Норвегия корольдық теңіз күшінің «Эйдсвольд» жағалау қорғаныс кемесі

Кіріспе

HNoMS Eidsvold – Норвегия Корольдік Әскери-теңіз күштерінің жағалау қорғаныс кемесі. 1899 жылы Армстронг Уитворт компаниясымен Ньюкасл-он-Тайнда салынған. 1940 жылдың 9 сәуірінде Норвегияға неміс басқыншылығы кезінде (Weserübung операциясы) Нарвик портында неміс торпедаларының шабуылынан батып, қолданыстан шығып қалған.

Сипаттама

Эйдсвольд 1905 жылғы саяси оқиғаларға дейін жалпы қаруланудың бір бөлігі ретінде салынды және оның бауырласы «Норге» кемесімен бірге 40 жылдан астам уақыт бойы Норвегия Корольдік теңіз күштерінің негізгі күші болды. Ол 1814 жылғы 17 мамырда Норвегия Конституциясының жобасы жасалып, қол қойылған Эйдсвольд қаласының атымен аталады. Өз заманында өте қуатты кемелер саналған, олардың негізгі қаруы – 21 см (8,26 дюйм) калибрлі екі зеңбірек болды. Бірақ жаңа «Дредноут» линкорлары пайда болғаннан кейін олар тез арада ескірді. Олар өздерімен шайқасқа түсуге мүмкіндігі бар кемелерге қарсы тұру үшін брондалған, корпусының белдемесінде 6 дюймдік (15,24 см) Крупп цементтелген броня және екі мұнарасында 9 дюймдік (22,86 см) бірдей броня болды. «Эйдсвольд» және «Норге» Норвегия Корольдік теңіз күштерінің ең ірі кемелері болатын, олардың жалпы салмағы 4233 тоннаға жетеді және экипаждары 270 адамнан тұратын. 1911 жылғы маусымда «Эйдсвольд» король Георг V-нің тәж кию рәсімінде Данияны өкілдік ету үшін Ұлыбританияға барды. 1912 жылы тапсырыс берілген «Бьёргвин» классының екі кемесімен Норвегияның жағалау қорғаныс флотын күшейту жоспарланған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда олар британдық Корольдік теңіз күштерімен мәжбүрлі түрде сатып алынғаннан кейін «Эйдсвольд» классы және екі ескі, «Торденшёльд» классы кемелері ескіргеніне қарамастан, тағы көп жылдар бойы қызмет етуге мәжбүр болды.

Бірінші және соңғы шайқас

1940 жылғы 9 сәуірде таңертең неміс әскерлері тұман мен қатты қардың арасында Нарвик портына кірді. Ауа райына қарамастан, норвегиялық кемелер оларды байқап, дереу хабарлап, Эйдсвольд пен Норге кемелерін ескертті. Екі кемеде де шайқасқа дайындық шаралары қабылданды. Оқ-дәрілермен қарулар толтырылды және экипажға құтқару жилеттері берілді. Таңертеңгі сағат 04:15 шамасында немістер Эйдсвольдты көріп қалды. Эйдсвольд капитаны Одд Исааксен Виллох дереу Алдис шамдарымен алдыңғы неміс эсминціне сигнал беруге бұйрық берді. Немістер сигналға жауап бермеген соң, ол экипажға эсминецтің бауын бағыттап ескерту оғын атуға бұйрық берді, сонымен қатар эсминецке тоқтауға екі жалаулы сигнал жіберді. Неміс әскерлеріне Норвегияны мүмкіндігінше бейбіт түрде басып алуға бұйрық берілгендіктен, неміс эсминеці Вильгельм Хайдкамп тоқтады және Эйдсвольдке келіссөздер үшін офицер жіберетінін хабарлады. Шамамен 200 метр қашықтықтағы шағын қайықпен корветтенкапитан Герлах Эйдсвольдке жеткізілді. Герлах пен сигналшы Эйдсвольдтің артқы палубасында командирдің орынбасарымен күтіп алынып, капитан Виллохпен сөйлесу үшін көпірге жеткізілді. Сонымен қатар, Эйдсвольдтің артиллериялық экипажы 21 см және 15 см қаруларымен неміс эсминцін нысанада ұстады. Ұзақ емес қашықтықтан оқтардың траекториясы тік болар еді, сондықтан жұқа броньды кемеге тимеуге қиындық туды. Көпірде Герлах Виллохты немістердің достар ретінде келгенін және Эйдсвольдтің кемесін бейбіт түрде тапсыруын сұрады. Виллох оған қарсы, өзінің міндетіне сәйкес қарсылық көрсетуге тиіс екенін айтты, бірақ мәселені қарастыру үшін он минуттық үзіліс сұрады. Алайда, Виллох бұл уақытты жоғары жақтағыларымен және Норге капитанымен байланысу үшін пайдаланды, оларға неміс күштеріне шабуыл жасау ниетін хабарлады. Осы уақытта тағы бір неміс эсминці Эйдсвольдтің артынан өтіп, торпедаларын дайындап, кемеден позиция алды. Герлах Виллохты тағы да берілуге көндіруге тырысты, бірақ екінші рет қабылданбады. Эйдсвольд палубасынан шығар алдында ол қызыл жарқынды жіберді, норвегиялықтардың соғысуға дайын екенін көрсетеді. Осы сәтте капитан Виллох көпірге асығып, "Пушкаларға орналасыңдар! Енді шайқасамыз, жігіттер!" деп бұйрық берді. Эйдсвольд ең жақын эсминецке бұрылып, жылдамдығын арттырды, ал батарея командирі порттық батареяға (үш 15 см қаруы) оқ атуды бұйырды. Алайда, немістер Эйдсвольд эсминецке шабуылдауы мүмкін деп қорқып, көне жағалау қорғаныс кемесіне төрт торпеда атып жіберді. Норвегиялық деректерге сәйкес, екі-үш торпеда порттық қарулар оқ атар алдында соқтығысты: біреуі артқы мұнараның астында, біреуі кеменің ортасында және біреуі баудың ішінде. Торпедалар кемедегі бір мақтаны тұтандырған болуы мүмкін, өйткені Эйдсвольд екіге бөлініп, секундтар ішінде, періштелер әлі де айналып тұрғанда, суға батты. Тек алты адам құтқарылды, ал 175 адам мұздай судың ішінде қаза тапты.

In the morning of 9 April 1940, German forces entered Narvik harbour under cover of fog and heavy snow. Despite the weather, they were spotted by Norwegian vessels, which promptly reported the sighting and alerted Eidsvold and Norge. Aboard both ships steps were taken to prepare for combat. The guns were loaded with live ammunition and life preservers issued to the crew. Around 04:15 in the morning, the Germans spotted Eidsvold. Captain Odd Isaachsen Willoch aboard Eidsvold immediately ordered to signal the leading German destroyer with an Aldis lamp, and when the Germans failed to respond to the signal, he ordered a warning shot placed before their bow while he flew a two flag signal, ordering the destroyer to halt. Since the Germans had orders to occupy Norway peacefully if at all possible, the German destroyer Wilhelm Heidkamp stopped, and signalled Eidsvold that it would send an officer to negotiate. From a distance of about 200 metres, a small launch ferried Korvettenkapitän Gerlach over to Eidsvold. Gerlach and a signalman were received on the aft deck of Eidsvold by the second in command, and were taken to the bridge to speak to Captain Willoch. At the same time, the gun crews aboard Eidsvold kept the German destroyer in their sights, both the 21 cm guns and the 15 cm guns. Due to the short distance, the trajectory of the shells would have been flat, making it hard not to hit the thinly armoured vessel. At the bridge, Gerlach tried to convince Willoch that the Germans had arrived as friends and that Willoch should surrender his ship peacefully. Willoch countered by pointing out that he was bound by duty to resist, but did ask for a ten minute break to consider the matter. However, instead of considering surrender, Willoch used this time to contact his superiors, as well as the captain of Norge, informing them of his intent to attack the German forces. While this was going on, another German destroyer had crossed behind Eidsvold and took up a position from the vessel, ready to fire her torpedoes. Gerlach tried once again to convince Willoch to surrender, but was turned down a second time. As he left the deck of Eidsvold, he fired a red flare, indicating that the Norwegians wished to fight. At this point, Captain Willoch hurried towards the bridge, while shouting "På plass ved kanonene. Nå skal vi slåss, gutter!" ("Man the guns. We're gonna fight, boys!"). Eidsvold turned towards the closest destroyer and accelerated, while the battery commander ordered the port battery (three 15 cm guns) to open fire. However, the Germans – afraid Eidsvold might ram the destroyer – fired four torpedoes at the old coastal defence ship. Two or three of the torpedoes hit before the port guns could fire, according to Norwegian sources: one under the rear turret, one midship and one in the bow. It is likely that the torpedoes ignited one of the magazines aboard, because Eidsvold was blown in two and sunk in seconds, propellers still turning. Only six of the crew were rescued, while 175 died in the freezing water.

Ауасы құлаған

Эйдсвольдтың қалдықтарының бір бөлігі Нарвик портының кіреберісіндегі ағыс суларда жатыр. Көбінесе сол жерде құтқарылғандықтан, кемеден тек шағын қалдықтар ғана қалды.