Кіріспе

Өлім кезінде өсиеттегі мүлік болмаған жағдайда не болады?

Азат ету, немесе жойылу арқылы ақталу – бұл өсиеттер заңында қолданылатын құқықтық қағида. Ол өсиет бойынша қалдырылған мүлік өсиетқордың қайтыс болған кезде оның мүлкінде болмаған жағдайда не болатынын анықтайды. Нақты бір мүлікті (арнайы сыйлықты) мұра қалдыру жағдайында, мұндай мүлік азат етілген деп есептеледі және сыйлық күшін жояды. Мысалы, егер өсиетқор машинасы белгілі бір алушыға мұра қалдырған болса, бірақ өсиетқор қайтыс болған кезде оның машинасы болмаса, сыйлық азат етіледі және аталған алушы ешқандай сыйлық алмайды. Жалпы мұра қалдыру немесе жалпы сыйлықтар (ақша сомасы сыйлықтары) ешқашан азат етілмейді. Егер өсиетқордың мүлкіндегі ақша бұл сыйлықты өтеуге жеткіліксіз болса, онда қажетті ақшаны жинау үшін қалған мүліктің басқа активтерін сату қажет болады. Кейбір мүліктер «сұр» аймақта болады, онда өсиетқордың нақты ниеті анықталуы керек. Мысалы, егер өсиетқор компанияның «500 акциясын» мұра қалдырса, бұл жалпы мұра ретінде (мүлік иесі акцияларды сатып алып, алушыға беруі керек) немесе арнайы мұра ретінде түсіндірілуі мүмкін, әсіресе егер өсиетқор иеленушілік сөздерін қолданса («менің 500 акциям»). Мұндай сыйлық демонстративті сыйлық деп есептеледі. Мұндай демонстративті сыйлықтар арнайы және жалпы сыйлықтардың аралас түрі болып саналады. Егер біреу «500 акцияны» мұра қалдырса, көптеген штаттар оны демонстративті сыйлық деп санайды. «500 акция» алған мұрагерге берілетін сыйлықтың құны сол акциялардың өлім күніндегі құнымен тең болады. Мүлік өсиетқордың қабілетсіздігі жарияланғаннан кейін мұрадан шығып кеткен жағдайда, азат етудан бас тартуға болады. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда алушыға мүлікті сатудан түскен түсім немесе жоғалған немесе қираған мүлік үшін сақтандыру төлемі берілуі мүмкін. Мұрагерге не қалдырылуы мүмкін екендігіне қатысты күмәндерді болдырмау үшін, кейде өсиеттің баптарына «егер менің өлімімде менің меншігімде болса» деген сөз тіркесі қосылады. Жерді атқару шарты бойынша сату туралы дәстүрлі сот практикасы бойынша, азат ету өсиетқордың қайтыс болуымен жүзеге асырылады және сатудан түскен түсім мүлікті нақты алған адамға берілмейді. Алайда, қазіргі заманғы көзқарас және кейбір АҚШ юрисдикциялары қабылдаған Бірыңғай мұрагерлік кодексі бұл пікірмен келіспейді. Бұл юрисдикциялар өсиетқордың қайтыс болуына дейін нақты мүлік сату шартына берілген жағдайда, сатудан түскен түсім нақты алушыға беріледі деп санайды.

Заң бойынша өзгерістер

Көптеген АҚШ юрисдикциялары заң арқылы ортақ құқық доктринасының әсерін азайтып келген. Висконсин штатының заңдары (854.08) өшіру арқылы сатып алу туралы ортақ құқықтық доктринаны жоюға тырысады, мысалы, мүлікті сатқан кезде алушыға сату бағасының қалдығын беру арқылы (кейбір шектеулер сақталады). Вирджиния штатында сатып алу көбінесе мүліктің түрлеріне қатысты болады, бірақ егер даулы мүлік акциялар сертификаты болса, онда акцияны шығарушының басқа компанияға сатып алуы және акциялардың сол компанияның жаңа шығарылымымен алмастырылуы акция сыйлығының жойылуына әкелмейді. Сол сияқты, егер сыйлық жасалған кездегі акциялар бөлінген болса (мысалы, 500 акцияның иесі әрқайсысы бастапқы акцияның жарты құнына тең 1000 акцияны қайта алса), онда сыйлық алушы бөлінгеннен кейін бар акциялар санына құқылы болады.