Кіріспе

Испан маршалы және мемлекет қайраткері Франсиско Серрано Домингес, Ла-Торренің 1-ші герцогі, Испанияның Грандеесі, Сан-Антонио графы (17 желтоқсан 1810 – 25 қараша 1885) – испан маршалы және мемлекет қайраткері. Ол 1868–1869 жылдары Испанияның премьер-министрі, ал 1869–1870 жылдары регент болды.

Ерте өмір және білім

Серрано 1810 жылдың 17 желтоқсанында Кадис шығанағындағы Леон аралында (қазіргі Сан-Фернандо) дүниеге келді. Ол Франсиско Серрано и Куэнка мен Изабел Домингуес де Гевара Васконселостың ұлы еді. Оның әкесі, Пурисима Консепсьон приходындағы Лоперада туған, генерал-лейтенант және либерал болды. Оның анасы шамамен 1780 жылы Марбельяда дүниеге келді. Серрано Баск провинциясындағы Вергарада оқуын бастады.

Әскери мансап

Әкесінің соңынан әскери жолға түсіп, 1822 жылы Сагунто полкіне кадет болып қабылданды, 1833 жылы Сагунто найзашыларының корнеті, ал 1829 жылы карабинерлер құрамына өтті. 1833 жылы карлистік қозғалыс басталғанда, ол курасиерлерге ауысты. Фердинанд VII-нің ағасы және бірінші мұрагері Дон Карлос Португалия шекарасына дейін сүйемелдеуде, оның қатысушыларының бірі болды. Королева Изабелланың әскерінде генералдар Кордова мен Эспартероның басшылығымен Эспоз-и-Минаның жеке көмекшісі ретінде Серрано 1834-1839 жылдар аралығындағы Бірінші Карл соғысына белсенді қатысып, капитан шенінен бригадир-генерал шеніне дейін көтерілді. Ол Сан-Фернандо орденімен және көптеген медальдармен марапатталды. Сонымен қатар, оған 155-ші дәрежелі "Мұнара және қылыш" орденінің Ұлы кресті табысталды. 1839 жылы ол алғаш рет Малагадан Кортес депутаты болып сайланды. 1840 жылы дивизия генералы және Валенсия округінің командирі қызметіне тағайындалды, бірақ конгресс мүшелігіне өту үшін осы қызметтен бас тартты.

Саяси мансап

Сол күннен бастап Серрано Испанияның маңызды әскери саясаткерлерінің біріне айналды. 1841 жылы ол Эспарероға Сицилия Бурбон әулетінен Мария Кристинаның регенттігін құлатуға көмектесті. 1843 жылы Барселонада ол Эспарероға қарсы бүлік ұйымдастырды (pronunciamiento). Ол Жоакин Мария Лопес-и-Лопес кабинетінде соғыс министрі болып тағайындалды, ол он үш жасында патшайым Изабелланың толыққанды құқыққа ие болғанын жариялаған Кортеске шақырды. Ол Олозага кабинетінде де сол қызметте болды, бірақ Модераттар (Moderados) билікте болғанда наразылық білдірді. 1845 жылы сенатор, ал 1848 жылы Гранаданың генерал-капитаны болып тағайындалды. 1846 жылдан 1853 жылға дейін ол саясаттан шетте тұрып, Андалусиядағы жер-мүлкінде өмір сүрді немесе шетелге саяхаттады. 1850 жылдың 29 қыркүйегінде Мадридте Серрано өзінің туысы Антония Домингес-и-Борреллге, Гевара-и-Лемусқа, Сан-Антонио графинясының екіншісіне үйленді, олардан бес бала дүниеге келді. Серрано 1854 және 1856 жылдарғы әскери қимылдарда маршал Леопольдо О’Доннеллге көмектесті және он екі жыл бойы оның берілген жақтасы болды.

Кубаның генерал-капитаны

О'Доннелл 1856 жылы Серраноны маршал, ал 1859-1862 жылдар аралығында Кубаның генерал-капитаны етіп тағайындады. Серрано сол аралды сәтті басқарды және Санто-Домингодағы соғыстың жүргізілуіне көмектесті. Ол колонияда саяси және қаржылық реформаларды қолдаған тұңғыш вице-король болды.

Жарым аралға оралу

Испанияға оралғаннан кейін О'Доннелл оны Ла-Торре герцогы (Duque de la Torre) және Испанияның бірінші дәрежелі Грандеесі, сондай-ақ 139-шы Сыртқы істер министрі етіп тағайындады. Ол 1863 жылдың 18 қаңтарынан 2 наурызына дейін қызмет етті. Серрано 1866 жылдың 22 маусымында Мадридте болған көтерілісті басуға О'Доннеллге көмектесу кезінде өмірін қауіпке тікті. Ол "Алтын жүнді қошқар" орденімен марапатталды. О'Доннеллдің қайтысынан кейін Серрано Либералдық одақ партиясының жетекшісі болды. Сенат президенті ретінде ол Риос Росасқа королева Изабеллаға оның консервативті министрлеріне қарсы петиция дайындауға көмектесті, осыдан кейін екеуі де елден қуылды.

Даңқты революция

Серрано Монпенсье герцогы Антуан, Прим және Сагастамен құпия сөз байластыра бастады. 1868 жылдың 7 шілдесінде Гонсалес Браво Серраноны және басқа генералдарды тұтқындап, Канар аралдарына жіберді. Серрано сол жылы 18 қыркүйекте адмирал Топете оны Кадиске әкелу үшін кеме жібергенге дейін сол жерде болып қалды. Құрға жеткен соң, ол Прим, Топете, Сагаста, Мартос және басқалармен бірге революция манифестіне қол қойып, революциялық армияның басшылығын қабылдады. Ол Альколеа көпірінде Новалише маркизінің бұйрығымен королева Изабелланың әскерлерін жеңді. Королева Францияға қашып кетті, ал Серрано Мадридке кіргеннен кейін Уақытша үкімет құрды.

1868-1871 Уақытша үкімет

1869 жылдың ақпан айында ол Конституциялық Кортесті шақырды; ол іс-әрекеттің президенті, Испанияның премьер-министрі және 1868 жылдың 3 қазанынан 1873 жылдың 18 маусымына дейін регент ретінде тағайындалды. Серрано Кортестің және кабинеттердің тәуелсіздігіне құрмет көрсетіп, бейтараптықпен билік етті. Ол олардың Савойялық Амадей I-ді патша етіп сайлауына келісті, бірақ Монпенсьені артық қалаған. Амадей Мадридке келгеннен кейін, Примнің қайтысынан соң Серрано бірнеше ай ғана сақталған коалициялық кабинет құруға келісті. Серрано отставкаға келіп, Солтүстік Испаниядағы карлисттерге қарсы итальян корольінің армиясына басшылық етті. Ол 1872 жылдың 6 маусымында Испанияның 65-ші премьер-министрі ретінде король Амадей басшылығымен тағы бір кабинет құруға тырысты, бірақ сол монарх министрлеріне диктаторлық өкілеттік беруден бас тартқаннан кейін 12 маусымда отставкаға кетіп, Руис Зоррилланы шақырды. Оның қателіктері Амадейдің 1873 жылдың 11 ақпанында тақтан бас тартуына себеп болды.

Республикаға қарсы құпиялары

Серрано федеративтік республикаға қарсы болды және 1873 жылғы 23 сәуірде оны құлату үшін басқа генералдар мен саясаткерлермен құпия келісім жасады. Әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол Францияға эмиграцияға кетті. 1874 жылғы 3 қаңтардағы Федеративтік Республиканы жоққа шығаруға бағытталған төңкерісі алдында, жетекші ұйымдастырушы генерал Мануэль Павия Серраноны басшылыққа шақырды.

Серраноның диктатурасы

Серрано тағы да атқару билігінің президенті лауазымын алды; ол коалициялық кабинет құруға тырысты, бірақ Кристино Мартос пен Сагаста көп ұзамай дауласып кетті. Оның келесі кабинетіне Сагаста төрағалық етті. Әскери және саяси алабалықтар жалғасты, ал 1874 жылдың желтоқсанының соңында Бурбондар тағы бір бүлік арқылы қайта орнатылды. Ол қызмет еткен он бір ай ішінде Серрано негізінен қаржыны қайта ұйымдастыруға, американдық және еуропалық елдермен қарым-қатынасты жаңаруға және көтерілісті басуға күш салды.

Кейінгі өмірі

Алфонсо XII 1875 жылы таққа отырғаннан кейін Серрано біраз уақыт Францияда болды. Ол 1876 жылы Мадридке оралды, сарайдағы қабылдауларға қатысты, сенатта маршал ретінде орналасты және 1881 жылы Сагаста мен оның партиясымен саяси жақындықтар жасады. Соңында ол өзінің немере інісі генерал Лопес Домингес қорғаған демократиялық бағдарламасы бар династиялық солшылдарды құруға қолдау көрсетті. Ол Мадридте 25 қараша / 26 қарашада 1885 жылы, Изабелла II-нің ұлы Альфонсо XII қайтыс болғаннан жиырма төрт сағат кейін дүние салды, ал оның күйеуі және туысы Франциск де қайтыс болды, бірақ Альфонсоның нақты биологиялық әкесі белгісіз.