Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Паннония жазығының ең үлкен бөлігі, АҚШ-тағы Ұлы жазық аймағы. Ұлы венгр жазығы (Альфёльд немесе Ұлы Альфёльд, Альфёльд немесе Надь Альфёльд деп те аталады) – қазіргі Венгрияның көп бөлігін алып жатқан жазық. Бұл – кең Паннония жазығының ең үлкен бөлігі (алайда, Ұлы венгр жазығы ежелгі Рим провинциясы Паннонияның құрамына кірмеген). Оның аумағы, 1920 жылы Трианон шартына қол қойылғаннан кейін құрылған жаңа саяси шекаралардың нәтижесінде шығыс және оңтүстік шекаралары өзгергеніне байланысты, айтарлықтай қысқарды.
Largest part of the Pannonian Plain
the Great Plains region in the United States
The Great Hungarian Plain (also known as Alföld or Great Alföld, Alföld or Nagy Alföld) is a plain occupying the majority of the modern territory of Hungary. It is the largest part of the wider Pannonian Plain (however, the Great Hungarian Plain was not part of the ancient Roman province Pannonia). Its territory significantly shrank due to its eastern and southern boundaries being adjusted by the new political borders created after World War I when the Treaty of Trianon was signed in 1920.
Шекаралар
Оның шекаралары солтүстік және шығыста Карпат таулары, оңтүстік-батыста Трансдунай таулары мен Динар Альпілері, ал оңтүстікте шамамен Сава өзенімен шектеледі.
Its boundaries are the Carpathians in the north and east, the Transdanubian Mountains and the Dinaric Alps in the southwest, and approximately the Sava river in the south.
Сербиядағы жазық
Бұл термин Сербияда Паннония жазығының венгр бөлігін атау үшін қолданылады. Сербиядағы Паннония жазығының бөлігі көбінесе 3 үлкен географиялық аймаққа бөлінеді: Бачка, Банат және Срем (Сырмия), олардың көп бөлігі Воеводина провинциясында орналасқан.
The term is used in Serbia to denote the Hungarian portion of the Pannonian plain. The portion of the Pannonian plain in Serbia is mostly divided into 3 large geographical areas: Bačka, Banat and Srem (Syrmia), most of which are located in the Vojvodina province.
Хорватиядағы жазық
Бұл термин Хорватияда сирек қолданылады және көбінесе Венгрия географиясымен байланыстырылады. Паннониялық Хорватияның бір бөлігі, әсіресе шығыс Славония және оған жалғасқан Сирмия аймақтары, Алфёльдтің жалғасы ретінде қарастырылуы мүмкін.
The term is rarely used in Croatia, and is usually associated there with the geography of Hungary. Parts of Pannonian Croatia can be considered an extension of Alföld, particularly eastern Slavonia and the connected parts of Syrmia.
Словакиядағы жазық
Словакияда орналасқан жазықтың бөлігі Шығыс Словакия жазығы деп аталады.
The portion of the plain located in Slovakia is known as the Eastern Slovak Lowland.
Украинадағы жазық
Украинада орналасқан жазықтың бөлігі Транскарпат жазылығы деп аталады.
The part of the plain located in Ukraine is known as the Transcarpathian Lowland.
Румыниядағы жазық
Румынияда жазық (рум. câmp немесе câmpia, лат. campus сөзінен) Банат және Кришана аймақтарын қамтиды. Румын тілінде ол Батыс жазығы (ro) деп аталады.
In Romania, the plain (Rom. câmp or câmpia, from Lat. campus) includes the regions of Banat and Crişana. It is referred to in Romanian as The Western Plain (ro).
Тарихи дәуірге дейінгі мәдениет
Тарихи дәуірге дейінгі кезеңде Ұлы Венгрия жазығы мәдени және технологиялық өзгерістер ошағы болды, сондай-ақ Шығыс және Батыс Еуропа мәдениеттерінің маңызды қадамжасы саналды. Бұл Еуропаның ірі мәдени өзгерістеріне байланысты зор археологиялық маңызға ие аймақ. Ауыл шаруашылығы Ұлы Мажар жазығында қазіргі Сербияда орналасқан ерте неолиттік Кёрос мәдениетімен 6000-5500 ж.б.д. шамасында басталды, одан кейін 5500 ж.б.д. Еуропаның басым ауыл шаруашылығы мәдениетіне айналған Linear Pottery culture (LBK) пайда болды. LBK-дан кейін неолиттің соңғы кезеңінде 5000-3400 ж.б.д. Ленгьел мәдениеті дамыды. Ерте қола дәуірінде (2000-1800 ж.б.д.) Еуропада металл кендеріне деген сұраныстың өсуі жаңа пан-еуропалық және континенттер аралық сауда желілерінің құрылуына әкелді. Осы кезеңде Ұлы Мажар жазығының мәдениеттері Таяу Шығыс, дала және Орталық Еуропаның қола дәуірі мәдениеттерінен көптеген элементтерді қабылдады.
During the prehistoric era, the Great Hungarian Plain was a place of cultural and technological changes, as well as an important meeting point of cultures of Eastern and Western Europe. It is a region of great archaeological importance to major European cultural transitions. Agriculture began in the Great Hungarian Plain with the Early Neolithic Körös culture, located in present day Serbia, 6000 5500 B. C. E. followed 5500 B. C. E. by the Linear Pottery culture (LBK) which later became the dominant agricultural culture of Europe. The LBK was followed by the Lengyel culture in the Late Neolithic 5000 3400 BC. During the Early Bronze Age (2000 1800 BC), the growing demand for metal ores in Europe resulted in the new pan European and intercontinental trade networks. During that period cultures of the Great Hungarian Plain incorporated many elements from the other cultures of Bronze Age Near Eastern, Steppe and Central Europe
Ерте темір дәуірінде (б.з.д. бірінші мыңжылдық) Трансдунайда Орталық Еуропаның Халштат мәдениетінің бір түрі өмір сүрді, ал Ұлы Мажар жазығының шығыс бөлігінде скифтерге дейінгі және кейінірек скифтік мәдениеттер кездесті. 2014 жылы Ұлы Венгрия жазығындағы жерлеулерден алынған ДНК-ның ауқымды зерттеуі жарияланды. 5000 жылдық мәліметтер неолит, қола және темір дәуірлерінің басында маңызды геномдық өзгерістер болғанын көрсетті, ал олардың арасында тұрақтылық кезеңдері байқалды. Неолиттің ең ерте геномы басқа еуропалық аңшы-жинаушыларға ұқсас болды және бұл кезеңде лактаза тұрақтылығының кез келген белгісі табылмады. Темір дәуірінен алынған ең соңғы үлгілер далалық жерлеу салтымен бірге шығыстың геномдық әсерін көрсетті. Сондай-ақ, тері түсінің ағаруына қарай өзгеру байқалды.
During the early Iron Age (first millennium BC), a variant of the Central European Hallstatt culture inhabited Transdanubia, while pre Scythian and later Scythian cultures were found in the eastern region of the Great Hungarian Plain. In 2014, a major study of DNA from burials in the Great Hungarian Plain was published. The 5,000 year record indicated significant genomic shifts at the beginning of the Neolithic, Bronze and Iron Ages, with periods of stability in between. The earliest Neolithic genome was similar to other European hunter gatherers and surprisingly there was no evidence of lactase persistence at that period. The most recent samples, from the Iron Age, showed an eastern genomic influence contemporary with introduced Steppe burial rites. There was also a transition towards lighter pigmentation.
Көші-қон және жаулап алулар
Венгрия жазығы Еуразия көшпелілерінің орталық аймағына айналды, себебі оның табиғи ортасы Понт-Каспий даласына ұқсас еді. Бұл жазық ғұндар, аварлар, мадьярлар, кумандар, яз тайпалары және Еуразия даласынан келген басқа да көшпелі тайпалардың негізі болды.
The Hungarian plain became the heartland of the Eurasian nomads, being in its natural environment similar to the Pontic–Caspian steppe. The plain had formed the base for Huns, Avars, Magyars, Cumans, Jasz people and other nomadic tribes from the Eurasian Steppe.