Арман Барбес: Француз революционері және демократияның қорғаушысы

Кіріспе

Француз республикалық революционері (1809–1870)

Арман Барбес (18 қыркүйек 1809 – 26 маусым 1870) – француз республикалық революционері және шілде монархиясының (1830–1848) қарсыласы. Ол өмірі екі күнмен байланыстырылып есте сақталады:

1839 жылдың 12 мамыры, республикашылар патша Луи Филиппті құлатуға тырысқан көтеріліс болған күн. Осы күні жасаған ойсыз әрекеттері өмір бойына түрмеге жабуға әкелді; алайда 1848 жылғы революция оны босатып жіберді; және
1848 жылдың 15 мамыры, үш аптадай уақыттан бері Assemblée Nationale-де депутат қызметін атқарып жүрген Барбестің тұсында демонстрацияшылардың шабуыл жасаған күні. Демонстранттардың ашық мақсаты – Польшаның азаттығын қолдау үшін үкіметке мүмкіндігінше ықпал етуге шақыру еді. Бірақ жағдай бақылаудан шығып, Барбес уақытша үкімет құру арқылы жасалған мемлекеттік төңкеріс деп есептелген оқиғаға қатысты. Барбес қайтадан түрмеге қамалды, бірақ 1854 жылы Наполеон III оны кешірді. Ол Нидерландыға жер аударылып, Францияда Екінші империя аяқталуға бірнеше апта қалғанда, 1870 жылдың 26 маусымында қайтыс болды. Оны, шамасы, Пьер Террайль, Байар мырзасының (1476–1524) құрметіне демократияның Байары деп атады. Карл Маркс оны «әкімшілдіктің жауы» деп атады.

Жастық шақ

Барбес Гваделупадағы Понте-а-Питрде орта тапқа жататын отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Оуд департаментіндегі Каркассон қаласынан шыққан әскери хирург, сондай-ақ Оудтағы Капендуда туған. Ол Наполеонның Мысыр жорығының қатысушысы болған. 1801 жылы Гваделупаға тағайындалып, 1814 жылы Бірінші Империя құлағанға дейін онда қалды. 1828 жылы Парижге көшіп, Республикалық партияға қосылып, құқық тануды оқуға кірісті. Сол жылы ата-анасы қайтыс болып, оған мол мұра қалды. 1830 жылғы революция кезінде ол жергілікті Ұлттық гвардия батальонын басқаруға таңдалды. Барбес ағасы батальонды өз қаражатынан қаржыландырды. 1834 жылы ол Якобиншілдік көзқарастағы ұйымға, «Адам құқықтары қоғамына» (Société des Droits de l'Homme) мүше болып кірді, бұл оның тұңғыш рет тұтқындалуына себеп болды. 1835 жылдың басында босатылып, 1834 жылы республикалық бүлікке қатысқан деген айыппен сотталған 164 күдіктінің қорғаушысы болды. 1835 жылдың шілдесінде олардың жиырма сегізін Париждегі Сент-Пелагия түрмесінен қашуына көмектесті, бұл түрме саяси қарсыластарға арналған еді. 1834 жылы Барбес тұтқындалған кезде «Адам құқықтары қоғамы» полиция тарапынан таратылды. Ол жауап ретінде қысқа ғұмырлы «Кек алушылар қоғамын» құрды, содан кейін келесі жылы «Отбасылар лигасы» құрылды, Барбес мүшелік сертін жазған ұйым, барлық құлсарушылар үшін міндетті болды. Осылайша оның Луи Огюст Бланкимен ұзақ және құлпыраған «бірлескен қызметі» басталды. 1836 жылдың 10 наурызында Барбес пен Бланки Париздегі ортақ пәтерінде оқ-дәрі тиеу кезінде полициямен тұтқындалды. Бір жылға бас бостандығынан айырылған Барбес 1837 жылы кешірілді және кешірілгеннен кейін бірнеше ай отбасымен Каркассон қаласында өткізді. Сол жерде ол жаңа құпия қоғам құру жоспарларын жасады және революциялық әдебиетке өзінің жалғыз үлесі болып қалатын «Жұмыссыз жұмысшыларға көңіл білдіретіндерге бірнеше сөз» атты брошюрасын жазды. 1838 жылы Парижге оралғанда, ол Бланки мен Мартин Бернардпен бірге тағы бір республикалық құпия қоғамды, өте пролетарлық «Маусымдар қоғамын» (Société des saisons) құрды.

Barbès was born into a middle class family in Pointe à Pitre, Guadeloupe. His father, an army surgeon from Carcassonne in the département of Aude, was born in Capendu, also in Aude. He was a veteran of Napoleon's Egyptian campaign. Posted to Guadeloupe in 1801, he remained there until the fall of the First Empire in 1814. In 1828, he moved to Paris, joined the Republican party, and started to study Law. His parents died that year, leaving him a hefty inheritance. He was chosen to lead the local battalion of the National Guard during the 1830 revolution. The elder Barbès financed the battalion out of his own pocket. In 1834, his membership in a Jacobin leaning organization, the Société des Droits de l'Homme (Society for the Rights of Man), led to his first arrest. Released in early 1835, he served as a lawyer for 164 defendants indicted for republican insurgency during 1834, and, in July 1835, he assisted twenty eight of them to escape from Sainte Pelagie prison in Paris, an institution reserved for political troublemakers. In 1834, the Society for the Rights of Man, at about the time of Barbès's arrest, was dismantled by the police. He responded by founding the short lived Society of Avengers, which was followed, the next year, by the League of Families, the organization for which Barbès composed the oath of membership, a must for all aspiring conspirators. This began his long and tumultuous "collaboration" with Louis Auguste Blanqui. On 10 March 1836, Barbès and Blanqui were arrested by the police while loading ammunition in the apartment they shared in Paris. Barbès, sentenced to one year imprisonment, was pardoned in 1837, and he spent several months, after his pardon, with his family in Carcassonne. There, he devised plans for a new secret society and wrote the brochure that will remain his only contribution to revolutionary literature, "A Few Words to Those who Sympathize with Workers without Work". When he returned to Paris in 1838, he joined with Blanqui and Martin Bernard to form yet another republican secret society, the very proletarian Société des saisons.

Жыл мезгілдері қоғамы

Жыл мезгілдері қоғамы жасушалардың иерархиялық принципі бойынша ұйымдастырылды. "Апта" – алты ер адамнан және бір жетекшіден тұратын топ еді. Төрт "апта" жиырма сегіз "күнден" тұратын "айды" құрады (нақтырақ айтқанда, жиырма сегіз жаңа мүше, сонымен қатар бір басшы). Үш ай – бір "маусымды", ал төрт "маусым" – бір "жылды" құрады. Өркендеген шағында қоғам үш "жылдан" астам болды. Жыл мезгілдері қоғамының құрылуы 1839 жылғы 12 мамырда Барбес басқарған көтеріліске тікелей себеп болды. Осы кезде Барбес, Бланки және Мартин – үш республикашыл, бір пікірде болған, бір-біріне жақын адамдар еді. Олар бір ұрпақтың өкілдері болды, революциялық күреске деген ортақ жастық құлшынысымен, сондай-ақ, қанау, сот және түрмеде отырудың ортақ тәжірибесімен байланысты болды. Кейін олардың жолдары айырылды.

1839 жылғы төңкеріс

1839 жылы 12 мамырда «Маусымдар» қоғамы және оның шамамен тоғыз жүз мүшесі Парижде төңкеріс жасауға жеткілікті күшті екенін сезінді. Төрт жүз көтерілісші Ұлттық Ассамблеяны, қалалық әкімдікті және Әділет сарайын басып алды, бірақ олар жеткіліксіз саны мен қару-жарағының салдарынан бірнеше сағаттан артық осыны ұстап тұра алмады. Бұл көтерілістің сәтсіз аяқталуынан кейін Барбеске өлім жазасы берілді, бірақ Виктор Гюгоның араласуының арқасында оның жазасы негізінен «өмір бойына түрмеге қамау» жазасына ауыстырылды. Бұл оқиғалар сонымен қатар Барбес пен Бланкинің ажырасуына әкелді, бұл 1848 жылғы революция кезінде және ғасырдың соңында радикалды солшылдар үшін үлкен кедергі болды. Барбес 1839 жылы 17 шілдеде тағы үш айыпталушымен бірге Мон-Сен-Мишельге жіберілді, олардың ішінде Мартин Бернард болды, ол түрмеде өткізген уақыты туралы егжей-тегжейлі естелік қалдырды. (Бланки және тағы бес көтерілісші оларға 1840 жылы 6 ақпанда қосылды.) Олар келгеннен кейін, тұтқындар терезелерден, мұржалардан және қабырғалар арқылы үздірілмейтін шу шығару арқылы жалғыздыққа қатысты қиындықтарға қарсы күресті. Бірнеше әрекеттен кейін Барбес, Бернард және оның ескі әріптесі Делсад өзара кездесу үшін камераларының есіктерін ашуға қол жеткізді. 1841 жылы сәуірде олардың әрекеті анықталды және олар түрмедегі «ложа» бөлімінде, күзетшінің қарауында жазаланды. Түрме басшылығы олардың камераларын қос қақпамен жабдықтады, олардың айқышқа жақындауына жол бермеді, өйткені бұл орын бұрынғыда аббат болған, ал Франция революциясы кезінде қауіпсіздігі жоғары түрмеге айналдырылған еді. 1842 жылдың 10 және 11 ақпан түндері Барбес, Бланки және басқалары түйінделген матадан жасалған арқанды пайдаланып, тұманды жамылып қашуға тырысты. Барбес қабырғадан бірінші болып өтті, бірақ құлап жарақат алды, бұл қашу әрекетін сәтсіз етті. Олардың барлығы қайтадан камераларына қамалды. Одан көп ұзамай Барбес өзін туберкулез деп атаған ауруға шалдықты, бірақ шындығында Мон-Сен-Мишельдің суығы мен ылғалдылығынан туындаған созылмалы бронхит болуы мүмкін.

On 12 May 1839, the Society of Seasons and its approximately nine hundred members felt strong enough to attempt a coup d'état in Paris. Four hundred insurgents managed to seize the National Assembly, the city hall, and the Palace of Justice, but they were unable to maintain their grip for more than a few hours because of a lack of numbers and weapons. Following the failure of this insurrection, Barbès was sentenced to death, but his sentence was commuted to 'life imprisonment' mainly due to the intervention of Victor Hugo. Also, these events led to a divorce between Barbès and Blanqui, which became a severe impediment to the extreme left during the revolution of 1848 and later in the century. Barbès was sent to Mont Saint Michel on 17 July 1839 with three other convicts, including Martin Bernard, who left a detailed account of their time in prison. (Blanqui and five other insurgents joined them on 6 February 1840.) Upon their arrival, the inmates fought against the rigors of solitary confinement by maintaining a continuous din from the windows, up the chimneys, and through the walls. After repeated trials, Barbès, Bernard, and an old comrade, Delsade, managed to open the doors of their cells to meet. Discovered in April 1841, they were punished by imprisonment in the "loges" section of the prison, in view of the warder on duty. The prison administration then equipped their cells with double gates to prevent them from approaching the cross in what, after all, had been an abbey before its conversion to a high security prison at the time of the French Revolution. On the nights of 10 and 11 February 1842, Barbès, Blanqui, and others attempted to escape in fog using a rope made of knotted sheets. Barbès was the first over the wall, but he was injured in the fall, which doomed the escape attempt. All of them were confined again in their cells. Shortly after that, Barbès contracted what he called consumption (tuberculosis), probably, in fact, persistent bronchitis brought on by the cold and damp of Mont Saint Michel.

Барбес пен Бланки

Бланки, 1839 жылғы төңкерістің бастамашысы, Барбестің революциялық қызметтен қысқа уақытқа алшақтағанын, ол қайта-қайта көңілі тоюдан шаршағанын және Барбестің осы көңіл күйі оның серіктерін батылсыздандырып, төңкерістің сәтсіздігіне әкелді деп ойлаған секілді. 1848 жылы түрмеден босатылғаннан кейін Барбес қайтадан құлшынысын қалпына келтіргендей көрінді және Бланкиге қарсы тұру үшін революциялық солшылдарды озық және прагматикалық бағытта біріктірді. Альфонс де Ламартиннің жетекшілігімен ол Бланкидің Орталық көтеріліс қоғамын тойтарыс беру үшін Революция клубын құрды, бұл ұйым ақырында Орталық Республикалық қоғам деп аталды. Аудадағы қысқа мерзімді әскери тәжірибесіне байланысты Барбес Он екінші округтің Ұлттық гвардиясының полковнигі болып тағайындалды және, иронияға қарай, ол 1848 жылдың 16 сәуірінде Луи Бланк пен Бланки басқарған жұмысшылар митингісіне қарсы әскерін жетектеді. Жұмысшылар белсенді әлеуметтік бағдарламаны және, әсіресе, құрылатын Ұлттық Ассамблеяға сайлауды кейінге қалдыруды талап етті. Митингке қатысушылар үкіметтің провинцияларды «білім беруге» уақыты жоқ екенін, сондықтан жаңа Ассамблеяда париждік консерваторлар мен реакционерлер басым болатынын болжады. Бір ай бұрын, 1848 жылдың наурыз айында, Барбес пен Бланки арасындағы араздық басты баспасөзде полиция деректерінен алынған деген Ташеро құжатының жариялануымен күшейді. Бұл құжат 1839 жылғы төңкеріс кезінде Бланкидің өзінің серіктерін сатқанын «дәлелдеді». Қазіргі тарихшылардың көпшілігі бұл құжатты «үкімет тарапынан дестабилизациялау мақсатымен жасалған жалған ақпарат» деп санайды. Барбес осы құжаттың нақтылығына сене көрінеді, бұл солшылдар арасында «қатты дау-жанжалға» әкелді, ал ол дау-жанжал ғасыр соңына дейін сақталды. Бір-біріне сенімсіздікпен қараған екі адам бір-бірін ерте революциялық күш-қуатын қоздырған құмарлықпен жек көруге ұшырады. Дегенмен, екеуі де Республикалық пантеондағы маңызды тұлғалар болып саналады, олар күш қолданудың талаптарымен туындаған ымыраға келмейтін революционерлер ретінде беделге ие. Барбес, әріптесіне қарағанда ойлырақ болғандықтан, романтикалық, батыл, бірақ импульстік Бланкиге қызығушылық танытты. Бұл қызығушылықтан бөлек, Барбес вулкандық Бланкидің күшін бағыттап, пайдалануды үміттенеді, бірақ көптеген адамдар оның Бланкидің ақылсыздық пен зорлық-зомбылыққа бейімділігінен құпия қорқыныш сезінгенін болжайды.

Blanqui, the prime mover of the 1839 coup, seems to have believed that Barbès, who had been away from revolutionary activities for a short while, lacked resolve, that he was exhausted from repeated discouragements, and that this attitude in Barbès disheartened his fellow insurgents, leading to a failure of the coup. When he was released from prison in 1848, Barbès seemed to have regained his enthusiasm, and he rallied the revolutionary left in a more moderate and pragmatic direction to oppose Blanqui. Guided by Alphonse de Lamartine, he formed the Club of the Revolution to counteract Blanqui's Central Insurrection Society, an organization prudently renamed the Central Republican Society. Owing to his previous brief military experience in the Aude, Barbès was appointed colonel of the National Guard of the Twelfth District, and, ironically, he led his troops, on 16 April 1848, against a workers' demonstration led by Louis Blanc and Blanqui. Workers had demanded a more active social program and especially the postponement of the imminent elections to the constituent National Assembly. The protesters foresaw that the government had no time to "educate" the provincials, so the new Assembly would be dominated by Parisian conservatives and reactionaries. A month earlier, in March 1848, the hostility between Barbès and Blanqui had erupted with the publication in the mainstream press of the so called document Taschereau, said to be derived from police records. This document purportedly proved that Blanqui had betrayed his fellow conspirators during the 1839 coup. A goodly number of historians now consider it highly likely that this document was "a false broadcast, in the form of leaks by the government" to destabilize and undermine If so, it worked. Barbès apparently believed in the authenticity of this document, and this caused "terrible divisions" among those of the left, divisions still present at the end of the century. The two men, who had become distrustful of one another, ended up hating each other with the same passion that had fueled their early revolutionary. Nonetheless, both are major figures in the Republican pantheon, where they both enjoy a reputation as uncompromising revolutionaries, never diminished by the inevitable compromises necessitated by the exercise of power. Barbès, perhaps more thoughtful than his colleague, was fascinated by Blanqui, who was romantic, brave, but prone to impulses. Beyond this fascination, Barbès hoped to channel the might of the volcanic Blanqui, but, he was, many suppose, secretly afraid of Blanqui's capacity for unreason and violence.

Барбестің сатқындығы

1848 жылы түрмеден босатылған Барбес замандастарына Бланкиге қарсы күресумен айналысқандай көрінді. 1848 жылғы 23 сәуірде Конституциялық Ассамблеяға сайланған Барбес палатаның ең сол жағында туған департаменті Одыдан өкілдік етті. Алайда, оның парламенттік мансабы қысқа болды, себебі 15 мамырда демонстрацияшылар Польшаны азат етуге үкіметтің көбірек араласуын талап ететін петицияны ұсыну сылтауымен Ассамблеяға басып кірді. Барбес бастапқыда демонстрацияға қарсы болды және халықты таратуға тырысты, бірақ ол Аугуст Бланкиді ассамблея залында көргенде, есінен шығып қалғандай болды. Демонстрацияны өзінің жауына қарсы күресу құралы ретінде пайдалануға тырысып, ол қала әкімшілігі алдында бүлік шығарды, онда жаңа және одан да радикалды республика жарияланды. Ұлттық гвардия Барбесті тоқтатуға келген кезде көтеріліс өзінен-өзі "жайланды". Ол 1849 жылғы сәуірде Жоғары сотта үкіметті құлатуға бағытталған шабуыл және азамат соғысына қосылуға үгіттеген екі ауыр қылмыс бойынша кінәлі деп танылды және өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Кейін Карл Маркс «Франциядағы сыныптық күрес» еңбегінде былай деп жазды: «12 мамыр күні [1848 жылы] пролетариат революциялық ықпалын қайтаруға сәттіліксіз тырысты, бірақ буржуазияның түрмешілеріне ең белсенді көшбасшыларын тапсырудан басқа ештеңеге жете алмады». Қазіргі заманғы тарихшылар одан да бейшаралық танытты: тарихшы Жорж Дюво бұл оқиғаны «бастапқыда сәттілікке ешқандай үміті болмаған қайғылы және абсурдты фарс» деп сипаттады. 1849 жылы өмір бойына бас бостандығынан айырылған Барбес 1854 жылы Наполеон III тарапынан босатылды. Алайда ол Францияға қайтып оралмады. Ол алдыңғы он бес жылдың көбісін, бірнеше аптадан басқа уақытын саяси тұтқын ретінде түрмеде өткізді. Ол француз қоғамына оралудың оны одан әрі саяси қызметке жетелеуі мүмкін екенін түсінді, сондықтан Гаагада ерікті түрде жер аударылды, ол 1870 жылғы 26 маусымда 60 жасында қайтыс болды. Ол Ода департаментінің Вильялье қаласындағы Фуртоудың жеке меншігінде жерленген.

Француз әдебиеттер тізімі

"Жұмыссыз пролетариатты қолдаушыларға бірнеше сөз" Барбес Каркассон, 1837
Карл Маркс, «Франциядағы тап күресі», с. д.
B. M. de Saint Étienne, Мартин Бернардың хат алмасуы. с. д.
Чернов, И. «Шілде монархиясы кезіндегі республикашыл» (Париж, 1905) М. Ле Парти.
Вассерман, Сюзанна. «Barbès және Blanqui клубтары 1848», Les (Париж)
"Өлім жазасына кесілген екі күн", Арман Барбес, 1-басылым Bry ainé Париж 1848, 2-басылым Pellet Париж 1849, 3-басылым Pagnerre Париж 1870, 4-басылым Boulanger Париж 1893, 5-басылым l'Atelier du Gué Villelongue d'Aude 2005.
«1815 жылғы Жаңғыртудан бастап Екінші Империяға дейінгі Франция сөздігі», Эдгар Леон Ньюман, Нью-Йорк, Greenwood Press, 1987 ж.
Жорж Клемансо, «Республикалық жастық шақ» Париж, с. д.
"Barbès және 1848 жылғы адамдар", Каркассонда 1998 жылғы қарашада Les Audois қауымдастығы, Aude департаменттік мұрағаты және Тулуза Ле Мирай университеті, Сильвия Кауканас және Реми Казальс басшылығымен ұйымдастырылған. «Barbès – 1848» көрмесі аясында (қараша 1998 ж. – ақпан 1999 ж.) Каркассонда (Maison des Mémoires) каталог жарық көрді: Арман Барбес және 1848 жылғы революция, Сильвия Кауканас және Мари Ноэль Майнар, Каркассон, Әсем өнерлер мұражайы және Aude департаменттік мұрағаты, 79 б.
Le Journal, 27 қараша 1896 (Жан Баптист Дюрозель: Clémenceau, Париж, Fayard, 1988, 51 б.).
Арман Барбес (1809–70), 3 томдық. Жан Франсуа Жанжан. (Париж және Каркассон, 1909–52 жж.).
"Арман Барбес, романтикалық революционер" Роджер Мерл, Privat, 1977 жыл.