1930-40 жылдардағы американ ғылыми-фантастикасының алтын ғасыры
Golden Age of Science Fiction
1938-1946 жж. АҚШ ғылыми фантастикасының «Алтын ғасыры». Негізгі туындылар, «Hard SF» жанры, кеңістік опералары мен технологиялық шығармалар туралы мақала.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1930 және 1940 жылдардағы американдық журналдық ғылыми фантастикаға ностальгиялық көзқарас. Ғылыми фантастиканың алтын ғасыры, АҚШ-та көбінесе 1938-1946 жылдар деп аталатын, ғылыми фантастика әдебиетінің негізгі туындылары пайда болған кезең еді. Ғылыми фантастика тарихында алтын ғасыр 1920-1930 жылдардағы "арзан басылымдар дәуірінен" кейін, ал 1960-1970 жылдардағы "жаңа толқын" ғылыми фантастикасынан бұрын келді. 1950 жылдар осы схема бойынша өтпелі кезең саналады. Сол кезде өсіп-жетілген Роберт Сильверберг 1950 жылдарды нағыз алтын ғасыр деп есептеді. Тарихшы Адам Робертстің сөзімен айтқанда, "алтын ғасыр" термині нақты бір жазу стилін құрметтейді: "қатты ғылыми фантастика", желілік повестеулер, ғарыш опералары немесе технологиялық оқиғалар стилінде проблемаларды шешетін немесе қауіптерге қарсы тұратын батырлар".
Nostalgic view of American magazine science fiction in the 1930s and '40s
The Golden Age of Science Fiction, often identified in the United States as the years 1938–1946, was a period in which a number of foundational works of science fiction literature appeared. In the history of science fiction, the Golden Age follows the "pulp era" of the 1920s and 1930s, and precedes New Wave science fiction of the 1960s and 1970s. The 1950s are, in this scheme, a transitional period. Robert Silverberg, who came of age then, saw the 1950s as the true Golden Age. In historian Adam Roberts's words, "the phrase Golden Age valorises a particular sort of writing: 'Hard SF', linear narratives, heroes solving problems or countering threats in a space opera or technological adventure idiom."
Гернсбектен Кемпбеллге дейін
Алтын ғасырдың қалыптасуына сол кездегі ең белгілі редактор дәрежесіне жеткен Джон В. Кэмпбелл зор ықпал етті. Айзек Азимов: "1940-шы жылдары (Кэмпбелл) осыншалықты үстемдік танытты ki, көптеген адамдарға ғылыми фантастиканың барлығы оның еңбегі сияқты көрінді" деді. Кэмпбеллтің "Astounding Science Fiction" журналының редакторы болған кезінде, жанр бұрынғы Гернсбак дәуіріндегі "супер ғылымнан" гөрі шынайылық пен кейіпкерлерді психологиялық тұрғыдан терең зерттеуге көшті. Назар ойыншық өзіне емес, оны пайдаланатын кейіпкерлерге аударылды. Көпшілік пікір бойынша, Алтын ғасыр шамамен 1938-1939 жылдары басталды, кейде осы кезең Алтын ғасырдың бастауы деп есептеледі. Оған А.Э. ван Вогттің алғаш рет жарияланған "Қара жойғыш" әңгімесі, сондай-ақ Исаак Азимовтың "Трендтер" әңгімесімен журналда алғашқы рет пайда болуы кірді. Кейінірек автор-сыншы Джон К. Райт ван Вогттің оқиғасы туралы: "Осы оқиғаның бәрі басталды" деді. Тамыздық санында Роберт А. Хайнлайндың "Өмірлік жол" атты алғашқы әңгімесі жарияланды.
An influence on the creation of the Golden Age was John W. Campbell, who achieved status as the most prominent editor of the time. Isaac Asimov stated that " in the 1940s, (Campbell) dominated the field to the point where to many seemed all of science fiction." Under Campbell's editorship at Astounding Science Fiction, the genre developed more realism and psychological depth to characterization than in the earlier Gernsbackian "super science" era. The focus shifted from the gizmo itself to the characters using the gizmo. By consensus, the Golden Age began c. 1938–1939, is sometimes cited as the start of the Golden Age. It included "Black Destroyer", the first published story by A. E. van Vogt, as well as the first appearance by Isaac Asimov in the magazine with the story "Trends". Later author critic John C. Wright said of Van Vogt's story, "This one started it all." The August issue contained the first published story by Robert A. Heinlein, "Life Line".
Қасиетті троптар
Ғылыми фантастиканың ең танымал мотивтері Алтын ғасыр әдебиетінде қалыптасты. Ғарыш операсы Е. Э. "Док" Смит еңбектерімен даңқ алды; Исаак Азимов 1941 жылғы "Жүгіру" атты әңгімесінен бастап робототехниканың үш қағидасын белгіледі; сол дәуірде Азимовтың "Қор" және Смиттың "Ленсман" сериялары сияқты жанр классикалары жарық көрді. Алтын ғасыр ғылыми фантастикасының тағы бір жиі кездесетін ерекшелігі – ғылыми жетістіктерді және таңғажайыпты тойлау; Азимовтың "Түн құлауы" (1941) әңгімесі осыған жарқын мысал, онда бір түндік планетаның өркениеті ғаламның шексіздігін білгеннен кейін ойран болады. Роберт А. Хайнлайнның "Құыршақ шеберлері" (1951), "Қос жұлдыз" (1956) және "Жұлдыздық әскер" (1959) романдары Алтын ғасыр ғылыми фантастикасына тән либертариандық идеологияны көрсетеді. Алгис Будрис 1965 жылы 1940-шы жылдардағы "Алтын ғасыр" ғылыми фантастикасындағы "технологиялық жетістіктердің барлық мәселені шешетіні және мәселелердің сырттан көрінетіндей болғаны" туралы қайта-қайта айтылатын ойды жазды. Алтын ғасыр діни немесе рухани тақырыптардың қайта жандануын да көрді – бұл тақырыптар Хьюго Гернсбек "ғылыми фантастика" деп атаған түсінігінде жоюға тырысқан прото-ғылыми фантастикаға ортақ еді. Алтын ғасырдың ең маңызды туындыларының арасында Брэдберидің "Марс жылнамалары" (1950), Кларктың "Балалық шақтың соңы" (1953), Блиштің "Аң сезімі" (1958) және Миллердің "Лейбовицке арналған гимн" (1959) бар. Сонымен қатар, 1950-ші жылдардағы "пси-бум" дамыды, онда Джон В. Кэмпбеллтің күш-жігерінің арқасында түрлі паранормальді құбылыстар бағаланды және әңгімелерге енгізілді.
Many of the most enduring science fiction tropes were established in Golden Age literature. Space opera came to prominence with the works of E. E. "Doc" Smith; Isaac Asimov established the canonical Three Laws of Robotics beginning with the 1941 short story "Runaround"; the same period saw the writing of genre classics such as the Asimov's Foundation and Smith's Lensman series. Another frequent characteristic of Golden Age science fiction is the celebration of scientific achievement and the sense of wonder; Asimov's short story "Nightfall" (1941) exemplifies this, as in a single night a planet's civilization is overwhelmed by the revelation of the vastness of the universe. Robert A. Heinlein's novels, such as The Puppet Masters (1951), Double Star (1956), and Starship Troopers (1959), express the libertarian ideology that runs through much of Golden Age science fiction. Algis Budrys in 1965 wrote of the "recurrent strain in 'Golden Age' science fiction of the 1940s—the implication that sheer technological accomplishment would solve all the problems, hooray, and that all the problems were what they seemed to be on the surface". The Golden Age also saw the reemergence of the religious or spiritual themes—central to so much proto science fiction prior to the pulp era—that Hugo Gernsback had tried to eliminate in his vision of "scientifiction". Among the most significant such Golden Age narratives are Bradbury's The Martian Chronicles (1950), Clarke's Childhood's End (1953), Blish's A Case of Conscience (1958), and Miller's A Canticle for Leibowitz (1959). A related concurrent (and perhaps ironic) development was the "psi boom" of the 1950s in which, largely owing to the efforts of John W. Campbell, a variety paranormal phenomena were valorized and integrated into stories.
Алтын дәуірдің соңы
Азимовтың айтуынша, "1945 жылы атом бомбасын тастау ғылыми-фантастиканы жалпы жұртшылыққа құрметті етті". Ол 1969 жылы былай деп еске алды: "Хайнлайнның "слайк" кедергісін "The Saturday Evening Post" журналында таза ғылыми-фантастикалық әңгімесі жарияланғанда бүкіл ғылыми-фантастика әлемінде болған дүрбелеңді ешқашан ұмытпаймын. 1950 жылдар шамасында ғылыми-фантастика кітап нарығына ірі, басты компаниялардың кіруі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қылмыстық әдебиетті жариялау тәсіліне ұқсас болды; авторлар енді тек журналдар арқылы ғана жариялауға міндетті болмады."
Asimov said that "[t]he dropping of the atom bomb in 1945 made science fiction respectable" to the general public. He recalled in 1969 "I'll never forget the shock that rumbled through the entire world of science fiction fandom when Heinlein broke the 'slicks' barrier by having an undiluted science fiction story of his published in The Saturday Evening Post. The large, mainstream companies' entry into the science fiction book market around 1950 was similar to how they published crime fiction during World War II; authors no longer had to publish only through magazines.
Мәдени маңызы
Күн жүйесін зерттеуге терең үңілген көптеген ғалымдар (мен де олардың қатарындамын) алғашқыда ғылыми фантастикаға қызығушылық танытты. Ал кейбір ғылыми фантастиканың сапасы жоғары болмағаны маңызды емес. Он жастағы балалар ғылыми әдебиеттерді оқымайды. – Карл Саган, 1978 жыл.
Many scientists deeply involved in the exploration of the solar system (myself among them) were first turned in that direction by science fiction. And the fact that some of that science fiction was not of the highest quality is irrelevant. Ten year‐olds do not read the scientific literature.|Carl Sagan, 1978
Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі Суық соғыс кезеңінде көптеген жасөспірімдердің санасына әсер еткен мәдени үрдіс ретінде ғылыми фантастиканың алтын ғасыры қоғамға ұзаққа созылатын із қалдырды. Алтын ғасырдың бастауы 1939 жылы өткен алғашқы Worldcon-мен дәл келіп жатыр, және әсіресе оның ең жанкешті жанкүйерлері үшін ғылыми фантастика әлеуметтік күшке айналды. Бұл жанр, әсіресе алтын ғасырында, әскери сала, ақпараттық технологиялар, Голливуд және ғылымның өзіне, атап айтқанда биотехнология және фармацевтика салаларындағы жетекшілерге айқын, бірақ тікелей емес әсер етті.
As a cultural trend that affected the psyches of a great many adolescents during World War II and the ensuing Cold War, science fiction's Golden Age has left a lasting impression upon society. The beginning of the Golden Age coincided with the first Worldcon in 1939 and, especially for its most involved fans, science fiction became a social force. The genre, particularly during its Golden Age, had significant, if somewhat indirect, effects upon leaders in the military, information technology, Hollywood and science itself, especially biotechnology and pharmaceuticals.
Баламалық пікірлер
Роберт Сильверберг 2010 жылғы эссесінде нағыз Алтын ғасырдың 1950-жылдар екенін, ал 1940-шы жылдардағы "Алтын ғасыр" бір түрлі "алая дауыл" болғанын айтты. "Елдің 50-жылдарына дейін ғылыми-фантастикалық кітаптарға сұраныс болған жоқ", - деп жазды Сильверберг; оқырмандар тек бірнеше арнайы баспалардың шағын өнімдерін ғана қолдады. 1950-жылдары "Кемпбеллдің алтын дәуірінің айқын жетістіктерін сандық және сапалық тұрғыдан тез басып өтетін әңгімелер мен романдардың керемет лебі" пайда болды, себебі Саймон & Шустер және Даблдей сияқты ірі компаниялар Аркхам Хаус және Гном Пресс сияқты мамандандырылған баспагерлердің орнын басты. Ағылшын романисі және сыншысы Кингсли Амис "Ғылым фантастикасының Алтын ғасыры: антология" (1981) жинағын жасағанда осы пікірді қолдады, ондағы әңгімелердің екі бөлігі 1950-жылдардан, ал қалғаны 1960-жылдардың басынан алынған.
Robert Silverberg, in a 2010 essay, argued that the true Golden Age was the 1950s, and that the "Golden Age" of the 1940s was a kind of "false dawn". "Until the decade of the fifties", Silverberg wrote, "there was essentially no market for science fiction books at all"; the audience supported only a few special interest small presses. The 1950s saw "a spectacular outpouring of stories and novels that quickly surpassed both in quantity and quality the considerable achievement of the Campbellian golden age", as mainstream companies like Simon & Schuster and Doubleday displaced specialty publishers like Arkham House and Gnome Press. The English novelist and critic Kingsley Amis endorsed that view when he compiled The Golden Age of Science Fiction: An Anthology (1981), with two thirds of the stories from the 1950s and the remainder from the early 1960s.