Кіріспе

Тарихи Оксфорд-Кембридж темір жолы – 1845-1967 жылдар аралығындағы тарихи Оксфорд-Кембридж желісі.

Varsity Line – Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолымен қызмет еткен, Англиядағы Оксфорд және Кембридж университет қалаларын байланыстырған маңызды темір жол желісі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл желі Лондонды айналып өту үшін стратегиялық маңызы бар жүк тасымалына қолданылды, оны жақсарту үшін жақын орналасқан желілерге қосымша байланыстар жасалды, бірақ көбінесе мақсатына сай пайдаланылмады. Соғыстан кейін де бұл желі стратегиялық бағыт ретінде дамыту жоспарланды, алайда бұл жоспар да толыққанды іске асырылмады. 1968 жылдың 1 қаңтарында желінің көп бөлігіндегі жолаушылар тасымалы тоқтатылды, тек Блетчли-Бедфорд учаскесі жолаушылар пойыздары үшін ашық қалды. 1987 жылы Оксфорд пен Бичестер арасындағы бөлім қайта ашылды, ал 2015 жылы Бичестерде Чилтерн магистралімен байланыс орнатылды, бұл Чилтерн темір жолына Оксфордтан Лондонға жолаушылар пойыздарын іске қосуға мүмкіндік берді. Қазіргі кезде желінің толыққанды қайта құрылуына қатысты жобалар қаржыландырылып жатыр, бұл 2020 жылдың ортасына дейін жаңа бағыттармен және East West Rail деген жаңа атпен жүзеге асырылуы күтілуде.

Бедфорд темір жолы

Лондон мен Бирмингем темір жолы 1838 жылғы 9 сәуірде Блетчлиден (сол кезде шағын ауыл болған) бір шақырымдай солтүстікке қарай Денбиг Холлға дейін ашылды. Бастапқыда жолаушылар Ватлинг көшесіндегі дилижансқа отыру үшін осы жерге түсіп, аралық бөлімдегі құрылыс жұмыстары аяқталғаннан кейін, 1838 жылғы 17 қыркүйекте ашылған соң, бұл уақытша аялдама жабылды. Кейіннен және бір уақыт бойы (солтүстікке қарай бірнеше шақырымдай, Оксфорд пен Кембридж арасындағы Бакингем және Бедфорд арқылы өтетін негізгі жолда) локомотивтер ауыстырылып, жолаушылар демалатын маңызды аялдама ретінде пайда болды. 1836 жылы Кембриджден Блетчлидегі L&BR (құрылысы жалғасып жатқан) темір жолына қосылу үшін ұсыныстар енгізілді; бұл желі Бедфорд арқылы өтер еді, бірақ жоспар іске аспады. Айлсберидің L&BR-мен байланысының нәтижесінде оның өркендеуі айқын байқалды, содан кейін Бедфордтың бизнес мүдделері негізгі темір жолға қосылуға ұмтылыс жасады. 1844 жылы Джордж Стивенсон бұл мәселені талқылау үшін Бедфордқа келді. 1844 жылғы 23 сәуірде өткен отырыста ол Блетчлидегі L&BR негізгі желісіне қосылатын Бедфордқа дейінгі желі жобасын ұсынды. Кейбір пікірлер Вулвертонды қосылған жер ретінде қарастырды, себебі Блетчли сол кезде маңызды елді мекен емес еді. Бедфорд және Лондон мен Бирмингем темір жолының проспекты дайындалды; капитал 125 000 фунт стерлинг болатын. 1846 жылғы 16 шілдеде Лондон мен Бирмингем темір жолы басқаларымен бірігіп, Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолын құрды. 1846 жылғы сессияда Бедфорд желісін Хитчин арқылы Кембриджге дейін ұзарту туралы Парламентке ұсыныс енгізілді, бірақ ол қабылданбады. Бедфордқа бағыт 1846 жылғы 17 қарашада ашылды, онда арнайы пойызбен Бедфордтан Блетчлиге 600 адам саяхаттады. Жаңа желі Блетчли бағытынан Бедфордтағы Ұлы Уз өзенімен байланысты. Бедфорд станциясы ашылған кезде әлі дайын болмады. Бедфордқа коммерциялық пайда, өйткені қала Ұлы Уз өзені арқылы теңіз саудасымен жақсы қамтамасыз етілген, көмір бағасының бірден төмендеуімен көрінді – 1 шиллинг 9 пенстен 11 пенске дейін. Ал құрылыс басталмас бұрын екі жоба біріктіріліп, 1847 жылғы 22 шілдеде Парламент актісімен бекітілген Букингемшир темір жолын құрды. Жаңа компания Блетчлиден Оксфордқа және Банбериге қарай Y әріпін құрайтын болады. 1847 жылғы өкілеттіктерге Банбериге дейін желіні ұзарту кірді, ол Оксфорд және Регби темір жолымен байланысатын еді, сондай-ақ Верни дүйсенбісінен Айлсбери тармағына қарай оңтүстікке қарай ұзарту жоспары да қарастырылды. Компанияның Оксфордта өз станциясы болды. Орын табу оңай болды: Рюли аббаттығы бұрыннан қираған еді, ал жер қолжетімді болды. Пойыз келгенде, ол Шепвош каналынан асылмалы көпір арқылы өтетін. Банберидегі Оксфорд және Регби темір жолымен қосылу компания тарапынан жасалмады, ал Верниден оңтүстікке қарайғы ұзарту уақытша тоқтатылды.

Вулвергемптоннан Лондонға Блетчли арқылы

Оксфорд, Вурчестер және Вулвергемптон темір жолы 1845 жылғы 4 тамызда кең еңістік желісі ретінде мақұлданды. Оның ұзындығы 89 мильді құрады және Оксфордтың солтүстігіндегі Вулверкотт бұрылысында Ұлы Батыс темір жолымен байланысуы тиіс болды. Желінің құны жоғары болды, ал сметалар күрт жетіспеді, сондықтан компания құрылыс кезеңінде үнемі қаржы тапшылығына тап болды. Біраз уақыт бойы компания рұқсат етілген желінің солтүстік бөлігіне ресурстарын шоғырландырды. OW&WR бастапқыда GWR-дің серігі деп күтілгенімен, достық қарым-қатынастар суынып, Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолы (Оксфордтан Блетчли желісінің иесі ретінде) OW&WR-мен жақсы қарым-қатынас орнатты. LNWR OW&WR-ді сатып алу туралы келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ Парламент оны қабылдамады; сондай-ақ 1852 жылы LNWR Bletchley желісі мен OW&WR арасындағы тікелей байланыс та мақұлданбады. Алайда 1853 жылы ұсынылған байланыс (кейіннен Ярнтон шпоры деп аталды) мақұлданды және 1853 жылғы 4 маусымда OW&WR желісін оңтүстік шегіндегі Вулверкотт бұрылысына дейін ашты. Ярнтон шпоры – Оксфорд жолының тоғысынан Ярнтонға дейінгі 1 миль (2 км) ұзындықтағы екі жолдан тұратын қысқа желі, ол 1854 жылғы 1 сәуірде ашылды. LNWR бірден Bletchley, Ярнтон шпоры және OW&WR арқылы Эустон мен Вулвергемптон арасында жолаушылар пойыздарын іске қосты. Пойыздар LNWR-мен Ханбороға дейін, сондай-ақ Дадлиден Вулвергемптон LNWR стансасына дейін Типтондағы Оңтүстік Стаффордшир қисығы арқылы жүргізілді.

Верни торапшасы

Верни бұрылысында 1868 жылға дейін тек қана бұрылыс болды, бірақ станция болған жоқ. Содан кейін Айлсбери мен Бэкингем темір жолы Айлсбериден Верниге дейінгі желісін аяқтады. Ұлы Батыс темір жолы A&BR пойыздарын 1891 жылы компания Метрополитен темір жолына қосылғанға дейін пайдаланды, осы кезде ол Метрополитен темір жолының солтүстік терминалына айналды. Бейкер-стрит бағытына күн сайын екі Pullman вагоны жүріп тұрды.

Сэнди және Поттон темір жолы

Ұлы Солтүстік темір жолы 1850 жылдың 7 маусымында Лондоннан Питербороға дейінгі желісін ашты, соңында Йоркке қатынау мүмкіндігін берді және Сэнди қаласынан өтті. Сэнди және Поттон темір жолын капитан сэр Уильям Пил жоспарлаған. Ол Поттонға қоныстанды және негізінен өзінің жерімен өтетін, Сэндидегі Ұлы Солтүстік темір жолымен байланысатын темір жолды ойластырды. Желінің ұзындығы 3 1/2 мильді құрады, ал ашылу рәсімі 1857 жылдың маусым айында өтті. Жол 1857 жылдың 23 маусымында жалпы тасымалдауға ашылды. 1857 жылдың 5 қарашасында Сауда кеңесінің инспекциясы өтті, ол сәтті аяқталды, бұл жолдың 1857 жылдың 9 қарашасында жолаушыларға ашылуына мүмкіндік берді. Пил желіге арналған локомотивті Джордж Ингленд және Компани Хатчамнан сатып алды; оны Пил басқарған фрегаттың атымен – «Шаннон» деп атады. Бір-екі рет ГНР-дан локомотив жалданып, жолаушылар вагондары ГНР-дан жеткізілді. Желінің құрылысы 15 000 фунт стерлингке бағаланды. GNR капитан Пилге олардың Сэндидегі жүк аймағында желісін аяқтауға рұқсат берді, егер GNR алаңға мұқтаж болса, ол өз құрылыстарын алып тастауға міндетті болды. Шындығында, құрылыс бағалаудан айтарлықтай асып кетті, ал компания қосымша қаражатты қалай табу керектігі туралы LNWR (болжамды жалға беруші) өкілдерімен кеңесті. Рұқсат етілген капитал 240 000 фунт стерлинг болды, бірақ ол толығымен жазылған жоқ, ал ашылғаннан кейін аяқтауға кеткен болжамды құн 370 175 фунтқа дейін өсті. Бұл ақиқатқа сәйкес болды. Компаниялар арасында шиеленіс болды, бірақ LNWR қосымша капиталды кепілдеді, ал одан әрі келіссөздерден кейін LNWR Bedford and Cambridge Railway Company-ді акцияларды айырбастау арқылы сіңіріп алды, бұл бастапқы 240 000 фунт стерлинг капиталдың 4% -ына тең болды. Ол 1862 жылдың 7 шілдесінде жолаушылар үшін, ал 1862 жылдың қазанында жүк тасымалы үшін ашылды. Сэнди және Поттон темір жолы 20 000 фунтқа сатып алынды. 1862 жылдың 1 шілдесінде Шығыс округтері темір жолы Ұлы Шығыс темір жолы болып қайта құрылды. 1864 жылдың 23 маусымындағы заңмен бекітілген LNWR-мен жұмыс істеу туралы келісімдер жасалды. Компания 1865 жылдың 5 шілдесінде LNWR-ға қосылды. Мидленд темір жолының Лондонға созылған желісі 1857 жылы ашылды, ол осы кезеңде Хитчинге дейін жетті. Ол Бедфордтағы LNWR желісін (шамамен) 90 градус бұрышпен кесіп өтті; бұл қолайсыз болғанымен, көпір салумен салыстырғанда орынды үнемдеу шарасы деп есептелді.

Теміржол қозғалтқыштары

ХХ ғасырдың басында темір жолдар жолаушылар пойыздарын пайдаланудың төмен құнды әдістерін іздестірді. LNWR булы теміржол қозғалтқышымен тәжірибе жасады. Бұл Вольвертон станциясында жасалған, кішкентай бу локомотиві бар, жалғыз жолаушылар вагоны болды. Бичестерге қатынайтын қызмет үшін теміржол қозғалтқышы сынақтар үшін Оксфордқа әкелінді. Дегенмен, 1905 жылғы 5 қазандағы сынақ кезінде көлікте осьтік қорап қызып кетті, ашылуы 9-на күндізгі сағатқа шегерілді. Теміржол қозғалтқышының ең жоғары жылдамдығы сағатына 19 шақырымды құрады, ал Бичестерге дейінгі 19 шақырымдық қашықтықты жүріп өтуге 30 минут кетті. Вагонның ішінде 48 жолаушыға арналған орындықтар бар, екі бөлімге бөлінген – темекі шегетін және шекпейтін. Орындықтардың артқы жағы кері бұрылатындықтан, жолаушылар бағытқа қарай отыра алатын болды. Оларды пайдаланушылар өте ыңғайлы деп есептеді. Ағаш бөліктері теректан ағашынан жасалған, ал вагон электр жарығымен жарықтандырылған. Көліктен түсу және көлікке отыру аялдамалардың жер деңгейіндегі платформаларында көліктің корпусынан сығатын сатылар арқылы жүзеге асырылды. Сатылар тежегіш жүйесімен байланысты болды. 1905 жылы Оксфорд пен Бичестер арасында күніне алты рейс болды, сондай-ақ әр бағытта бейсенбі және сенбі күндері қосымша бір рейс қосылды. Жаңа қызметтің қамтамасыз етілуі үшін бірнеше кішкентай ағаш платформалы аялдамалар салынды. Аялдамаларда қызметкерлер болған жоқ, билеттерді пойыздың кондукторы сатты. Алғашқы аялдама – 1906 жылғы 20 тамызда ашылған Саммертаун аялдамасы. Келесі қаңтарда атауы Порт-Медоу деп өзгертілді. Қалған аялдамалар 1905 жылғы 9 қазанда ашылды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты алты аялдама 1917 жылғы 1 қаңтарда жабылды және 1919 жылғы 5 мамырда қайта ашылды. Теміржол қозғалтқыштарының шектеулері болды: олардың қуаты жеткіліксіз, орындықтары аз және сенімділік мәселелері болды. Шамамен 1921 жылы олар автопойыздармен ауыстырылды, олар дәстүрлі локомотивті вагонмен біріктіріп пайдаланды, бұл жүргізушіге вагоннан пойызды басқаруға мүмкіндік берді. Автопойыздар және Бичестерден батысқа қарайғы аялдамалар 1926 жылғы 25 қазанда жалпы ереуіл кезінде толығымен тоқтатылды, бірақ жол автобустарының бәсекелестігі теміржолға деген сұраныстың айтарлықтай төмендеуіне әкелді. Оксфордтан Ислипке дейінгі теміржол-моторлы аялдамалар: Саммертаун аялдамасы, көп ұзамай Порт-Медоу деп аталды, Вулверкотт және Оксфорд жолы. Ислип пен Бичестер арасында: Оддингтон, Чарлтон және Бичестерге жақын Вендлбери аялдамасы. Шығыс бөлігіндегі аялдамалар: Боу Брикхилл, Аспли Гиз, Хусборн Кроули, Вуттон Пиллиндж, Вуттон Бродмид, Кемпстон Хардвик және Кемпстон және Элстоу.

Темір жолдарды топтастыру

1923 жылдың басында Ұлыбританияның негізгі темір жолдары 1921 жылғы темір жол заңына сәйкес төрт жаңа, ірі компанияның біріне біріктірілді. LNWR және Midland Railway жаңа Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолының құрамына кірді. Ұлы Батыс темір жолы бірқатар басқа компанияларды өз ішіне сіңіріп, бұрынғы атауымен жұмысын жалғастырды. Ұлы Солтүстік темір жолы мен Ұлы Шығыс темір жолы жаңа Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолының құрамына кірді. Осылайша, Оксфордтан Кембриджге дейінгі жолдың барлығы жаңа LMS жүйесіне қарасты. 1930 жылдары ірі темір жолдар операциялық шығындарды төмендету үшін жаңа ынтымақтастық формасын қабылдады. 1934 жылы GWR-дің Оксфордтағы Бас станциясының бастығы LMS-тің Реули Роуд станциясын басқаруға кірісті. Оксфордтағы жүк тасымалдау машиналарында екі компанияның да бас әріптері жазылған.

Мишелин вагоны

1931 жылы Michelin Tyre Company компаниясы Micheline деп аталатын ішкі жану (бензин) рельстік көлігін сатуға тырысты. Ол пневматикалық резеңке дөңгелектері бар, он дөңгелекті тіркелмелі көлік болды. 1932 жылы оны сынақтан өткізді. Тек 24 жолаушыны тасымалдайтын және сенімділігі күмәнді болғандықтан, ол көптеген тұманды теміржол машиналарын сияқты кемшіліктеріне ие болды, және сынақ жүйені қабылдауға әкелмеді.

Дизельді вагондар

1938 жылдың 12 қыркүйегінде жаңа дизельді пойыз желіде жұмыс істей бастады. Ол алты 125 ат күші бар дизель қозғалтқыштарымен қоздырылатын үш вагоннан тұратын біртұтас құрама болатын; дизайны әдемі әрі болашаққа бағытталған, сондай-ақ күзетшінің жолаушылар есіктерін орталықтан басқаруымен жабдықталған. Пойыз Дерби LMS-де жобаланған. Оксфорд пен Кембридж арасында күн сайын үш рейс, сондай-ақ кейде қысқа қашықтыққа сапарлар жасалды. Үш аялдамамен (Блетчли, Бедфорд және Сэнди) Оксфордтан Кембриджге дейінгі сапар 1 сағат 45 минутқа созылды, бұл 3 сағатқа созылатын бу поездімен салыстырғанда тиімдірек еді. Бұл рейстер туралы хабарламалар әдеттегі сағат кестесінде емес, тек жергілікті жарнама парақшалары арқылы таратылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы осы тәжірибелік жүйені одан әрі дамытуға мүмкіндік бермеді.

Ұлттықлендіру

Ұлыбританияның негізгі темір жолдары 1948 жылғы Көлік заңына сәйкес 1948 жылдың басында мемлекеттік меншікке алынды. Алғашқыда толық желі Британ темір жолдарының Лондон-Мидленд аймағына қарасты, бірақ 1951 жылы Бичестерден шығысқа қарайғы бөлігінен Оксфордқа дейінгі учаске Батыс аймағына берілді.

Оксфордтағы GWR станциясына ауысу

Оксфордтағы екі жолаушылар стансасының жұмысы, әрине, тиімсіздік тудырды және соғыс кезеңінде Блетчли бағытынан келген пойыздар GWR-дың Оксфорд генералды станциясына тікелей келуге мүмкіндік алды. 1951 жылдың қазан айында Оксфордтағы жолаушылар қызметінің барлығы осы (бұрынғы GWR) станциясына, енді қарапайым Оксфорд теміржол станциясы деп аталатын, толығымен көшірілді. Көптеген жүк жұмыстары бұрынғы GWR Hinksey айлағына ауыстырылды, ал Rewley Road станциясы тек көмір және бірқатар жалпы жүк тасымалын қабылдады.

Ұтымдылық және үлкен учаскелерді жабу

Егер 1955 жылы жолаушылар тасымалын дамыту жоспарланған болса, ол да кенеттен өзгертілді, ал 1959 жылы жолдың толығымен жабылуы қарастырылды. Бірақ сол жылы дизельдік пойыздың пайдалануға енгізілуі операциялық шығындарды едәуір төмендетті және жабылу туралы идея тоқтатылды. 1963 жылғы Бичинг есебінде жолдың шағын қысқартулармен сақталуы ұсынылды, бірақ 1963 жылдың желтоқсанында кіріс операциялық шығындардың жартысынан аспағандықтан, жабылу мәселесі қайта көтерілді. Жабылуға рұқсат берілді және 1966 жылдың 18 сәуірінде көптеген жергілікті жүк терминалдары тоқтатылды. Халықтың наразылығынан кейін Бедфорд пен Блетчли арасындағы орталық бөлімде жолаушылар тасымалы сақталды (қазір Марстон Вейл желісі ретінде пайдаланылуда). Балама автобустық қызметтерді ұйымдастырудағы кешігу жолаушылар тасымалын тоқтатудың қалған бөлігін 1968 жылдың 1 қаңтарына дейін ықпалдастырды. Бедфордтан (Голдингтон электр станциясы) Кембридждегі түйіспеге дейінгі жол толығымен жабылды; Суонборндағы соғыс кезеңіндегі жүк ауласы 1967 жылдың наурыз айында жабылды. Букингем тармағы 1964 жылдың 7 қыркүйегінде жолаушылар үшін, ал 1966 жылдың 5 желтоқсанында жүк тасымалы үшін жабылды. 1967 жылы Бичестер мен Оксфорд арасындағы жол жолаушылар үшін жабылып, 1973 жылдың қазан айында бір рельске дейін қысқартылды. Осыдан кейін бірнеше жыл бойы желі Айлсбериден Клейдон LNE түйіспесі арқылы Блетчлиге тас тасымалдауға, Бристоль аймағынан қоқыс тасымалдауға және бос вагондарды тасымалдауға пайдаланылды. 1993 жылы Вольвертондағы ARC тас терминалы жабылғаннан кейін Бичестер мен Блетчли арасындағы жүк тасымалы бөлігі Trainload Freight компаниясымен тоқтатылды. Осы жылдың басына дейін Уотлиден Вулвертонға үш тас карьерінен тас тасымалданды, сондай-ақ күнделікті Авон қоқыс тасымалы жүзеге асырылды, бірақ ол Лондон мен Айлсбери арқылы басқа бағытқа бұрылды.