1676 жылғы Франко-Голланд соғысы: Стромболи шайқасы

Кіріспе

1676 жылы франко-голланд соғысы кезінде болған шайқас

Стромболи шайқасы, сондай-ақ Екінші Стромболи шайқасы немесе Аликуди шайқасы деп те аталады, 1676 жылдың 8 қаңтарында франко-голланд соғысы барысында өтті. Бұл шайқаста Абрахам Дюкен басқаратын 20 кемеден тұратын француз флоты мен генерал-лейтенант Михель де Руйтер басқаратын 19 одақтас кеме (18 голландиялық және бір испандық кеме) арасында болды. Шайқас сегіз сағатқа созылды және шешімсіз аяқталды. Екі флот бірнеше айдан кейін сәуір айында Аугуста шайқасында қайта шайқасты.

Өмірбаян

Франко-испан соғысының соңында 1659 жылы Пиреней келісімі Людовик XIV-ке Испанияның Филипп IV-нің үлкен қызы Мария Терезаға үйленуге мүмкіндік берді. Оған зор мата берілуі тиіс болған, бірақ ол ешқашан төленбеді. 1665 жылдың қыркүйегінде Филипп IV қайтыс болғаннан кейін, оның екінші әйелі Марианнан туған шала жас ұлы Карл II Испанияның королі деп жарияланды. Марианның ең жақын туысы, император Леопольд, егер Карл баласыз қайтыс болса, Испания тағына талапкер болуы мүмкін еді. Сондықтан Людовик Мария Терезаның матасы төленбегендіктен, оның тақтан бас тартуы жарамсыз деп мәлімдеді. Голландия заңдарына сәйкес, Филипп IV-нің қызы ретінде, Карл II емес, оның мұрагер болуы керек еді, ал Мария Терезаның құқықтары күйеуі ретінде оған өтті. 1667 жылы Испаниялық Нидерландыға жасаған шабуыл бастапқыда өте сәтті болды. Екінші ағылшын-голландия соғысы аяқталғаннан кейін, голландиялықтар Англия және Швециямен Испанияны Франциядан қорғау үшін дипломатиялық одақ құру мүмкіндігін талқылады. Бірақ 1668 жылдың мамырында қол қойылған Экс-ла-Шапель келісімі Людовик XIV-ке күткеннен гөрі әлдеқайда аз испандық жерлерді берді. Голландияның араласуына наразы болған Людовик Англия мен Швецияны голландиялықтармен одақтан ажыратып, Біріккен Нидерландыға қарсы соғысқа дайындалуға шешім қабылдады. 1672 жылдың мамырында Франция Біріккен Нидерландыға басып кірді, осылайша франко-голландия соғысы басталды. Алайда Людовик 1672 жылдың маусымында голландиялықтар ұсынған өте қолайлы бейбіт шарттардан бас тартты. Голландиялықтар су тасқынынан қорғалған Голландия су желісінің артына шегініп, француздарға құрлық және теңіз арқылы қарсы тұруға дайындалды. 1674 жылдың шілдесінде Сицилиядағы Мессина қаласы испан билігіне қарсы көтеріліп, француздық қорғауды сұрады. 1674 жылдың қыркүйегінде Мессинаға аз ғана әскері мен азық-түлігі бар француз эскадрильясы жіберілді, бірақ 22 кемеден және көптеген галереядан тұратын испан флотына қарсы жыл соңына дейін шегінуге мәжбүр болды. Француздық 20 кемеден тұратын күшті күш, оның ішінде тоғыз желілік кеме және жабдықтау конвойы испан блокадасын бұзып, 1675 жылдың 11 ақпанында Липари аралдары түбіндегі шайқаста испандықтардың көп санды флотын жеңіп, бір испандық соғыс кемесін басып алды. Бұл Мессинаның испан блокадасын аяқтады және қалаға көптеген азық-түлік жеткізді. Бұл шайқас кейде Стромболидің бірінші шайқасы деп аталады. Испандықтар голландиялықтардан көмек сұрады. Михель де Руйтер Жерорта теңізіне он сегіз үлкен соғыс кемесімен және бірнеше кішкентай кемелермен жіберілді. Бірақ Голландияның ресурстары франко-голландия соғысының салдарынан тартылғандықтан, кемелер толықтай жабдықталмаған еді және де Руйтер күш жеткіліксіз деп ойлады. Испания жағалауында испан билігі уәде еткен жабдықтауды және испан эскадрильясының қосылуын күтіп екі ай өткеннен кейін, де Руйтер жыл соңында өзінің флотына бір ғана испан кемесін қосып, Сицилияға бет бұрды. Бұл кешігу Мессинаны құтқарып қалуы мүмкін, өйткені қалада азық-түлік азайды және де Руйтер кешікпесе, голландиялық флот оның қайта жабдықталуын тоқтатуы мүмкін еді. Де Руйтердің келе жатқаны туралы хабар Мессинаның француз вице-королін, біріншіден, Аугустаға құрлық және теңіз арқылы шабуыл жасауға күш жіберуге итермеледі, өйткені оны басып алу голландиялықтарды Мессина маңындағы қолайлы порттан айырады, екіншіден, Мессинаны қайта жабдықтау үшін конвойды сүйемелдеу үшін Дюкенді Францияға жіберуге итермеледі. 1676 жылдың қаңтар айының басында де Руйтер Сицилияға келген кезде, француздық үлкен соғыс кемелерінің көпшілігі Мессинадан Дюкенмен бірге Сицилияға конвоймен бірге еріп кеткен еді, ал Мессинада лейтенант Гвиаум д'Альмерас басқаратын кішкентай кемелер ғана қалды. Де Руйтер қарсы желдің салдарынан Мессинаға шабуыл жасай алмады. 1676 жылдың 7 қаңтарында Липари аралдарының жанында жүргенде, ол Дюкен басқаратын француз флотымен және ол сүйемелдеп жүрген конвоймен кездесті.

At the end of the Franco Spanish War, the Treaty of the Pyrenees in 1659 provided for Louis XIV to marry Maria Theresa, the eldest daughter of Philip IV of Spain, who was to bring a substantial dowry to Louis and who renounced her right to inherit the Spanish throne. The dowry was never paid. On the death of Philip IV in September 1665, his infant son Charles II of Spain the child of Philip's second wife Mariana of Austria was proclaimed king. Mariana's nearest male relative, the Emperor Leopold might therefore have had a claim to the Spanish throne if Charles died childless, so Louis therefore claimed that, since Maria Theresa's dowry had not been paid, her renunciation was invalid, and under an obscure Netherlands law, that as child of Philip IV's she rather than Charles II should have inherited, and that Maria Theresa's rights "devolved" to him as her husband. The French invasion of the Spanish Netherlands in 1667 in the War of Devolution was initially very successful, with the ending of the Second Anglo Dutch War, the Dutch began discussions with England and Sweden on creating a diplomatic alliance to protect Spain against France. The subsequent the Treaty of Aix la Chapelle signed in May 1668 gave Louis XIV much less Spanish territory than he had expected, and his resentment of the Dutch intervention decided him to detach England and Sweden from their alliance with the Dutch and prepare for war against the United Netherlands. France then invaded the United Netherlands in May 1672, initiating the Franco Dutch War. Louis however refused a Dutch offer of very favourable peace terms made in June 1672, and the Dutch retreated behind the Dutch Water Line, a barrier of inundations, and prepared to resist the French by land and sea. In July 1674, the city of Messina in Sicily had revolted against Spanish rule and then asked for French protection. A small French squadron with a few troops and limited food supplies was sent to Messina in September 1674, but it withdrew before the year end in the face of a Spanish fleet of 22 ships and numerous galleys. A stronger French force of 20 ships, including nine ships of the line, and supply convoy managed to break through the Spanish blockade and defeat the more numerous Spanish fleet in a battle off the Lipari Islands on 11 February 1675, capturing one Spanish warship, and it brought the Spanish blockade of Messina to an end and provided considerable food supplies to the city. This battle is sometimes referred to as the First Battle of Stromboli. The Spanish then asked for Dutch assistance. Michiel de Ruyter was sent to the Mediterranean with eighteen larger warships and a number of smaller vessels although, because Dutch resources had been strained by the continuing Franco Dutch War, these were not fully manned and de Ruyter thought the force was insufficient. After waiting for two months on the Spanish coast for the supplies promised by the Spanish authorities and for a Spanish squadron to join him, de Ruyter sailed for Sicily at the year end with only one Spanish ship added to his fleet. This delay may have saved Messina, as its food supplies were short and, had de Ruyter not been delayed, the Dutch fleet may have prevented its reprovisioning. The news that de Ruyter was on his way prompted the French viceroy of Messina, firstly to send a force to attack Augusta by land and sea, as its capture would deny the Dutch a suitable harbour near Messina and, secondly, to send Duquesne to France to escort a convoy that would reprovision Messina. At the time of de Ruyter arrival in Sicily in early January 1676, most of the larger French warships were absent from Messina with Duquesne, who was escorting the convoy to Sicily, and only the smaller ones remained at Messina under Lieutenant Général Guillaume d'Alméras. However, de Ruyter was unable to attack Messina because of contrary winds and, on 7 January 1676, while cruising near the Lipari Islands, he encountered the French fleet led by Duquesne and the convoy it was escorting.

Шайқас

Француздар конвойді Мессинаға зақымсыз жеткізіп, өз флотын жауынгерлік күш ретінде сақтап қалуды мақсат етті, ал голландтар флот пен конвойдың Мессинаға жетуін тоқтатуға немесе оларға барынша зиян келтіруге тырысты. Екі тараптың да кеме саны шамалас болғанымен, француз флоты күштірек болды – 1500 зеңбірекке қарсы 1200. 7 қаңтарда де Руйтер жел бағытын бақылап тұрды, бірақ сол күні шабуылға көшпеді, немесе Дюкейн одан алыс қалып, шабуылға жол бермеді. Бірақ түнде жел батыс-оңтүстік-батысқа бұрылды. Екі флоттың да бағыты оңтүстікке қарай болғандықтан, енді бұл француздықтарға тиімді болды. Жел түнеуде күшейіп, испандық галереялар Липари аралдарының тыныш жағына сиынды. Сондықтан Дюкейн конвойді алға жіберіп, голландтарға шабуылға дайындалды. Әр флот үш эскадрильядан тұрды, олардың ортасында командир орналасқан. Француздық алғы шепті шеф-де-эскадре маркиз де Прейли д’Юмьер, ал артқы шепті тағы бір шеф-де-эскадре Луи Габаре басқарды. Голландтың үшінші эскадрильясы голланд флотын бастады, оны Schout bij nacht Николас Вершур, ал арттағы бірінші эскадрильяны вице-адмирал Ян ден Хаан басқарды. Сағат 9-дан бастап Дюкейннің кемелері голланд флотына қарай еңкейіп бағытталды, бұл тактика оларды голландтың жақын арадан оққа түсіруіне мүмкіндік берді, оларға тек бірнеше зеңбірекпен ғана жауап беруге шамасы келді. Де Руйтердің алғы шебі мен орталығы біртіндеп жол беріп, француздық қарсыластарына жақындауға мүмкіндік бермеді, толық голланд оқтарына ұшырап, қолайсыз жағдайда қалды. Прейли д’Юмьердің алғы шебіндегі екі француз кемесі – Прудан мен Парфе, көлденең жақындау кезінде голландтың қатты оқтарынан қатты зардап шекті, екеуі де шайқас шебінен шығып, алғы шепті бұзды, кейбір кемелердің оқ атуын тосқаулады және Сен-Мишельдегі командирін бірнеше голланд әскери кемелерінің бір уақытта оққа түсіруіне себепкер болды. Дюкейн жараланған болса да, алғы шепке тәртіп орнатуға тырысты және француздың алғы шебі мен орталығымен голланд шебін бұзуға бірнеше рет әрекеттенді, бірақ де Руйтердің тығыз сызықтық құрамы, маневрлері және голланд оқтарының күші бұған мүмкіндік бермеді. Артқы жақта Габаренің эскадрильясындағы кейбір кемелер дұрыс басқарылмады және бір-біріне соқтығысты, ал француздың артқы шебінің барлығы ден Хаанның кемелеріне жақындаса алмады. Ден Хаанның эскадрильясы, бастапқыда Габаренің эскадрильясынан голланд флотының қалған бөлігіне қарағанда үлкен қашықтықта болғандықтан, қарсыластарынан берік бағыт ұстады, сондықтан оның мен де Руйтердің орталығы арасында алшақтық пайда болды. Бірақ күндіз жел өте әлсіз болғандықтан, француздықтар бұл мүмкіндікті пайдалана алмады. Шамамен алты сағатқа созылған шайқастан кейін екі флот та оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай өте әлсіз желмен қатар жүріп, алғы шеп пен орталықта оқ ату тоқтады, бірақ екі артқы эскадрилья арасында оқ ату тағы бірнеше сағатқа созылды. Үш қатты зақымдалған голланд кемесі испандық галереялармен Милаццоға сүйретіліп әкелінді, де Руйтер демигранттардан бас тартып, өзінің флотын Милаццоға алып барды. Ол тактикалық тұрғыдан қолайсыз желге қарай орналасқан төменгі флотын сәтті қорғады және француз флотына елеулі зиян келтірді.

The French aimed to bring the convoy into Messina intact and to preserve their fleet as a fighting force whereas the Dutch wished to prevent the fleet and convoy reaching Messina or to do as much damage to them as possible. Although ship numbers on both sides were similar, the French fleet was more powerful, with 1,500 guns against 1,200 for the Dutch On 7 January, de Ruyter had held the weather gauge, but either he did not attack on that day, or Duquesne foiled his attack by remaining out of range. However, during the night the wind veered to a west southwesterly direction and, as both fleets were heading almost due south, it now favoured the French. The wind had also strengthened overnight, so the Spanish galleys had taken refuge in the lee of the Lipari Islands: Duquesne therefore sent the convoy ahead and prepared to attack the Dutch. Each fleet comprised three squadrons with its commander in the centre. The French van was commanded by Marquis de Preuilly d'Humières, a chef d'escadre and the rear by Louis Gabaret, another chef d'escadre. The Dutch Third Squadron led the Dutch fleet, commanded by its Schout bij nacht, Nikolaas Verschoor, with Vice Admiral Jan den Haan commanding the First squadron in the rear. From about 9am, Duquesne's ships steered obliquely towards the Dutch fleet, a tactic that exposed them to Dutch broadside fire to which they could only respond with a few guns. De Ruyter's van and centre reacted by gradually giving way so that their French opponents could not get close to them and remained at a disadvantage, subject to full Dutch broadsides. The two French ships at the front of Preuilly d'Humières, van, Prudent and Parfait suffered most severely from heavy Dutch fire during their oblique approach, and both had to pull out of the line of battle, disordering the van, masking the fire of some if its ships and causing their commander in Saint Michel to be exposed to the simultaneous fire of several Dutch warships. Although Duquesne was wounded, he managed to restore order to the van and tried several times to break the Dutch line with the French van and centre, although de Ruyter's close linear formation, his manoeuvering and the weight of Dutch broadsides prevented this. To the rear, some vessels in Gabaret's squadron were mishandled and ran into one another and the French rear as a whole failed to close with den Haan's ships. Den Haan's squadron, which had initially been a greater distance from Gabaret's squadron than the rest of the Dutch fleet was from its opponents, maintained a steady course instead of giving way, so a gap developed between it and de Ruyter's centre. However, as the wind had become very light during the day, the French could not exploit this gap. After about six hours of fighting, the two fleets were on parallel courses, sailing south southwest in a very light breeze, and firing ceased in the van and centre, although it continued between the two rear squadrons for some hours longer. Three badly damaged Dutch ships were towed by Spanish galleys into Milazzo, and de Ruyter disengaged and took his fleet into Milazzo as well. He had successfully defended his inferior fleet in a tactically disadvantageous leeward position and inflicted significant damage on the French fleet.

Салдары

Екі жақ та көптеген кемелерге ауыр зақым келді, ал Вершхордың үшінші эскадрильясынан голландтық "Эссен" келесі күні батып кетті. Бірақ голландтар француздарға көбірек шығын келтірді, олар қисайған бағытта шабуыл жасағанда. Түнде жел күшейді, және Дюкенге Мессинадан д’Альмерас сегіз кемемен қосылды, бірақ келесі күні испан эскадрильясы көрінді. Дюкен Мессина бұғазында, конвоймен қиын жағдайда басым күштерге қарсы шайқасқа түсуге ниеттемеді, сондықтан ол конвойын Сицилия айналып Мессинаға жеткізді. Біріккен голланд-испан флоты жөндеу үшін Палермоға барып, ал келесі бірнеше ай бойы ірі теңіз шайқастары болмады.