-бабаларының бір бөлігі Солтүстік-Батыс Төменгі Рейнландтан және оған жақын жерлерден шыққан. Трансильваниялық сакстар мен люксембургтіктер арасындағы мәдени, этникалық және тілдік байланыстың себебі қарапайым: Трансильванияның бір бөлігін отарлаған алғашқы Трансильваниялық саксон қоныс аударушылары Рейн-Мозель өзенінің аңғарынан, яғни Люксембургтен де келген. Бұл қоныс аударушылар Орталық және Шығыс Еуропадағы Ostsiedlung отарлау процесіне қатысты және 12 ғасырдың соңында, жоғарғы орта ғасырларда Венгрия королі Геза II оларды Азия халықтарының (мысалы, кумандар, печенегтер, моңғолдар немесе татарлар) шабуылына қарсы оңтүстік және оңтүстік-шығыс Трансильванияны дамыту, нығайту және қорғау үшін шақырды. Сонымен қатар, 2007 жылы Люксембург қаласы Румынияның Сибиу (Херманштадт) қаласымен бірге «Еуропаның мәдени астанасы» мәртебесін бөлісті, бұл қала Трансильваниялық сакстардың мәдени, әкімшілік және діни орталығы болып табылады.