Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрып кеткен Оңтүстік Швеция ақсүйек әулеті
Extinct southern Swedish noble family
Бьелбо (Bjälboätten) әулеті, сондай-ақ Фолкунг (Folkungaätten) әулеті деп те белгілі, – бірнеше ортағасырлық швед епископтарын, ярлдар мен корольдерін шығарған готтық швед отбасы. Олар 14 ғасырда Норвегияның үш патшасын және Данияның бір патшасын да өкіл еткен.
The House of Bjelbo (Bjälboätten), also known as the House of Folkung (Folkungaätten), was an Ostrogothian Swedish family that provided several medieval Swedish bishops, jarls and kings. It also provided three kings of Norway and one king of Denmark in the 14th century.
Атауы мен шығу тегі
17 ғасырдан бері бұл үй "Фолкунг үйі" деп аталады және бұл атау швед тіліндегі анықтамалық еңбектерде бүгінгі күнге дейін жиі қолданылады. "Фолккунг" атауы 12 ғасырға дейінгі деректерде кездеседі, бірақ көбінесе ол отбасы мүшелеріне қатысты қолданылмайды. Кейбір заманауи тарихшылар, Фолькунге партиясымен шатасуды болдырмау үшін, "Бьелбо үйі" атауының дұрыс болатынын айтады, себебі Бигер Ярл осы жерде тұрған және бұл отбасының ең ежелгі белгілі иелігі. Бьелбо – Эстергётландта, Скэннингенің сыртында, қазіргі Мьёльби муниципалитетінде орналасқан. Дегенмен, бұл әулеттің мүшелері ешқашан өздерін атау арқылы таныстырған емес, себебі отбасылық тегілер Швецияда 16 ғасырға дейін кеңінен қолданылмаған. Сондықтан, бұл әулет үшін екі атау да бірдей дәрежеде дұрыс, шатасу мүмкіндігін ескермегенде.
The house has been known as the "House of Folkung" since the 17th century, and this name is still commonly used in Swedish works of reference. The name "folkung" does appear as early as in 12th century sources, but is then usually not applied to members of the family. In an effort to avoid confusion with the Folkunge Party some modern historians have argued that "House of Bjälbo" would be a better name because Birger Jarl lived there and it is the family's oldest known manor. Bjälbo is located in Östergötland, outside of Skänninge in the present day municipality of Mjölby. In any case the members of this dynasty never used a name to refer to themselves since family names were not widely adopted in Sweden until the 16th century, thus neither name is more "correct" for the dynasty, apart from the potential for confusion.
Жарлдар мен епископтар
Бжельбо әулеті 11, 12 және 13 ғасырларда Швециядағы көптеген ярлдарды өндірді, титул 1266 жылы жойылғанға дейін. Отбасының әртүрлі тармақтары көбінесе ярл лауазымы үшін бәсекелестікке түсті. Сол кездегі патшалардың көпшілігі де Остергётландтан шыққан. Шамамен 1100 жылы Фольке Семіз Швеция королі Инге I тұсында Бжельбоның және барлық Швецияның алғашқы ярлы болды. Ол Дания королі IV Кнуттың қызы, Данияның Ингегерд Кнутсдоттерге үйленді. Аңызға сәйкес, ол отбасының осындай билікке көтерілген алғашқы өкілі болды. Фолкенің басқа туыстары туралы ештеңе белгілі емес, бірақ оның бірнеше ұлдарының ұрпақтары маңызды феодалдар болғаны мәлім. Отбасының басқа да көрнекті ярлдары: Биргер Броса, Шарль Соқыр, Ульф Фасе және Биргер ярл. 13 ғасырдың басында отбасының кейбір мүшелері Норвегияға көшіп, онда ярл лауазымын атқарды. Ескерерлік жайт, биліктегі патшалық отбасыға қарамастан, Бжельболар патшалықтағы ярл лауазымын сақтап келді. Отбасының бірнеше мүшесі кем дегенде 13 ғасырда Линчёпинг епископы болды. Епархия Остергётланд аймағын қамтыды. Линчёпинг епископы көбінесе шығыс аймақтарындағы істерге қатысты. Финляндияның алғашқы герцогтары Бжельбо әулетінен шыққан және секірген арыстан бейнеленген дәстүрлі елтаңбаны қолданған. Бұл Йоханның Финляндияның Ұлы герцогы ретінде билік құрған кезінде Финляндияның қазіргі елтаңбасына айналды, ондағы арыстан мемлекеттік символ ретінде және әртүрлі органдарда стилденген түрде қолданылады.
The House of Bjelbo produced most of the jarls in Sweden in the 11th, 12th and 13th centuries until the title was abolished in 1266. Different branches of the family were often rivals for the office of jarl. Most of the kings during that time were also from Östergötland. Around 1100, Folke the Fat became the first known Bjelbo jarl, and probably the first jarl of all Sweden, under king Inge I of Sweden. He was married to a Ingegerd Knutsdotter of Denmark, daughter of king Canute IV of Denmark. According to legends, he was the first of his family so elevated. Nothing is known of any of Folke's collateral relatives, though it is well established that several of his sons' descendants were important lords. Other notable jarls from the family were Birger Brosa, Charles the Deaf, Ulf Fase, and Birger jarl. In the early 13th century, some members of the family moved to Norway, and held the office of jarl there. Noteworthy is that regardless of the ruling royal family, Bjelbos continued to hold the position of the jarl in the kingdom. Several members of the family were also Bishops of Linköping at least in the 13th century. Diocese covered the area of Östergötland. Bishop of Linköping was often involved in the eastern activities. Early Dukes of Finland were from the House of Bjelbo and used the traditional coat of arms with a rampant lion. This developed later to the current coat of arms of Finland during the reign of Johan as Grand Duke of Finland, the lion from which serves as the symbol of the state and in stylized forms various authorities.
Патшалық әулетіне көтерілу
1250 жылы Бергер ярлдың ұлы Вальдемар Швеция патшасы болып сайланды. Бьелбо әулетінің мүшелері Швециядағы барлық қарсылас патшалық әулеттерге күйеу жігіт болып үйленіп, соңында олардың бәріне туыс келетін мұрагерді өндірді. Алдыңғы патша Эрик мұрагер қалдырмай қайтыс болғанда, оның қарындасының ұлы, сонымен қатар Бергердің ұлы, патшалық лауазымын атқаруға ең лайықты кандидат болды. 1275 жылы Вальдемарды оның ағасы Магнус тақтан түсірді, және содан кейін барлық патшалық мүшелер одан тарады. Бьелбо әулетінің мүшелері 1364 жылға дейін Швеция патшалары болып билік етті. 1319 жылдан 1387 жылға дейін Норвегия патшалары болды. Соңғы Бьелбо патшасы 1376 жылдан 1387 жылға дейін Дания патшасы болды; соңғы ер адам, құлатылған Вальдемардан тараған, бірнеше жылдан кейін қайтыс болды. Швеция, Норвегия және Данияның дерлік барлық келесі монархтары Бьелбо әулетінен тегін шығарады.
Valdemar, a son of Birger jarl, was elected as the King of Sweden in 1250. Members of the House of Bjelbo Had married into all rival royal dynasties in Sweden eventually producing an heir related to them all. When the previous king Eric had died without an heir apparent, his sister's son, and also Birger's son, was the most suitable option to hold the royal office. Valdemar was deposed by his brother Magnus in 1275, from which all later royal members descended. Members of the house reigned as kings Sweden until 1364. From 1319 to 1387, kings of Norway. The last Bjelbo king was King of Denmark from 1376 to 1387; the last male member, descended from the deposed Valdemar, died a few years later. Almost all subsequent monarchs of Sweden, Norway and Denmark trace cognatic descent from the House of Bjelbo.
Басқа дереккөздер
Линдквист, Томас, Мария Сёбергпен бірге (2006) Det svenska samhället 800–1720. Клерктер мен ақсүйектер дәуірі, Екінші басылым (Лунд: Studentlitteratur).
Старбак, Георг; П. О. Бэкстрём (1885–1886) Швеция тарихынан әңгімелер (Стокгольм: F. & G. Beijers Förlag).
Lindkvist, Thomas with Maria Sjöberg (2006) Det svenska samhället 800 1720. Klerkernas och adelns tid, Andra upplagan (Lund: Studentlitteratur)
Starbäck, Georg; P. O. Bäckström (1885–1886) Berättelser ur svenska historien (Stockholm: F. & G. Beijers Förlag)