Кіріспе

Қазіргі кезде ескірген туыс, қазір Homo erectus құрамында.

Синантроп (Sino, "Қытай" және anthro, "адам" сөздерінен туындаған) – ғылыми жіктеу жүйесіндегі ежелгі туыс, оған Пекин адамы, Лантиан адамы, Нанкин адамы және Юаньмоу адамының ертедегі гоминидтердің қазба қалдықтары бір кезде жатқызылған. Қазір олардың барлығы Homo erectus деп қайта жіктелді, ал Синантроп туысы қолданылмайды. 1928 жылдан 1937 жылға дейін Қытайдың әртүрлі аймақтарында гоминидтерге тиесілі 14 сыныпталған бас сүйек қалдықтары табылды. Пекин және Чоу Ку тиен – қазбалар табылған екі маңызды орын. Зерттеушілердің пікірінше, табылған сынық бас сүйектер олар тиесілі болған денелерден бөлініп алынып, содан кейін үңгірге әкелінген болуы мүмкін. Бұл өте ықтимал, себебі табылған сынықтардың көп бөлігі тістер мен жақ сүйектері. Кейбір бас сүйектердің үлкен бөліктері жоқ, бұл олардың қазбаға айналу процесінен бұрын бөлініп кеткенін көрсетеді, ал қазбаға айналу процесінен жоғалғанын емес. Пекин адамының қалдықтары табылғаннан кейін, Синантроп туысына жатқызылған басқа да қазбалар табылды. Пекин адамынан кейін табылған қазбалар – 1963 жылы Лантиан адамының қалдықтары, ал 1965 жылы Юаньмоу адамының және 1993 жылы Нанкин адамының қазбалары. Пекин адамының қалдықтары Синантроптың басқа түрлерімен салыстырғанда ең көп санда болып, оның сүйектері шамамен 40 жеке адамға тиесілі. Лантиан адамынан төменгі жақ сүйегі мен бас сүйегі, Юаньмоу адамынан тек екі кескіш тісі, ал Нанкин адамының қазбалары екі бас сүйектен тұрады. Чоу Ку тиен қазба алаңында табылған әртүрлі дене мүшелері, кейбір қалдықтардың алған жарақаттары және кейбір қаңқалардың толық еместігіне байланысты Анри Брейль (1877-1961) 1929 жылы Синантроп түрлерінің каннибализмге бейім екенін болжады. Канибализм теориясына қарсы, қалдықтарға келтірілген зақымдардың себебі жануарлардың, ең алдымен гиенаның жегені болуы мүмкін деген пікір айтылды. 2001 жылы жүргізілген зерттеуде жануарлардың жегені туралы теорияны қолдайтын мықты дәлелдер келтірілді, сүйектерге келтірілген зақымдарды гиенаның тістеу іздерімен байланыстырды.

Жоғалған сілтеме

Синантроп пекиненсінсін тауып алғаннан кейін Дэвидсон Блэк алғаш рет табылған гоминидтің адам эволюциясының жоғалған буыны болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Блэк Синантроптың адамзат Орта Азияда пайда болды деген теорияны қолдайтынын мәлімдеді. Алайда, 1943 жылы Франц Вайденрайх (1873-1948) Синантроптың қазіргі қытай халқының ата-бабасы болуы мүмкін екенін, олардың бет пішіндерінің ұқсастығына байланысты айтты. Бүгінгі таңда екі теория да дұрыс емес деп есептеледі, ал "Африкадан шығу" теориясы ең ықтимал деп саналады, ол барлық адамдардың ортақ африкалық ата-бабадан шыққандығын көрсетеді.

Ерекшеліктері

Қалдықтардың жүйелі зерттеулерінің нәтижелеріне сәйкес, Sinanthropus мынадай фенотиптік ерекшеліктерге ие болған. Синантроптың дене тік күйде болған, оның мүшелері мен денесі қазіргі адамның мүшелері мен денесіне ұқсас, бірақ беті мен басы ерекшеленген. Орташа бас сүйегінің көлемі 1075 см³ шамасында бағаланады, бұл қазіргі адамның миының көлемінен (1350 см³) айтарлықтай кішідірек. Бет құрылымына ерекше кең бет, өткір бұрышпен орналасқан және алға қарай бағытталған жақ сүйектері, төмен маңдай, алға шығып тұрған үлкен қаш сүйектері (супраорбитальды қыртыстар), кең мұрын сүйектері және ірі тістер кірген. Вейденрайх Синантроптың бойын еркектерде 156 см, ал әйелдерде 144 см деп есептеген. Бұл совет антропологтарының ұсынған жоғары бойымен (еркектер үшін 162 см, әйелдер үшін 152 см) қайшы келеді. Тістердің мөлшерінің айырмашылығы түрлер арасында әртүрлілік тудырған.

Дау

1930 жылдары Синантроп туралы мақалалар жарияланды, олар жаңа гоминидтерді және олардың басқа табылған гоминидтермен ұқсас белгілерін зерттеуге тырысты. Доктор Вейденрайх белгілі ғалым болды, сонымен қатар Синантропты қоршаған дауға қатысқаны үшін сынға ілінді. Ол Синантроп пен Питекантроптың ұқсастықтары туралы зерттеу жұмысын жазып, онда бас сүйегінің көлемі, жақ пропорциялары және тістерінің мөлшері туралы мәліметтер келтірді. Тағы бір зерттеуші қарсы пікір білдіріп, Синантроптың "нақты неандертальдік" екенін айтты. Осы екі пікір алмасу Синантропты вообще жеке туыс ретінде қарастыруға бола ма деген мәселенің туындауына себеп болуы мүмкін.