Кіріспе

Американдық антрополог Сол Такс (30 қазан 1907 – 4 қаңтар 1995) – американдық антрополог. Ол әрекеттік антропологияны қалыптастыруымен және мескваки, немесе фокс тайпасын зерттеуімен, «Фокс жобасы» деп аталатын әрекеттік антропологиялық зерттеулерімен, сондай-ақ «Қазіргі антропология» академиялық журналын іске қосуымен танымал. 1935 жылы Чикаго университетінен докторлық диссертациясын қорғады және Фред Эгганмен бірге Альфред Рэдклифф-Браунның шәкірті болды.

Ерте өмір

Текс Висконсин штатының Милуоки қаласында өсті. Оның қалыптасу кезеңінде ол бірнеше әлеуметтік клубтардың мүшесі болды. Олардың арасында "Newsboys Republic" клубы болды, ол олардың ережелерін бұзғаны үшін "ұсталған" кезде осы клубпен танысты. Текс Чикаго университетінде бакалаврлық білімін бастады, бірақ қаржы тапшылығына байланысты оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Кейін Висконсин университетіне (Мэдисон) оралды, онда Ральф Линтонмен бірге оқыды. 1935 жылы Чикаго университетінде докторлық диссертациясын қорғады. 1940 жылы осы университеттегі профессорлық қызметке орналасты, онда көптеген жылдар бойы оқытумен айналысты. 1961 жылы Чикагода өткен Американдық үндістер конференциясына қатысты. Ол "Үндістердің мақсаты туралы мәлімдеме" атты құжатты жасауға көмектесті, ол тайпалық өзін-өзі билеу саясатының алғашқы маңызды мәлімдемесі болды.

Құрметтер

1977 жылы Америка антропологиялық қауымдастығы оған және Бела Мадайға антропология ғылымына көрнекті үлес қосқаны үшін Франц Боас сыйлығын табыс етті. Ол 1959 жылы қауымдастықтың президенті болды.

Іс-әрекет антропологиясы

Сол Такс "Іс-қимыл антропологиясының" негізін қалаушы ретінде танымал, бұл антропологиялық ойлау мектебі зерттелген мәдениеттерден "оқу және көмектесу" тең мақсаттарына жету үшін араласпаудың дәстүрлі қағидасынан бас тартты. Мысалы, ол 1961 жылғы Чикагодағы Америка үндістері конференциясын (AICC) ұйымдастырушылардың бірі болды. Бұл жиын 1961 жылдың 13-20 маусымы аралығында Чикаго университетінде 90 тайпадан 460 американдық үндісті біріктірді, олардың мақсаты "барлық елдің үндістеріне өз пікірлерін білдіруге" және ортақ "Үндістер мақсатының декларациясын" жасауға көмектесу болды. Президент Джон Ф. Кеннеди 1962 жылы Ақ үйde өткен салтанатта декларацияны қабылдады. Декларациядағы өзін-өзі анықтау рухы, соның ішінде "Қызыл күш" қозғалысы және американдық үндістердің ойын бизнесінің кеңеюі сияқты, кейінгі жылдары жергілікті халықтың белсенділігінің таяныш нүктесіне айналды. 1974 жылы Чикагодағы үндістер комитеті Үндістерге білім беру қызметтері колледжін (NAES колледжі) құрғанда, Такс оның алғашқы академиялық сараптама комитетіне мүше болды. Колледж өскен сайын, 1978 жылы академиялық сараптама комитеті директорлар кеңесіне айналды. Такс шақыруды қабылдап, 1993 жылға дейін, яғни қайтыс болғанға дейін кеңесте қызмет етті. NAES Таксті "мәдени тұрғыдан маңызды жағдайларда қоғамды дамытудың негізі ретінде үндістердің жоғары білімі туралы көзқарасты анықтауға көмектескен басты тұлға" деп есептейді. Такстің ерекше үлесі – NAES оқу бағдарламасындағы далалық жобалардың түйінді идеясы болды.